“Một ly nữa cho tỉnh”: Khi trà sữa, caffeine trở thành pin sạc cho thế hệ sống hustle
“Phải 6-7h sáng tôi mới ngủ,... Tôi tắm khuya, tôi không bao giờ uống nước hết. Tôi chỉ uống trà sữa, matcha latte, một ngày phải uống tới 4-5 ly. Trong vòng 3 năm nay tôi không bao giờ uống nước suối”, đó là lời chia sẻ của TikToker Đan Thy khi thông báo mắc ung thư máu ở tuổi 23, khiến mạng xã hội những ngày qua đặc biệt chú ý.
Trong đoạn video đăng tải trên TikTok cá nhân, nữ TikToker thừa nhận mình đã duy trì lối sống thiếu lành mạnh suốt nhiều năm, thức trắng đêm, uống trà sữa thay nước lọc, ngủ nghỉ đảo lộn và gần như không có giờ giấc sinh hoạt ổn định.
Ngay sau đó, nhiều tranh luận xuất hiện xoay quanh câu hỏi: Liệu thức khuya, uống trà sữa và lạm dụng caffeine có thể gây ung thư máu?
TikToker thừa nhận mình đã duy trì lối sống thiếu lành mạnh suốt nhiều năm.
Các chuyên gia cho rằng cần nhìn nhận vấn đề một cách tỉnh táo hơn. Theo chia sẻ trong bài viết “PGĐ Trung tâm Ung bướu: Không có chuyện mắc ung thư máu vì thức khuya và uống trà sữa”, bác sĩ Nguyễn Duy Anh (Phó giám đốc Trung tâm Ung bướu thuộc Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, ung thư là bệnh đa yếu tố, hình thành từ quá trình tích lũy tổn thương kéo dài chứ không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ. Không thể kết luận việc thức khuya hay uống trà sữa là nguyên nhân trực tiếp gây ung thư máu.
Tuy nhiên, điểm đáng lo ngại nằm ở chính kiểu sống mà nhiều người trẻ hiện nay xem là “bình thường”.
Nạp đường để sống tiếp
Giới trẻ những năm gần đây nổi lên lối sống hustle - “hustle culture”. Đây là kiểu sống đề cao việc luôn phải bận rộn, phải làm việc, học tập không ngừng nghỉ. Trong môi trường này, thức khuya dậy sớm, ngủ 2-3 tiếng mỗi ngày, làm nhiều việc cùng lúc hay thậm chí cày xuyên đêm được xem là biểu hiệu của sự chăm chỉ và thành công.
Trên MXH nhất là Instagram, LinkedIn hình ảnh một người trẻ dậy sớm đi học, đi làm rồi bận rộn lịch trình cả ngày dài, thức đến 2-3 giờ sáng chạy deadline hay tranh thủ làm 2 3 job cùng lúc được lan truyền như một hình mẫu đáng ngưỡng mộ. Không ít người trong số đó mang tâm lý “nghỉ ngơi là tụt lại phía sau”, “khi người ta ngủ, mình đã làm abcxyz”.
Lúc nào cũng có cà phê trên bàn làm việc.
Chính nhịp sống lao về phía trước hết công suất ấy khiến caffeine dần không còn là một thức uống giải khát, mà trở thành nhiên liệu để duy trì hoạt động của cơ thể. Còn nhớ cách đây không lâu, một trend lan truyền rầm rộ trên MXH khi dân văn phòng chụp lại hình ảnh có ít nhất 3-4 ly nước khác nhau trên bàn làm việc mỗi ngày, một ly cà phê sáng cho tỉnh táo, một ly trà thảo mộc detox, một ly trà sữa giờ xế chiều và cuối cùng là một ly nước lọc (thận) cho toàn bộ chuỗi “nạp” đường đó.
Những ly nước thường ngày của dân công sở. Ảnh: Yan Food.
Hình ảnh ấy phản ánh chân thực bức tranh nhiều người trẻ hiện nay đang dùng đường và caffeine như cách để vay mượn năng lượng. Về mặt sinh lý, caffeine giúp kích thích hệ thần kinh trung ương, tạo cảm giác tỉnh táo, giảm buồn ngủ và tăng khả năng tập trung trong thời gian ngắn. Trong khi đó, lượng đường cao trong các loại trà sữa hay đồ uống ngọt giúp glucose trong máu tăng nhanh, tạo cảm giác cơ thể được “nạp pin” gần như tức thì giúp chúng ta có thể tiếp tục công việc đang dang dở.
