Từ “xóa sổ bệnh tật” đến… vẽ sai cánh cửa: Vì sao AI vừa vĩ đại vừa đầy lỗi?

Tàu hỏa, điện năng, điện thoại. Những kỳ vọng lớn lao và nỗi sợ hãi tột cùng từng đánh dấu sự ra đời của chúng cuối cùng cũng tan biến, để rồi chúng trở thành một phần tất yếu trong cuộc sống của con người.

Theo tờ France24, dường như AI cũng đang ở trong một giai đoạn tương tự. Những người chỉ trích nói rằng nó có thể kết liễu chúng ta, hoặc ít nhất là kết liễu khả năng tự tư duy của con người. Ngược lại, những người ủng hộ lại vẽ ra viễn cảnh AI xóa sổ bệnh tật và mở ra một kỷ nguyên thịnh vượng cho tất cả.

Chính những người đang trực tiếp xây dựng AI cũng đang nuôi dưỡng cả hai kịch bản tốt nhất và tồi tệ nhất, phác họa nên những bức tranh đáng báo động về quyền năng của nó.

Dario Amodei, CEO của Anthropic, tuyên bố chúng ta đang tiến gần đến viễn cảnh "một quốc gia của những thiên tài nằm gọn trong một trung tâm dữ liệu".

Sam Altman, CEO của OpenAI, thì khẳng định: "Năng lực trí tuệ của thế giới cư ngụ bên trong các trung tâm dữ liệu sẽ nhiều hơn so với ngoài kia".

Ngay cả Elon Musk, CEO của xAI, cũng dự báo AI và robot có thể "lấp đầy mọi nhu cầu của con người".

Trong khi đó, ở "tiền tuyến" thực tế – tại văn phòng London của công ty kiến trúc TP Bennett – người ta đơn giản chỉ dùng nó để "ạo ra các phương án tham chiếu thiết kế tùy chỉnh dựa trên một mạch ý tưởng kiến trúc".

Giám đốc Simon Mason lật giở một mảng tường đầy rẫy những hình ảnh được tạo ra bởi AI cho một dự án ở Oman. "Chúng tôi xem nó như một phần bình thường của công việc hiện nay", ông nói. "Nó cũng giống như việc chuyển từ vẽ tay sang dùng AutoCAD vậy... Đó chỉ là một bước tiến hóa tự nhiên".

Khoảng cách giữa lý thuyết và thực tế

Tháng trước, Anthropic đã công bố một nghiên cứu về sự gián đoạn của thị trường lao động. Báo cáo cho biết về mặt lý thuyết, hơn 80% các tác vụ trong ngành kiến trúc và kỹ thuật có thể được thực hiện bởi AI. Thế nhưng, tỉ lệ sử dụng thực tế vẫn chỉ là một con số rất nhỏ.

Chris Fulton sẽ chỉ tin điều đó khi tận mắt chứng kiến. Với tư cách là Giám đốc Kỹ thuật số tại công ty kiến trúc ADP và là thành viên nhóm cố vấn chuyên gia về AI của Viện Kiến trúc sư Hoàng gia Anh, ông đã tổ chức những cuộc "đua" giữa đội dùng AI và đội không dùng.

"Bạn sẽ không thấy sự khác biệt về mức độ hiệu quả giữa hai đội. Bạn chỉ thấy sự khác biệt ở kết quả đầu ra," Fulton nhận xét. "Thực tế là nếu bạn cho mọi người sử dụng các công cụ đó, họ có thể hoàn thành một nhiệm vụ cá nhân nhanh hơn. Nhưng điều đó rốt cuộc chỉ là chuyển 'nút thắt cổ chai' từ khâu này sang khâu khác trong quy trình mà thôi."

Đối với các thiết kế phác thảo ban đầu do AI tạo ra, Fulton phân tích: "Bạn vẫn cần phải đánh giá, phê bình và đưa ra quyết định xem trong số hàng trăm hình ảnh vừa được tạo ra đó, cái nào đủ tốt để đem trình chiếu cho khách hàng".

Ông cũng dẫn chứng một nghiên cứu của AECFoundry cho thấy khả năng "tư duy hình ảnh" của AI chỉ có thể nhận diện chính xác các cánh cửa trên một mặt bằng tầng với tỉ lệ vỏn vẹn 32%.

"Chẳng có phép màu nào ở các công cụ này cả," Fulton thẳng thắn. "Ngày thứ Ba, nó có thể cho bạn một câu trả lời rất hữu ích. Nhưng đến ngày thứ Tư, nó có thể khiến bạn đưa ra một lựa chọn khiến công ty bị kiện vì sai sót chuyên môn. Với tôi, điều đó chẳng có gì là thần thánh cả."

