Từ cửa tiệm bán hạt giống đến tập đoàn 35 tỷ USD: Hành trình 100 năm của gia tộc giàu nhất nhì Thái Lan

Từ cửa tiệm nhỏ bán hạt giống tới đế chế lớn nhất nhì Thái Lan

Câu chuyện bắt đầu vào năm 1919, khi hai anh em Chia Ek Chor và Chia Siew Whooy rời quê hương Sán Đầu, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc sau một trận bão tàn phá. Họ đến Bangkok không mang theo gì ngoài kinh nghiệm trồng trọt từ quê nhà và thứ tiếng Thái bập bẹ học được trên đường đi.

Năm 1921, họ mở cửa hàng đầu tiên ở Chinatown Bangkok, nhập khẩu hạt giống rau từ Trung Quốc về bán cho nông dân địa phương. Tên ban đầu của doanh nghiệp là Chia Tai nghĩa là "thịnh vượng đến với người tiêu dùng". Đây là thứ duy nhất họ có: một cái tên mang theo ước vọng, và một sạp hàng nhỏ giữa lòng Chinatown.

Không có gì đặc biệt ở buổi khởi đầu đó.

Ngoại trừ một chi tiết, những người nông dân Thái họ phục vụ chính là thị trường mà họ hiểu rõ hơn bất kỳ ai vì chính họ từng là nông dân. Sự am hiểu ấy trở thành lợi thế cạnh tranh đầu tiên, và cũng là triết lý kinh doanh xuyên suốt cả trăm năm sau của CP Group.

Thế hệ sáng lập xây được nền móng. Nhưng người thực sự đưa CP Group lên tầm đế chế là Dhanin Chearavanont, con trai của Chia Ek Chor, sinh năm 1939.

Năm 1964, ở tuổi 25, Dhanin đã bắt đầu dẫn dắt công ty theo hướng mà các anh ông không ai nghĩ tới: mở rộng dọc toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp.

Từ bán hạt giống, CP nhảy vào sản xuất thức ăn chăn nuôi năm 1954, rồi nuôi gà công nghiệp, xây lò mổ, chế biến thực phẩm, và cuối cùng mở chuỗi nhà hàng để bán chính sản phẩm của mình. Đến thập niên 1970, CP gần như độc quyền nguồn cung gà và trứng tại Thái Lan. Mô hình tích hợp dọc kiểm soát từ trang trại đến bàn ăn sau này trở thành giáo trình kinh doanh ở nhiều trường đại học châu Á.

Một quyết định ít được nhắc đến nhưng có lẽ quan trọng nhất của Dhanin: ông cấm con cái gia nhập CP Group ngay từ đầu. Triết lý của ông là các thành viên gia đình phải "học dưới chân các bậc thầy", trước hết làm việc ở doanh nghiệp khác, tích lũy kinh nghiệm thực chiến trước khi được phép trở về nắm quyền. Tách biệt quyền sở hữu và quản lý điều hành, thuê chuyên gia bên ngoài lãnh đạo công ty, gia đình giữ vai trò cổ đông chiến lược. Đó là bí quyết mà ông ghi lại trong hồi ký.

Khi Trung Quốc mở cửa thập niên 1980, CP Group là doanh nghiệp nước ngoài đầu tiên đặt chân vào Đặc khu kinh tế Thâm Quyến nhờ mối quan hệ lâu đời của gia tộc với đại lục từ gốc rễ người Hoa. Đây là bước đi mà rất ít công ty Đông Nam Á dám làm vào thời điểm đó.

Tại Trung Quốc, CP trở thành đối tác ưu tiên của hàng loạt thương hiệu quốc tế muốn thâm nhập thị trường tỷ dân: Honda (lắp ráp xe máy), Walmart, Tesco. Cái tên Chia Tai — viết theo tiếng Trung là Zhengda — nhanh chóng trở nên quen thuộc với người tiêu dùng Trung Quốc. Đây không phải may mắn. Đây là lợi thế của người biết đứng ở đúng cửa, vào đúng lúc.

7-Eleven và bài học thất bại trước khi thành công

Năm 1987, CP mua lại quyền nhượng quyền chuỗi 7-Eleven tại Thái Lan. Cửa hàng đầu tiên mở năm 1989 và gần như thất bại hoàn toàn. Người Thái quen chợ ướt, quen mua hàng từ xe đẩy vỉa hè. Không ai muốn trả tiền cho thứ mà họ có thể mua rẻ hơn ở góc đường.

