Xe điện VinFast và BYD đang thay đổi diện mạo đường phố Đông Nam Á

Tờ Nikkei Asian Review cho hay tại trung tâm sầm uất của Jakarta, thành phố đông dân nhất thế giới, người dân đang chứng kiến những chiếc xe điện mang thương hiệu BYD hoặc VinFast dần chiếm lĩnh các đường phố.

Dù chỉ mới ra mắt hơn một năm, dịch vụ gọi xe Green Smart Mobility (GSM - Xanh SM) đã trở thành phương thức phổ biến để cư dân lẫn khách du lịch di chuyển khắp thủ đô trải dài của Indonesia.

"Xe điện chạy rất êm," Suminto, một tài xế ngoài 40 tuổi, người đã chuyển từ hãng đối thủ Bluebird sang Xanh SM cách đây 5 tháng, cho biết. Ông nhận thấy có nhiều đơn đặt hàng hơn từ các khu dân cư cao cấp với Xanh SM, và lý giải sự phổ biến này là do "vì đây là dịch vụ mới, nội thất sạch sẽ và cabin rộng rãi."

"Trên hết là nó rẻ," ông nói thêm. Một chuyến đi 30 phút tốn ít nhất 80.000 rupiah (4,70 USD) ở các đối thủ thì nay có thể đi với giá chỉ hơn 30.000 rupiah.

Trợ giá, cắt giảm giá thành và các dịch vụ vượt xa việc chỉ bán xe đơn thuần là những chiến thuật đặc trưng của VinFast khi hãng nỗ lực mở rộng ra ngoài thị trường nội địa, nơi họ đang thống trị với 37% thị phần.

Tại Indonesia, hãng đang cạnh tranh trực tiếp với BYD khi hai thương hiệu xe điện này tìm cách giành thị phần tại các thị trường truyền thống của những hãng xe Nhật Bản.

BYD cũng có chiến lược taxi riêng tại đây khi cung cấp xe điện cho đối thủ của Xanh SM là Grab, trong một mối quan hệ đối tác mở rộng sang Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam. Xanh SM hiện cũng hoạt động tại Việt Nam, Lào và Philippines.

"Đó là một chiến lược rất tốt," Sarina Lesmina, giám đốc nghiên cứu tại Indonesia của công ty môi giới CLSA, nhận định. "Đó là cách để giới thiệu trải nghiệm đi xe điện cho những người chưa từng thử qua."

Tăng trưởng

Theo dữ liệu từ PwC, BYD và VinFast là những thương hiệu tăng trưởng nhanh nhất tại 6 thị trường lớn nhất Đông Nam Á trong ba quý đầu năm 2025, với sản lượng bán ra tăng vọt lần lượt là 95% và 90% so với cùng kỳ năm ngoái.

VinFast đã bán được hơn 100.000 xe điện trong giai đoạn 9 tháng tại Indonesia, Việt Nam, Malaysia, Singapore, Thái Lan và Philippines, theo sau là BYD với 70.000 xe. Điều này mang lại cho cả 2 thương hiệu tổng thị phần khoảng 7% trong tổng số 2,4 triệu xe bán ra tại khu vực 700 triệu dân này.

Đối mặt với sự cạnh tranh đó, các gã khổng lồ ô tô Nhật Bản, dẫn đầu là Toyota Motor, Honda Motor và Mitsubishi Motors, đã thấy thị phần của mình giảm xuống còn 59%, giảm 10 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm 2023.

Honda đã dự báo mức lỗ ròng lên tới 690 tỷ yên (4,3 tỷ USD) cho năm tài chính kết thúc vào ngày 31/3/2026, lần đầu tiên kể từ khi niêm yết vào năm 1957. Giám đốc điều hành Toshihiro Mibe cho biết trong tháng này rằng "môi trường cạnh tranh của ASEAN đang trở nên gay gắt trên diện rộng do sự đẩy mạnh quyết liệt từ các nhà sản xuất xe mới nổi."

"Người tiêu dùng ở Đông Nam Á nhìn chung cởi mở hơn với những ý tưởng mới và sẵn sàng thử nghiệm các công nghệ mới," Liu Xueliang, tổng giám đốc mảng bán hàng ô tô khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của BYD, cho biết.

Với tầng lớp trung lưu đang tăng và tiềm năng tăng trưởng chưa được khai phá, Đông Nam Á trở nên quan trọng hơn bao giờ hết đối với BYD, vào thời điểm đà phát triển của hãng đang chững lại tại quê nhà. Hãng đã trải qua chuỗi 6 tháng sụt giảm doanh số tại Trung Quốc kể từ tháng 9 năm ngoái trong bối cảnh nhu cầu nội địa suy yếu.

