Vì sao Hà Nội cấm trồng loài cây quen thuộc với nhiều người Việt, là dược liệu trong nhiều bài thuốc dân gian?
Loài cây quen thuộc này vừa được Hà Nội đưa vào danh mục 18 loại cây cấm trồng với lý do nằm ở độc tính của quả.
Cây bồ hòn nằm trong danh sách 18 loại cây cấm trồng trên các tuyến phố và không gian công cộng tại Hà Nội. Theo Phụ lục III của Quyết định số 143/2026/QĐ-UBND về quy định quản lý công viên, cây xanh, mặt nước trên địa bàn thành phố, lý do bồ hòn (tên khoa học: Sapindus mukorossi) thuộc danh sách này là "Quả có chứa chất độc".
Bồ hòn là cây thân gỗ, thường cao khoảng 5-10 m, có thể cao hơn. Cây có lá kép lông chim, cụm hoa mọc thành chùm ở đầu cành, hoa nhỏ màu lục nhạt. Mùa hoa thường từ tháng 7 đến tháng 9, mùa quả từ tháng 10 đến tháng 12. Quả hình cầu, khi chín chuyển sang màu vàng nâu, vỏ nhăn nheo và chứa hạt màu đen.
Quả bồ hòn chứa saponin, nhóm hợp chất có khả năng tạo bọt và làm sạch. Tuy nhiên, saponin có thể gây kích ứng hoặc độc tính khi tiếp xúc với cơ thể, tùy thuộc vào thành phần, nồng độ và đường phơi nhiễm. Đây là đặc tính cần lưu ý khi sử dụng chế phẩm hay tiếp xúc với loài cây này.
Lưu ý gì khi sử dụng bồ hòn?
Trong đời sống, quả bồ hòn được sử dụng làm chất tẩy rửa có nguồn gốc thực vật nhờ khả năng tạo bọt của saponin. Các chế phẩm từ quả có thể được dùng để giặt quần áo, vệ sinh đồ dùng và làm nguyên liệu trong một số sản phẩm chăm sóc cá nhân. Gỗ bồ hòn cũng có thể được sử dụng để sản xuất đồ dùng và vật liệu.
Trong y học cổ truyền và kinh nghiệm dân gian, các bộ phận như vỏ quả, rễ và lá bồ hòn được sử dụng trong một số bài thuốc với những công dụng như hỗ trợ điều trị ho, viêm amidan, viêm khí quản, cảm mạo hay sốt cao, thanh nhiệt giải độc, trị mụn nhọt...
Quả bồ hòn
Tuy nhiên, người dân không nên ăn trực tiếp quả bồ hòn hoặc tự ý uống nước sắc từ quả. Saponin trong quả có thể gây kích ứng và ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa nếu được đưa vào cơ thể với lượng đủ lớn. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào thành phần hóa học và liều lượng tiếp xúc.
Khi sử dụng các sản phẩm làm sạch có thành phần bồ hòn, cần tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất, tránh để sản phẩm tiếp xúc trực tiếp với mắt hoặc nuốt phải. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như ngứa, đỏ da hoặc phát ban, cần ngừng sử dụng. Trường hợp triệu chứng kéo dài hoặc nghiêm trọng, người dùng nên đến cơ sở y tế để được đánh giá.
Đối với việc sử dụng bồ hòn làm dược liệu, người dân nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc người có chuyên môn, đặc biệt khi dùng cho trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền.
Bên cạnh bồ hòn, nhiều loài cây quen thuộc khác như trứng cá, dâu da, trúc đào, bồ kết, mã tiền cũng nằm trong danh sách cấm trồng tại Hà Nội. Nguyên nhân xuất phát từ đặc tính của từng loài, như chứa độc tố, có nhiều gai hoặc cành giòn, dễ gãy đổ, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và ảnh hưởng đến vệ sinh môi trường.