CEO PNJ: "Có vốn mới tái thiết được, chúng tôi chọn đau một lần thay vì kéo dài"

Ông Phan Quốc Công: Cách lý tưởng nhất là phát hành cho cổ đông hiện hữu. Nhưng khi tính đến phương án này thì thấy nó không khả thi.

Muốn giải quyết triệt để thì PNJ phải công bố thông tin rằng tôi có 21.000 tỷ đồng lời hứa mua lại, và như vậy phải có một khoản trích lập khoảng 7.000 tỷ đồng. Trích lập bao nhiêu là kiểm toán sẽ kết luận vào cuối năm, chứ không phải mình muốn bao nhiêu là bao nhiêu. Nhưng khi công bố, mình tự tính toán và thấy nó sẽ ở tầm 7.000 tỷ đồng.

Điều đó dẫn đến năm 2026 PNJ dự kiến sẽ lỗ hơn 6.000 tỷ đồng. Theo quy định, doanh nghiệp bị lỗ thì không được phát hành cho cổ đông hiện hữu. Không phát hành cho cổ đông hiện hữu được thì chỉ còn con đường duy nhất là phát hành riêng lẻ cho các quỹ, các nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp.

Hiện công ty đang chờ đại hội thông qua rồi mới mời đơn vị tư vấn phát hành, và đơn vị tư vấn mới tiếp tục mời các bên liên quan. Về phía công ty, chúng tôi chưa chính thức tiếp xúc với một nhà đầu tư chiến lược nào.

Bên ngoài lâu lâu cũng có người gọi cho tôi, đồn nhóm này nhóm kia, nghe nói chị này mua, anh kia mua. Nhưng thực tế khi cập nhật danh sách cổ đông, tôi chưa thấy tên tuổi nào mới, ngay cả ở những phiên cổ phiếu PNJ giao dịch kỷ lục. 

Khi khó khăn xảy ra, việc đầu tiên chúng tôi làm là xác định tổng lời hứa mua lại của mình trị giá bao nhiêu. Chúng tôi tính lại toàn bộ hóa đơn kim cương và trang sức kim cương mà khách có thể cầm đến bán lại cho mình. Tổng trị giá khoảng 21.000 tỷ đồng.

Trong số đó, chúng tôi giả định khoảng 80% khách hàng sẽ thực hiện quyền bán lại. 80% nhân với 21.000 tỷ đồng, ra khoảng 16.800 tỷ đồng. Nếu mua lại toàn bộ bằng tiền mặt, đó là nguồn lực PNJ cần chuẩn bị. Nhưng thực tế, không một doanh nghiệp nào có sẵn hay có thể được hỗ trợ một khoản tiền hơn 16.000 tỷ đồng trong thời gian ngắn như vậy. Khả năng huy động vốn của bất kỳ doanh nghiệp nào cũng có giới hạn. Vì vậy mình phải kết hợp giữa tiền và hàng: một phần mua lại bằng tiền, một phần cho khách đổi sang sản phẩm khác. Tiền huy động vào cũng không dùng hết để đi mua lại, mà còn phải dành cho nguyên liệu, cho sản xuất, kinh doanh, để công ty vẫn còn phát triển được. Tính toán như vậy thì số tiền cần huy động là khoảng 8.000 tỷ đồng.

Vì giá kim cương đã thay đổi, khi thực hiện nghĩa vụ mua lại sẽ phát sinh tổn thất. Một là giá kim cương giảm, mình mua lại cao hơn giá thị trường. Hai là nếu tái sử dụng thì phải đánh bóng, đưa vào sản xuất lại, tốn thêm chi phí. Tính toàn bộ như vậy, việc mua lại sẽ khiến công ty lỗ khoảng hơn 7.000 tỷ đồng, và đó là khoản dự kiến trích lập dự phòng trong năm nay.

Không phải mình mất 7.000 tỷ đồng tiền mặt đưa cho ai. Đó là phần lỗ nằm bên trong khi thực hiện nghĩa vụ mua lại khoảng 16.800 tỷ đồng.

Khoảng cuối tháng 10 này, PNJ sẽ công bố chính sách mua lại mới cho sản phẩm kim cương và trang sức kim cương. Cách làm này phù hợp thông lệ quốc tế. Các nước quanh Việt Nam đều như vậy, Trung Quốc cũng mua theo giá thị trường, không ai mua lại theo hóa đơn như mình.

Thông tin này có thể gây sốc cho thị trường. Nó sẽ kích hoạt những người đã mua sản phẩm trước đây mang ra bán lại, vì họ vẫn được mua lại theo mức giá đã cam kết trên hóa đơn cũ, có lợi hơn. Đó là cơ sở để chúng tôi đưa ra giả định 80% khách hàng mua kim cương và trang sức kim cương sẽ bán lại.

Vẫn sẽ có những người không thực hiện: người đã ra nước ngoài, người mất hóa đơn, người đã qua đời, hoặc người rất muốn giữ lại sản phẩm. Chúng tôi ước tính nhóm này khoảng 20%.