"Cạnh tranh đã trở nên cực kỳ gay gắt ở Trung Quốc và một số khoản trợ cấp của chính phủ đã bị cắt giảm trong năm nay," Ming Hsun Lee, giám đốc nghiên cứu ô tô và công nghiệp khu vực Đại Trung Hoa tại BofA Global Research, cho biết, đồng thời nói thêm rằng chi phí pin, chip nhớ và các kim loại quan trọng tăng cao cũng đang gây áp lực lên các nhà sản xuất xe của nước này.

"Lợi nhuận hoạt động trong toàn ngành ô tô Trung Quốc đang chịu áp lực, điều này khiến việc mở rộng ra nước ngoài ngày càng trở nên quan trọng," ông Lee nói thêm.

Đồng quan điểm, nhà sáng lập Li Chengdong của công ty tư vấn thương mại điện tử Haitun có trụ sở tại Bắc Kinh cho biết: "Đông Nam Á là một thị trường mà nền kinh tế, dân số và người tiêu dùng tầng lớp trung lưu đều đang mở rộng nhanh chóng. Thêm vào đó, các thương hiệu Trung Quốc coi thị trường này tương đối ít cạnh tranh hơn, với chỉ các công ty Nhật Bản là những người chơi chính."

Hệ sinh thái

Trong khi BYD đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt trong nước, VinFast lại là người dẫn đầu rõ rệt tại thị trường quê nhà, nơi họ tiếp tục tạo ra phần lớn doanh thu trong khi cố gắng xây dựng sự nhận diện thương hiệu ở nước ngoài.

"Xe của VinFast vẫn chưa phổ biến tại nước ngoài. Đây là vấn đề về nhận thức thương hiệu," Lesmina của CLSA nói, và thêm rằng BYD đã có được thành công sớm bằng cách tự gắn mác mình là một công ty công nghệ cao.

Để nâng cao vị thế, VinFast không chỉ tập hợp một đội xe taxi tại Indonesia mà còn tham gia vào các dự án hạ tầng địa phương như nút giao đường thu phí ở Tây Java. Họ cho biết tất cả nằm trong chiến lược đầu tư 1 tỷ USD vào Indonesia, bao gồm sản xuất, bán hàng, mạng lưới dịch vụ và hạ tầng trạm sạc.

Chuyên gia phân tích cao cấp Thuc Than tại Vietcap Securities mô tả "cách tiếp cận hệ sinh thái" là một trong những lợi thế cạnh tranh của hãng tại các thị trường nước ngoài, điều này "sẽ hỗ trợ cải thiện dần nhận thức thương hiệu và mức độ thâm nhập thị trường theo thời gian.”

Tờ Nikkei cho hay trong ngắn hạn, mức giá thấp hơn có thể mang lại kết quả nhanh chóng hơn với những người mua quan tâm đến chi phí.

"Cơ hội của VinFast nằm nhiều hơn ở việc nhắm mục tiêu vào các phân khúc khách hàng khác nhau, đặc biệt là ở các thị trường mới nổi nơi các yếu tố như tổng chi phí sở hữu... và giá trị tổng thể so với số tiền bỏ ra đều được cân nhắc," chuyên gia Thuc Than nói với tờ Nikkei.

Tuy nhiên, tờ Nikkei cho hay VinFast cũng gặp một số thách thức ở Ấn Độ, nơi xe VinFast được định giá từ 1,72 triệu rupee (18.400 USD), thấp hơn so với sản phẩm rẻ nhất của BYD là 2,49 triệu rupee.

VinFast chính thức ra mắt tại Ấn Độ vào tháng 9 và đã bán được 1.195 xe trong ba tháng từ tháng 12 đến tháng 2. Trong khi đó BYD đã giới thiệu những chiếc xe đầu tiên của mình cách đây hơn ba năm nhưng chỉ bán được 774 xe trong cùng kỳ.

Theo Nikkei, mạng lưới trạm sạc hạn chế, nỗi lo về giá trị bán lại, sức mạnh của các thương hiệu lâu đời như Maruti Suzuki của Nhật Bản và sự kháng cự của người tiêu dùng đối với xe điện (vốn chỉ chiếm 3,5% doanh số tại Ấn Độ trong tháng 2) là những yếu tố khiến họ chưa đạt được nhiều tiến triển.

Dù vậy, VinFast đã xây dựng một nhà máy tại bang Tamil Nadu, miền nam Ấn Độ, có khả năng sản xuất 50.000 xe mỗi năm, với kế hoạch mở rộng công suất lên 150.000 xe. Hãng đã đề xuất chi 3 tỷ USD tại bang Telangana để phát triển mảng xe taxi điện và một hệ sinh thái bao gồm thành phố thông minh, bệnh viện, trường học và thậm chí cả vườn thú.

VinFast cũng có nhà máy tại Indonesia, trong khi BYD đã mở nhà máy nước ngoài sở hữu 100% đầu tiên tại Thái Lan vào năm 2024 và dự kiến sẽ ra mắt cơ sở sản xuất mới tại Indonesia trong năm nay. Công ty này cũng có dây chuyền lắp ráp tại Ấn Độ và đang xây dựng một dây chuyền khác tại Campuchia.