Câu chuyện này không chỉ xảy ra với ngành kiến trúc. Báo cáo của Anthropic chỉ ra rằng tỉ lệ áp dụng AI thực tế vẫn thấp hơn nhiều so với lý thuyết, ngay cả ở những lĩnh vực mà AI được tích hợp sâu nhất như điện toán, toán học và quản trị văn phòng.

Nhân loại vẫn chưa thể biết chắc

Theo nhận định của Tom Standage, Phó Tổng biên tập tờ The Economist, cũng như mọi công nghệ mới, có thể mất hàng thập kỷ để chúng ta thấy được hạn chế của chúng ở đâu,. Ông là tác giả của nhiều cuốn sách về mạng xã hội (ngược dòng thời gian về tận Ai Cập cổ đại) và về điện báo – thứ mà ông gọi là "Internet thời Victoria".

"Chúng ta thường thấy một mô hình lặp lại," ông nói. "Như với điện báo ở thế kỷ 19: một mặt, một số người nghĩ nó sẽ dẫn đến hòa bình thế giới; mặt khác, rất nhiều người lại cho rằng đó là một trò lừa bịp."

Liệu AI có giống với Internet không? Sau khi ra đời vào những năm 1990, Internet đã cho phép con người truy cập siêu tốc vào kho tàng tri thức khổng lồ. AI tiến thêm một bước là cô đọng tri thức đó và làm cho nó dễ tiếp cận hơn nữa.

Đến tận ngày nay, Internet vẫn đang gây ra những biến động, khi các chính phủ đang cân nhắc liệu có nên theo chân Australia cấm mạng xã hội đối với trẻ em hay không.

Standage cho rằng đó là điều bình thường. "Chúng ta gặp phải những hệ lụy không ngờ tới với Internet, đúng vậy, nhưng đó là những phản ứng không lường trước được của con người đối với Internet."

Về những phát ngôn "vừa lạc quan tếu vừa bi quan thái quá" của các ông trùm AI, Standage nhìn thấy một sự lặp lại lịch sử khác: Robert Oppenheimer, cha đẻ của bom nguyên tử.

"Oppenheimer muốn được nhớ đến là cha đẻ của quả bom, vì vậy ông ấy đi khắp nơi để xin lỗi về nó. Bằng cách nhắc nhở bạn về sức mạnh của nó, thực ra ông ấy đang nói với bạn rằng ông ấy vĩ đại đến nhường nào. Và tôi nghĩ đó chính là những gì các ông trùm AI đang làm."

Những tin tức gần đây về mô hình Mythos mới của Anthropic, với khả năng khai thác các lỗ hổng phần mềm gây lo ngại, đã bị đẩy lên quá mức. Các bài bình luận mô tả nó là "siêu phàm", "kinh khủng" và có khả năng "phá hủy mọi thứ".

Nhưng đó không phải là mối quan tâm hàng ngày của những người đang thực sự làm việc với công nghệ này.

"Họ đang nói về rủi ro tồn vong của nhân loại," Fulton nói. "Còn tôi đang nói về những rủi ro vụn vặt và rất nhàm chán: đó là những mô hình này không giỏi đến thế. Phần lớn thời gian chúng không hề thông minh. Chúng không suy luận, không tư duy, không hiểu và không nắm bắt được ngữ cảnh."

Sự khác biệt đáng gờm

Vượt ra ngoài những lời tung hô của kẻ bán và sự nhàm chán dần đều của người mua, có một điều thực sự có thể khác biệt lần này.

"Mọi người lo ngại rằng nó có thể có quyền tự chủ riêng," Standage nói. "Nó có thể hành xử theo những cách mà chúng ta không ngờ tới và không chấp nhận."

Giống như mọi cuộc cách mạng công nghệ, chúng ta không thể biết chính xác mình đang xây dựng thứ gì cho đến khi nó đi sâu vào cuộc sống hàng ngày. Và tiêu chuẩn của người này sẽ không phải là tiêu chuẩn của người khác. Pháp có đường sắt cao tốc, Mỹ có kẹt xe. Trẻ em Úc không được dùng TikTok, trẻ em Anh thì có thể (ít nhất là vào lúc này).

Nhưng, lần đầu tiên trong lịch sử, thứ mà chúng ta đang tạo ra có thể sẽ không luôn luôn làm theo những gì chúng ta sai bảo.

*Nguồn: France24

Anh Phương