38,9 tỷ lượt tải về và xu hướng game "brain rot": Lý do game di động hiện nay đều là “bản sao vô tri” đang gặm nhấm IQ người dùng mỗi ngày

Không khó để bắt gặp những đoạn video game dài vài chục giây trên TikTok, YouTube Shorts hay Facebook Reels với nội dung quen thuộc: kéo chốt cứu công chúa, ghép vật phẩm, nhân vật chạy vượt chướng ngại vật hoặc thực hiện những nhiệm vụ đơn giản đến mức gần như không cần suy nghĩ.

Những trò chơi này thường xuất hiện liên tục trên bảng tin của người dùng, thu hút hàng triệu lượt xem dù cách chơi nghèo nàn và thiếu chiều sâu.

Trong cộng đồng mạng, ngày càng nhiều người gọi đây là các game “brain rot”, thuật ngữ dùng để chỉ những nội dung gây nghiện, lặp đi lặp lại và ít giá trị tư duy.

Hiện tượng này không chỉ phản ánh sự thay đổi của ngành game di động mà còn cho thấy cách các nền tảng số đang định hình thói quen giải trí của người dùng.

Từ những ý tưởng đột phá đến các công thức sao chép

Cách đây khoảng một thập kỷ, game di động từng được xem là mảnh đất màu mỡ cho những ý tưởng sáng tạo.

Thay vì chỉ thu nhỏ trải nghiệm từ máy tính hay console lên điện thoại, nhiều nhà phát triển đã tận dụng tối đa các tính năng phần cứng để tạo ra những trải nghiệm hoàn toàn mới.

Những trò chơi như Pokémon Go đã tạo nên cơn sốt toàn cầu bằng cách kết hợp công nghệ định vị GPS và thực tế tăng cường (AR), đưa việc săn Pokémon ra ngoài đời thực.

Các sản phẩm khác như Blackbox lại khiến người chơi phải tương tác với cảm biến điện thoại, điều chỉnh độ sáng, âm lượng hoặc cắm sạc để giải đố thay vì chỉ chạm vào màn hình.

Trong giai đoạn đó, mỗi trò chơi đều cố gắng tạo ra bản sắc riêng. Người chơi tải game vì tò mò muốn khám phá một ý tưởng mới, thay vì chỉ để giết thời gian trong vài phút.

Tuy nhiên, bức tranh hiện nay đã thay đổi đáng kể. Phần lớn các trò chơi phổ biến trên các nền tảng quảng cáo đều sử dụng những công thức quen thuộc: chạy vô tận, giải đố đơn giản, kéo-thả vật phẩm hoặc các cơ chế “một chạm” dễ tiếp cận. Không ít sản phẩm giống nhau từ hình ảnh, cách chơi cho đến chiến lược kiếm tiền.

Sự bùng nổ của thị trường game di động khiến cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

Theo báo cáo về thị trường game toàn cầu năm 2025 của trang Insightrackr và XMP, số lượt cài đặt game trên thiết bị di động đạt khoảng 38,9 tỷ lượt, trong khi doanh thu ngành đạt 82,5 tỷ USD. Quy mô khổng lồ này khiến nhiều studio ưu tiên tối đa hóa lợi nhuận hơn là đầu tư cho những ý tưởng mới mẻ.

Tuấn Dương, sinh viên ngành Công nghệ thông tin và đang theo đuổi định hướng phát triển game trong tương lai, cho biết điều khiến cậu yêu thích ngành này chính là khả năng sáng tạo không giới hạn.

“Ngày trước mình rất ấn tượng với những trò chơi tận dụng công nghệ theo cách khác biệt. Nhưng khi tìm hiểu sâu hơn, mình nhận ra nhiều game hiện nay được xây dựng từ các công thức có sẵn. Mục tiêu không còn là tạo ra trải nghiệm đáng nhớ mà là giữ người chơi ở lại càng lâu càng tốt”, Dương chia sẻ.

Khi “brain rot” trở thành một hiện tượng

Thuật ngữ “brain rot” không xuất hiện từ ngành game, nhưng lại được sử dụng ngày càng nhiều để mô tả các sản phẩm giải trí trực tuyến hiện nay.

Cuối năm 2024, “brain rot” được nhà xuất bản từ điển Oxford lựa chọn là Từ của năm sau cuộc bình chọn với hơn 37.000 người tham gia. Oxford định nghĩa thuật ngữ này là sự suy giảm khả năng tư duy hoặc trạng thái trí tuệ do tiêu thụ quá nhiều nội dung tầm thường, ít thử thách, đặc biệt là trên môi trường trực tuyến.

Theo dữ liệu của Oxford, tần suất sử dụng cụm từ “brain rot” đã tăng tới 230% chỉ trong vòng một năm, từ 2023 đến 2024.