Vươn ra nước ngoài

Tờ Nikkei cho hay VinFast đã dồn toàn lực vào xe điện sau khi ngừng sản xuất ô tô động cơ đốt trong vào cuối năm 2022. Tuy nhiên tình hình đã có thay đổi khi nhiều người mua chuyển sang các loại xe hybrid cắm điện (plug-in) và các loại hybrid khác.

"Một lợi thế lớn khác của BYD nằm ở công nghệ hybrid cắm điện (PHEV) cực kỳ hoàn thiện, vốn có thể giảm bớt đáng kể nỗi lo về quãng đường di chuyển của người tiêu dùng vì họ luôn có thể tiếp nhiên liệu bằng xăng... đặc biệt là ở các thị trường ngoài Trung Quốc," ông Lee từ BofA nhận định.

Ông kỳ vọng BYD sẽ sớm tăng tỷ trọng xe hybrid cắm điện trong danh mục sản phẩm của mình tại các thị trường mới nổi, bao gồm cả Đông Nam Á, khi quá trình cấp chứng nhận (thường dài hơn so với xe thuần điện) sắp hoàn tất trong năm nay.

"BYD đang từ từ tích lũy để tạo ra một sự bùng nổ," ông nói.

Ở phía ngược lại, VinFast cho biết trong một cuộc họp báo cáo kết quả kinh doanh tuần trước rằng họ đang lên kế hoạch bổ sung các động cơ nhỏ trở lại xe của mình để tạo ra một mô hình hybrid.

Ngoài ra VinFast cũng đang nhìn sang thị trường Mỹ, nơi cánh cửa vốn đang đóng chặt với BYD. Nhà sản xuất xe điện niêm yết trên sàn Nasdaq cho biết đầu tháng này rằng họ sẽ nối lại việc xây dựng nhà máy trị giá 2 tỷ USD đang bị trì hoãn tại bang North Carolina, Mỹ vào năm 2026, có khả năng sản xuất 150.000 xe mỗi năm, với mục tiêu bắt đầu hoạt động vào năm 2028.

"Các chính sách như Đạo luật Giảm lạm phát của Mỹ và mức thuế nặng nề là rào cản với xe điện Trung Quốc. Chúng ta không có sự cạnh tranh của BYD ở đây," nhà phân tích Jesse Sobelson tại BTIG có trụ sở tại New York nói.

Với những khoản đầu tư nhà máy lớn như vậy được lên kế hoạch trên toàn cầu, các nhà phân tích đang theo dõi sát sao tình hình tài chính của hai "nhà vô địch" xe điện quốc gia này, đánh giá liệu họ có thể tự duy trì qua giai đoạn mà người sáng lập BYD Wang Chuanfu gọi là cuộc marathon "đốt tiền" hay không.

"Nếu chỉ dựa trên các quyết định tài chính thuần túy, bạn sẽ không xây dựng nhà máy tại North Carolina, nhưng VinFast không hoạt động dựa trên sự thực dụng thuần túy của doanh nghiệp”, giám đốc Tim Daiss tại APAC Energy Consultancy cho biết.

Điều đó có nghĩa là nỗ lực vươn ra toàn cầu sẽ tiếp tục. "Trong năm qua, VinFast đã tiếp tục mở rộng sự hiện diện của mình tại một số thị trường quốc tế ngoài Việt Nam, tập trung vào việc... thắt chặt quan hệ đối tác và phát triển hệ sinh thái xe điện của mình," bà Dương Thị Thu Trang, Phó Tổng Giám đốc Toàn cầu của VinFast, cho biết.

Hãng đang đặt mục tiêu 20% - 30% lượng xe bàn giao trong năm nay sẽ là tại các thị trường nước ngoài. Với mục tiêu doanh số toàn cầu là 300.000 xe cho năm 2026, con số đó tương đương với 60.000 - 90.000 xe được bán ra nước ngoài, ít nhất là gấp ba lần con số 21.820 xe ghi nhận vào năm 2025.

BYD có lượng tiền mặt dự trữ là 102 tỷ nhân dân tệ (15 tỷ USD) tính đến quý 3 năm 2025 và thu về khoảng 7.000 nhân dân tệ trên mỗi chiếc xe bán ra. Các nhà phân tích tại công ty môi giới CMBI của Trung Quốc dự báo lợi nhuận ròng của BYD sẽ tăng 30% trong năm nay.

Trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng hiện nay, VinFast đã công bố các chương trình giảm giá tại Ấn Độ, Indonesia, Việt Nam và Philippines trong tháng này dành cho những người lái xe chuyển từ động cơ truyền thống sang động cơ điện.

*Nguồn: Nikkei

Băng Băng