Chúng tôi cũng dựa vào diễn biến thực tế, đặc biệt là giai đoạn tháng 7 vừa qua, khi lượng khách hàng mang sản phẩm đến bán lại tăng rõ rệt, để làm cơ sở dự báo cho thời gian tới. Quan điểm của PNJ là chấp nhận "đau một lần", ghi nhận đầy đủ rủi ro ngay trong năm nay thay vì để ảnh hưởng kéo dài sang các năm sau. Vì vậy, mức ước tính được đưa ra ở ngưỡng cao, theo đúng nguyên tắc thận trọng để Công ty có thể khép lại câu chuyện này một cách dứt điểm và tập trung cho giai đoạn phục hồi.

Phải lùi lại một chút. Suốt 50 năm qua, ngành vàng và nữ trang Việt Nam đang vận hành theo một thực tế: ai cũng cam kết mua lại. Sản phẩm trang sức kim cương hay kim cương bán ra, khi khách có nhu cầu thì có thể mang đến bán lại theo giá trị trên hóa đơn, ví dụ 90% hay 95%. PNJ không phải người đầu tiên làm việc đó. PNJ chỉ là một thành viên tham gia thị trường và làm theo thông lệ. Mấy chục năm nay nó không có vấn đề gì.

Mấu chốt là giá kim cương thiên nhiên thay đổi. Trước kia kim cương năm nào cũng tăng giá, vì là sản phẩm từ mỏ, có mức lạm phát nhất định, tăng từ từ và khá ổn định. Những nhà khai thác hàng đầu thế giới như De Beers cũng cân đối cung cầu để giá ổn định. Nhưng từ năm 2022, sau Covid, giá kim cương tự nhiên bắt đầu giảm, kéo dài đến bây giờ mới có dấu hiệu dừng lại. Tùy kích cỡ viên, nhưng nhìn chung tất cả đều giảm.

Như vậy khi khách mang đến bán lại, mức giá mình mua lại sẽ cao hơn giá kim cương đang bán trên thị trường thế giới. Thực hiện lời hứa mua lại là mình lỗ, ngay cả trước tháng 7.

Trên cái nền thị trường đã thay đổi như vậy, đến tháng 7 có thông tin P-Lab bị điều tra. Khi chưa có kết luận, người ta hoang mang, không biết chất lượng viên kim cương mình đang giữ ra sao, và mang đến bán lại.

Phải thành thật là lúc đầu PNJ không đánh giá hết quy mô của đợt khủng hoảng. Chúng tôi nghĩ đó chỉ là sự cố đơn thuần và vài hôm mọi người sẽ bình tĩnh lại, không còn xôn xao. Đúng là đến ngày thứ 4, thứ 5 thì mọi việc trở lại bình thường. Nhưng rồi lại xuất hiện những đợt mới, những tin trên mạng xã hội, những người livestream thiếu chính xác, và mỗi lần như vậy lại bùng lên thông tin tiêu cực.

Khi chưa có kết luận của cơ quan điều tra thì PNJ chọn cách tôn trọng quá trình làm việc của cơ quan chức năng và không lên tiếng thanh minh nhiều, do đó, cũng là khoảng trống để tin xấu có cơ hội lấp vào. Chỉ trong tháng 7, công ty mua vào một lượng kim cương và trang sức kim cương bằng cả năm trước đó.

Công ty cạn kiệt tiền mặt. Vì muốn khách hài lòng, muốn giữ lời hứa, chúng tôi đem tiền mặt ra mua hết, cho đến lúc thấy công ty không còn khả năng chi trả nữa thì mới áp dụng giãn thanh toán 120 ngày và hạn mức mua lại mỗi ngày dựa theo lượng tiền mình có.

Làm như vậy thì cân lại được dòng tiền vào và ra. Nhưng hệ quả là khách không đến cửa hàng nhiều như trước. Khi áp cái van như vậy, khách bắt đầu chờ đợi, niềm tin bị ảnh hưởng, họ lo không biết số phận sản phẩm mình đang giữ sẽ thế nào.

Thứ nhất là tồn kho tăng cao. Riêng kim cương rời, trang sức kim cương mua vào cũng đã hơn 10.000 tỷ đồng. Trước đây lúc nào chúng tôi cũng có mấy ngàn tỷ đồng tiền mặt, nay dùng hết để mua lại, nên phải hết sức thận trọng cân đối dòng tiền.

Thứ hai, khi giãn thanh toán thì lượng khách đến cửa hàng giảm. Người ta không còn giao dịch kiểu bán cái cũ, mua cái mới, nâng cấp. Doanh số organic của cửa hàng hiện chỉ bằng khoảng 1/3 trước biến cố. Nhiều cửa hàng lỗ, toàn hệ thống lỗ khoảng 100 tỷ đồng mỗi tháng.