Mặc dù khái niệm này thường được nhắc tới khi nói về mạng xã hội hoặc video ngắn, nhiều chuyên gia cho rằng nó cũng phản ánh khá chính xác xu hướng phát triển của một bộ phận game di động hiện nay.

Đặc điểm chung của các game “brain rot” là vòng lặp trò chơi cực ngắn, phần thưởng xuất hiện liên tục và gần như không yêu cầu người chơi phải suy nghĩ chiến thuật hay ghi nhớ thông tin. Chỉ cần vài thao tác đơn giản, người dùng đã nhận được cảm giác thành công, phần thưởng hoặc tiến bộ trong trò chơi.

Song song với đó là sự xuất hiện dày đặc của quảng cáo. Không ít trò chơi yêu cầu người dùng xem video quảng cáo sau mỗi màn chơi hoặc cung cấp phần thưởng nếu xem thêm quảng cáo tự nguyện.

Các video quảng bá những trò chơi này cũng được tối ưu hóa cho thuật toán mạng xã hội. Gameplay được cắt thành các đoạn ngắn vài chục giây, sử dụng hình ảnh màu sắc mạnh, các tình huống cố tình gây ức chế hoặc tò mò để khiến người xem tiếp tục theo dõi.

Theo nhiều nhà nghiên cứu ngôn ngữ và văn hóa số, sự phổ biến của thuật ngữ “brain rot” phản ánh nỗi lo ngày càng lớn về việc người dùng đang dành quá nhiều thời gian cho những nội dung có giá trị thấp nhưng khả năng gây nghiện cao.

“Có những trò chơi mình thử qua và cảm thấy chúng giống như video ngắn hơn là game. Người chơi gần như không cần học bất cứ kỹ năng nào mới. Mọi thứ chỉ xoay quanh việc tiếp tục chơi thêm một lượt nữa”, Tuấn Dương nhận xét.

Cỗ máy kiếm tiền đứng sau các trò chơi gây nghiện

Theo nhiều chuyên gia trong ngành, nguyên nhân của hiện tượng này không nằm ở việc các nhà phát triển hết ý tưởng, mà xuất phát từ cách thị trường hiện nay vận hành.

Mô hình miễn phí tải về (Free-to-Play) đã trở thành tiêu chuẩn của ngành game di động. Thay vì bán game một lần, các nhà phát triển kiếm tiền thông qua quảng cáo hoặc các giao dịch mua vật phẩm trong trò chơi.

Điều đó tạo ra áp lực phải giữ chân người dùng càng lâu càng tốt. Nếu người chơi ở lại thêm vài phút hoặc xem thêm một video quảng cáo, doanh thu sẽ tăng lên.

Nhờ các công cụ phân tích dữ liệu hiện đại, studio có thể biết chính xác thời điểm người chơi rời khỏi ứng dụng, khu vực nào trong game khiến họ mất hứng thú hay vị trí nào phù hợp để chèn quảng cáo. Từ đó, sản phẩm được tối ưu hóa để gia tăng thời gian sử dụng thay vì nâng cao chất lượng trải nghiệm.

Bên cạnh đó là tâm lý ngại rủi ro. Một ý tưởng sáng tạo có thể mất nhiều năm phát triển nhưng chưa chắc thành công. Trong khi đó, việc sao chép một xu hướng đang thịnh hành thường an toàn hơn rất nhiều về mặt tài chính.

Hệ quả là thị trường xuất hiện ngày càng nhiều trò chơi giống nhau. Một công thức thành công nhanh chóng được nhân bản thành hàng chục, thậm chí hàng trăm phiên bản khác nhau.

Theo Tuấn Dương, đây là một vòng luẩn quẩn khó phá vỡ.

“Nếu một game sáng tạo phải cạnh tranh với hàng trăm sản phẩm đang kiếm tiền rất tốt từ quảng cáo, nhiều studio sẽ chọn giải pháp an toàn hơn. Vấn đề không phải họ không biết sáng tạo, mà là hệ thống hiện tại chưa thực sự thưởng cho sự sáng tạo đó.

Sự xuất hiện của game “brain rot” vì thế không đơn thuần là một hiện tượng giải trí nhất thời. Nó phản ánh cách ngành công nghiệp game đang thay đổi dưới tác động của thuật toán, dữ liệu người dùng và áp lực doanh thu.

Khi thành công được đo bằng thời gian người chơi bị giữ lại trên màn hình và số quảng cáo được hiển thị, những ý tưởng táo bạo từng làm nên sức hấp dẫn của game di động dễ dàng bị đẩy xuống hàng thứ yếu.

Và có lẽ, câu hỏi lớn nhất hiện nay không phải là liệu ngành game còn khả năng sáng tạo hay không, mà là liệu thị trường có còn đủ động lực để khuyến khích sự sáng tạo ấy hay không./

Mai Mai