Điều nguy hiểm là sự bào mòn này diễn ra trong âm thầm
Nhưng đó không phải nguồn năng lượng phục hồi thật sự. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Psychosomatic Medicine cho thấy caffeine có thể làm tăng tiết cortisol (một loại hormone giúp cơ thể tỉnh táo, duy trì năng lượng) ở cả trạng thái nghỉ ngơi lẫn khi cơ thể chịu căng thẳng tinh thần. Các nhà nghiên cứu nhận định việc sử dụng caffeine nhiều lần trong ngày có thể khiến cơ thể duy trì trạng thái kích thích lâu hơn bình thường.
Dễ hiểu có thể thấy, khi cơ thể thiếu ngủ hoặc căng thẳng, việc nạp nhiều caffeine có thể khiến hormone cortisol tăng cao. Điều này giúp con người duy trì trạng thái tỉnh táo để đối phó áp lực trước mắt nhưng nếu kéo dài, cơ thể sẽ luôn trong trạng thái căng thẳng âm ỉ.
Thức khuya dậy sớm được xem là chuyện bình thường.
Nguy hiểm là sự bào mòn này diễn ra rất âm thầm. Ban đầu chỉ là thức khuya nhưng vẫn “còn trẻ” nên chịu được. Sau đó là cảm giác mệt mỏi kéo dài, tim đập nhanh, khó tập trung, dễ cáu gắt, ngủ không sâu. Nhưng giữa guồng quay năng suất, nhiều người lại xem đó là trạng thái bình thường của tuổi trẻ hiện đại. Câu chuyện của Đan Thy vì thế khiến nhiều người giật mình không chỉ bởi căn bệnh cô mắc phải, mà còn vì họ nhìn thấy chính mình trong lối sống ấy.
Nguyễn Bích (32 tuổi, TP. HCM) một agency-ers chính hiệu cho biết, khoảng thời gian chạy sự kiện cho khách hàng là căng thẳng và nạp nhiều đường nhất “Có hôm mình uống 2, 3 ly trà sữa, không ăn nổi cơm, càng không nhớ có uống miếng nước lọc nào chưa. Cả ngày chỉ đi vệ sinh 1 lần là chuyện bình thường”.
Các chuyên gia y khoa, bác sĩ tại Việt Nam từng lên tiếng cảnh báo về tình trạng người trẻ lạm dụng đồ uống chứa caffeine, nhiều đường và duy trì lối sống thiếu ngủ kéo dài.
Trao đổi trên truyền thông, TS.BS. Trương Hồng Sơn (Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam) cho biết việc tiêu thụ quá nhiều đồ uống ngọt có thể làm tăng nguy cơ béo phì, rối loạn chuyển hóa và ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch nếu kéo dài. Trong khi đó, caffeine nếu sử dụng quá mức, đặc biệt vào buổi tối, dễ gây rối loạn giấc ngủ, tim đập nhanh và khiến cơ thể khó phục hồi sau căng thẳng.
Cà phê, trà sữa giúp tỉnh táo nhưng nên uống trong giới hạn sức khỏe.
Điều đáng lo hiện nay không nằm ở một ly trà sữa hay một cốc cà phê riêng lẻ, mà ở việc chúng đang bị sử dụng như “công cụ chống kiệt sức” trong nhịp sống hustle của người trẻ. Khi cơ thể liên tục bị ép thức khuya, làm việc căng thẳng rồi tiếp tục nạp caffeine để duy trì tỉnh táo, guồng quay này rất dễ tạo ra trạng thái stress kéo dài mà chính người trong cuộc đôi khi không nhận ra.
Cảm giác kiệt sức trong môi trường làm việc tốc độ cao hiện nay thường bị xem như chuyện hiển nhiên. Người trẻ tự trấn an rằng chỉ cần thêm một ly nước ngọt, thêm một cốc cà phê là sẽ vượt qua được deadline tiếp theo. Nhưng cơ thể con người không phải cỗ máy có thể vay mượn năng lượng mãi mãi mà không phải trả giá.
Câu chuyện của Đan Thy để lại không đơn thuần là nỗi lo về bệnh tật, mà là lời nhắc rằng cơ thể luôn có giới hạn. Và đôi khi, thứ người trẻ cần nhất không phải thêm một ly nước để cố tỉnh táo tiếp tục guồng quay, mà là cho bản thân quyền được nghỉ ngơi trước khi sức khỏe, cơ thể lên tiếng.