Thứ ba là áp lực trả nợ ngân hàng. Trước đây công ty rất giàu tiền mặt. Nay chúng tôi có hơn 3.000 tỷ đồng vay ngắn hạn phải thanh toán trong vòng 3-6 tháng. Trước kia vòng quay vốn nhanh vì tập trung vào vàng và trang sức vàng. Bây giờ một phần vốn ngắn hạn đã nằm trong hàng tồn khó luân chuyển, vòng quay chậm lại. Trong suốt mấy chục năm hoạt động, công ty chưa bao giờ trải qua khó khăn toàn diện như hiện nay.

Chúng tôi tính nhiều kịch bản, nhưng quy về hai nhóm: giải quyết dứt điểm rủi ro một lần để tương lai không lặp lại chuyện như tháng 7, hay để nó từ từ.

Để từ từ là cách như hiện nay: mỗi tháng tôi chỉ có bao nhiêu tỷ đồng thì mua đúng bấy nhiêu. Như vậy sẽ kéo dài rất nhiều năm. 21.000 tỷ đồng, nếu trả trong 10 năm thì mỗi năm hơn 2.000 tỷ đồng, nghĩa là lấy hết lợi nhuận ra để mua lại.

Cách này đưa công ty vào vòng xoáy đi xuống. Doanh số đã chỉ còn khoảng 1/3. Lỗ thì phải thu hẹp hệ thống, đóng cửa hàng, nhân viên rời đi, tinh thần xuống, thu nhập thấp, rồi lại tiếp tục đi xuống. Nói thẳng là đi theo vòng xoáy đó thì không giữ được hệ thống. Đó không phải con đường chúng tôi chọn. Chúng tôi chọn giải quyết luôn 21.000 tỷ đồng này, vì tôi phải thực hiện lời hứa mua lại của mình.

Nó chỉ khác nhau ở chỗ: đau một lần, hoàn tất chuyện quá khứ rồi đi tiếp, hay đau dài dài trong 5 năm hoặc lâu hơn. Trích một lần 7.000 tỷ đồng thì từ đó về sau không còn phải lo chuyện này nữa. Nếu rải rác thì năm nào cũng phải gánh, và chưa chắc công ty có đủ lợi nhuận để gánh. Công ty niêm yết không được lỗ liên tục. Năm nay đau một lần, lỗ năm 2026, thì năm 2027 chúng tôi đảm bảo có lãi và hoạt động được.

Thực ra chúng tôi đã làm việc với tất cả các ngân hàng Việt Nam. Theo quy định, vay dài hạn đều đòi hỏi tài sản thế chấp, thường là bất động sản hoặc tài sản cố định lớn. PNJ không phải công ty có bất động sản dồi dào để thế chấp. Hiện PNJ vay ngắn hạn bằng cách dùng hàng hóa trong kho để đảm bảo. Chúng tôi rất muốn vay dài hạn, nhưng không có loại tài sản đó nên không vay được.

Điều tốt là các ngân hàng lớn vẫn hết sức hỗ trợ và tin tưởng PNJ. Vietcombank, BIDV, VietinBank... đều rất hỗ trợ trong thời gian vừa qua, giúp PNJ vượt qua giai đoạn thách thức.

Khi công ty chưa có tiền thì phải làm ngay việc gì có trước mắt và dễ làm trước. Vì vậy chúng tôi xin vay bà Dung 700 tỷ đồng để giải quyết căng thẳng thanh toán trước mắt. Chẳng hạn, sắp vào mùa sản xuất, phải mua nguyên liệu phục vụ ngày Thần Tài. Khách mang vàng, mặt dây, dây chuyền vàng đến bán thì PNJ cũng dùng khoản này để mua nhanh hơn.

Thay vì 120 ngày, với vàng và trang sức vàng, chính sách mới công bố đã tách dòng thanh toán, có loại T+2, có loại T+7, để phục vụ nhanh hơn. Khoản vay của bà Dung phục vụ mục đích ngắn hạn, xoay vòng. Còn việc mua lại kim cương vẫn giữ lộ trình 120 ngày, có như vậy hoạt động sản xuất, kinh doanh mới lưu chuyển được.

Hàng hóa giống như mạch máu. Nếu nó đông lại thì không chảy được. Chúng tôi dùng khoản vay này để hàng hóa lưu thông khi sắp đến cuối năm, mùa Tết. Nhưng nó chỉ giải quyết được một phần, vì nhu cầu vốn của công ty lớn hơn rất nhiều: mua nguyên vật liệu, tất toán và đáo hạn ngân hàng, các khoản chi khác.

Chúng tôi cần nguồn vốn để thực hiện cuộc tái thiết lần này, quay lại hoạt động kinh doanh cốt lõi và đưa PNJ trở lại đường đua nhanh nhất. Nếu có nguồn vốn, tôi tin đâu đó năm 2027 sẽ xong, và khoảng 2028 PNJ có thể trở lại mức trước đây.

Còn nếu để lâu thì rất nguy hiểm. Để lâu sẽ xói mòn tinh thần đội ngũ, hệ thống tiếp tục lỗ. Không có tiền thì phải gồng mình, hệ thống thiếu hàng, thiếu tiền để vận hành, như bị thiếu máu. Càng để lâu càng khó khăn.