Siết trách nhiệm sàn thương mại điện tử

Hàng giả, hàng lậu diễn biến phức tạp trên sàn thương mại điện tử

Ngày 22- 10 vừa qua, lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội kiểm tra một cơ sở sản xuất tại xã An Khánh, phát hiện 6.800 chai sữa tắm giả mạo nhãn hiệu Lifebuoy. Chủ cơ sở khai nhận toàn bộ số hàng giả này được tiêu thụ thông qua sàn thương mại điện tử (TMĐT) Shopee và mạng xã hội Zalo.

Theo Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội, trong 10 tháng năm 2026, lực lượng chức năng đã xử lý 222 hành vi vi phạm trong lĩnh vực TMĐT, với tổng số tiền xử phạt và thu nộp ngân sách hơn 4,4 tỷ đồng.

Tính chung cả nước, từ đầu năm 2026 đến nay, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đã phối hợp với các nền tảng TMĐT xử lý hơn 51.000 gian hàng vi phạm liên quan đến kinh doanh hàng kém chất lượng, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Thực tế cho thấy, người tiêu dùng không khó để bắt gặp những gian hàng công khai rao bán sản phẩm giả mạo các thương hiệu thời trang nổi tiếng như Gucci, Dior, Chanel, Louis Vuitton... với mức giá thấp hơn nhiều lần so với hàng chính hãng. Chẳng hạn, một đôi giày Ultraboost của Adidas có giá chính hãng hơn 3 triệu đồng, nhưng sản phẩm nhái được rao bán trên TikTok Shop chỉ với giá 495.000 đồng.

Đáng chú ý, không ít người bán lợi dụng sự tiện lợi và tính phổ biến của các nền tảng trực tuyến để đưa hàng giả, hàng nhái, hàng nhập lậu đến tay người tiêu dùng.

Chánh Văn phòng Ban Chỉ đạo 389 Trung ương Trần Đức Đông cho biết, vi phạm trong hoạt động kinh doanh trên môi trường TMĐT diễn ra dưới nhiều hình thức. Phổ biến là không đăng ký kinh doanh; sử dụng hình ảnh hàng hóa chính hãng để quảng cáo, bán hàng giả, hàng nhái nhằm đánh lừa người tiêu dùng; không thông báo website bán hàng với cơ quan quản lý nhà nước trước khi hoạt động; không công bố hoặc công bố không đầy đủ, không chính xác thông tin về chủ sở hữu website.

Bên cạnh đó, tình trạng các chủ gian hàng trên sàn TMĐT và mạng xã hội kinh doanh hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ vẫn diễn biến phức tạp.

Trách nhiệm của sàn giao dịch đến đâu?

Theo các chuyên gia kinh tế và pháp luật, dù sàn TMĐT đóng vai trò trung gian kết nối người bán với người mua, các nền tảng này không thể đứng ngoài trách nhiệm kiểm soát hàng hóa được kinh doanh trên hệ thống của mình.

Giám đốc Công ty Luật TNHH Nguyễn Nga và Cộng sự, luật sư Nguyễn Hằng Nga (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), cho biết quy định về quản lý hoạt động kinh doanh trên website TMĐT tại Thông tư số 47/2014/TT-BCT của Bộ Công Thương xác định người trực tiếp kinh doanh, cung cấp hàng giả phải chịu trách nhiệm trước tiên đối với hành vi vi phạm.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc nền tảng cung cấp dịch vụ được miễn trừ trách nhiệm. Theo điểm k khoản 2 Điều 17 Luật TMĐT năm 2025, chủ quản nền tảng TMĐT trung gian có chức năng đặt hàng trực tuyến cũng phải liên đới chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong những trường hợp luật định.

Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam Trần Thị Phương Lan cho rằng, sàn giao dịch TMĐT có thể được xem như một khu chợ trực tuyến. Cũng giống như ban quản lý chợ có trách nhiệm kiểm soát, quản lý hoạt động của các hộ kinh doanh, chủ sàn TMĐT phải có trách nhiệm giám sát hàng hóa được bày bán trên nền tảng của mình.

Khi cơ quan chức năng phát hiện tiểu thương kinh doanh hàng giả, hàng nhái, bên cạnh việc xử lý người bán hàng theo quy định thì trách nhiệm của ban quản lý chợ cũng cần được xem xét nếu có vi phạm trong công tác quản lý.

“Vì vậy, các sàn TMĐT phải có trách nhiệm kiểm soát, quản lý hàng hóa được bày bán trên trang của mình và phải xác định rõ trách nhiệm của chủ sàn giao dịch” - bà Trần Thị Phương Lan nhấn mạnh.

Để ngăn chặn hàng giả, hàng lậu lợi dụng sàn TMĐT làm kênh tiêu thụ, Chủ tịch Hiệp hội TMĐT Việt Nam Trần Trọng Tuyến cho rằng, các nền tảng cần nâng cao trách nhiệm trong việc kiểm soát, xác minh nguồn gốc sản phẩm, đồng thời phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng để phát hiện, xử lý vi phạm.

Theo ông Trần Trọng Tuyến, cơ quan quản lý cần làm rõ và ràng buộc trách nhiệm của các sàn TMĐT đối với hàng hóa được giao dịch trên nền tảng. Việc thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ hàng hóa là yêu cầu cần thiết, phù hợp với thông lệ quốc tế, góp phần ngăn chặn hàng giả, hàng lậu và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Mặc dù pháp luật đã quy định trách nhiệm của các sàn TMĐT trong việc ngăn chặn hàng giả, hàng kém chất lượng, song trên thực tế, nhiều đối tượng vẫn tìm cách né tránh sự kiểm tra của cơ quan chức năng. Một trong những thủ đoạn phổ biến là đổi tên gian hàng, đóng gian hàng cũ rồi mở gian hàng mới để tiếp tục kinh doanh hàng vi phạm.

Trước thực trạng này, Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam Dương Đình Giám cho rằng, cơ quan quản lý và các sàn TMĐT cần số hóa toàn bộ quy trình kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Đồng thời, cần tăng cường vai trò giám sát của xã hội, bảo đảm quá trình xử lý được công khai, minh bạch.

Theo ông Dương Đình Giám, không thể xem sàn TMĐT hay đơn vị vận chuyển đơn thuần là những bên trung gian không liên quan đến vi phạm. Các đơn vị này cần thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình trong việc phối hợp phát hiện, ngăn chặn và xử lý hành vi kinh doanh hàng giả, hàng lậu.

Thông tin về các giải pháp tăng cường trách nhiệm của sàn TMĐT trong ngăn chặn hàng giả, hàng lậu, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) Trần Hữu Linh cho biết, Luật TMĐT năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đã bổ sung những quy định nhằm tăng cường trách nhiệm của các nền tảng trong hoạt động kinh doanh trực tuyến.

Theo đó, các nền tảng TMĐT có chức năng thanh toán, bên cạnh việc thực hiện khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho hộ, cá nhân kinh doanh, còn phải gắn trách nhiệm với việc truy xuất nguồn gốc hàng hóa. Yêu cầu này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh người bán, chủ sở hữu hàng hóa và đơn vị lưu kho có thể là những chủ thể khác nhau.

“Đây sẽ là hàng rào mềm nhưng vô cùng hiệu quả để ngăn dòng hàng giả, làm sạch môi trường kinh doanh trên sàn TMĐT” - ông Trần Hữu Linh nhấn mạnh

Theo Lê Nam