Thay vì bỏ cuộc, CP làm điều mà nhiều tập đoàn đa quốc gia không chịu làm: họ thay đổi hoàn toàn mô hình để phù hợp với người Thái. Bỏ pizza đông lạnh, đưa vào kẹo me, xôi gà, bánh mì nướng. Thu nhỏ diện tích cửa hàng để nhét vào các con hẻm. Đào tạo lại toàn bộ nhân viên về văn hóa phục vụ Thái. Kết quả: đến năm 2024, Thái Lan có hơn 15.000 cửa hàng 7-Eleven mật độ thuộc hàng cao nhất thế giới và CP dự kiến mở thêm 700 cửa hàng trong năm 2025.

Năm 1990, CP bước vào viễn thông bằng cách mua cổ phần TelecomAsia liên doanh lắp đặt 2 triệu đường dây điện thoại tại Bangkok. Đây là tiền thân của True Corporation, hiện là nhà mạng di động lớn nhất Thái Lan với gần 49 triệu thuê bao sau khi sáp nhập với DTAC năm 2023.

Năm 2025, CP tiếp tục bước đi táo bạo tiếp theo, bắt tay với BlackRock rót 1 tỷ USD xây dựng các trung tâm dữ liệu tại Thái Lan, đặt cược vào làn sóng AI đang định hình lại toàn bộ nền kinh tế số. Cùng thời điểm, Ascend Money nhánh fintech của tập đoàn nhận được giấy phép thành lập ngân hàng ảo, mở đường khai thác 34 triệu người dùng TrueMoney. Gia tộc từng bán hạt giống nay đang bán dữ liệu và tín dụng số.

Không phải lúc nào CP cũng thuận buồm xuôi gió. Khủng hoảng tài chính châu Á 1997 đánh thẳng vào tập đoàn. Dhanin khi đó đang chuẩn bị nghỉ hưu buộc phải bán bớt nhiều tài sản chiến lược, gồm cổ phần nhà máy xe máy và nhà máy bia tại Trung Quốc, để trả nợ.

Điều đáng chú ý là ông không bán để thoát nạn rồi thôi. Chỉ năm năm sau, CP xây lại cả hai mảng kinh doanh đó từ đầu bằng chính nguồn lực nội tại và mối quan hệ được tích lũy qua nhiều thập kỷ. Đó là minh chứng rõ nhất cho triết lý mà Dhanin luôn đề cao: xây dựng doanh nghiệp để trường tồn, không phải để tối ưu lợi nhuận ngắn hạn.

Thế hệ thứ ba và bài toán chuyển giao

Năm 2021, con trai út của Dhanin Suphachai Chearavanont chính thức nhận chức CEO tập đoàn, đánh dấu quá trình chuyển giao sang thế hệ thứ ba. Người anh Soopakij giữ chức Chủ tịch. Dhanin, nay 86 tuổi, lui về làm Chủ tịch cấp cao vẫn hiện diện, vẫn định hướng, nhưng trao quyền điều hành cho con.

Giới phân tích theo dõi CP Group đặc biệt chú ý đến quá trình chuyển giao này, bởi đây là thách thức mà hầu hết các tập đoàn gia đình châu Á đều vấp phải, làm thế nào để thế hệ kế thừa duy trì được tốc độ tăng trưởng của một đế chế đã quá lớn, trong thời đại mà công nghệ đang thay đổi mọi ngành nghề truyền thống?

Câu trả lời, ít nhất cho đến nay, là CP Group vẫn đang tăng trưởng. Tài sản của gia tộc Chearavanont đạt 35,7 tỷ USD theo Forbes 2025, tăng 23% so với năm trước trong khi kinh tế Thái Lan chỉ tăng trưởng ì ạch ở mức thấp.

Hành trình từ cửa tiệm hạt giống năm 1921 đến đế chế xuyên lục địa hôm nay không chỉ là câu chuyện về tiền bạc. Đó là câu chuyện về khả năng tái tạo liên tục lần nào cũng đúng thời điểm, lần nào cũng đi trước thị trường một bước.

Yên Yên