Rủi ro nếu thương vụ sáp nhập SpaceX - Tesla 3.500 tỷ USD của Elon Musk thành hiện thực

Khả năng sáp nhập giữa SpaceX và Tesla, hai doanh nghiệp thuộc đế chế kinh doanh của Elon Musk, có thể vấp phải những trở ngại lớn về chính trị, thậm chí nghiêm trọng hơn các rào cản pháp lý. Thương vụ này có nguy cơ thu hút sự giám sát từ Bắc Kinh, đồng thời trở thành tâm điểm tranh cãi giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và đảng Dân chủ.

Tuần này, Elon Musk tiếp tục làm dấy lên đồn đoán về kế hoạch sáp nhập khi đánh giá đây là “một ý tưởng hay”, đồng thời xác nhận các ủy ban tại cả SpaceX và Tesla đang xem xét khả năng đạt được thỏa thuận. Nếu thành hiện thực, đây có thể là một trong những thương vụ sáp nhập lớn nhất lịch sử, tạo ra doanh nghiệp có giá trị khoảng 3.500 tỷ USD.

Tuy nhiên, sự kết hợp này cũng đặt ra bài toán nhạy cảm về an ninh quốc gia. SpaceX là một trong những nhà thầu hàng không vũ trụ và quốc phòng quan trọng của Chính phủ Mỹ, trong khi Tesla có hoạt động sản xuất quy mô lớn tại Trung Quốc và chịu ảnh hưởng đáng kể từ thị trường này. Việc hợp nhất hai doanh nghiệp có thể khiến cả Washington lẫn Bắc Kinh phải xem xét lại những rủi ro chiến lược liên quan.

Theo các nhà phân tích, những lo ngại trên chưa chắc đủ sức ngăn cản thương vụ, nhưng có thể khiến doanh nghiệp hợp nhất phải đối mặt với nhiều năm tranh chấp chính trị và sức ép từ cả hai phía Thái Bình Dương.

Hoạt động của Tesla tại Trung Quốc có thể trở thành đòn bẩy để Bắc Kinh gây sức ép trong các cuộc tranh chấp với Washington. Trong khi đó, nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện Mỹ tại cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào ngày 3/11, thương vụ có thể trở thành mục tiêu điều tra của Quốc hội và các cuộc đấu đá chính trị. Các nghị sĩ Dân chủ đã nhanh chóng bày tỏ quan ngại, cho thấy thương vụ có thể trở thành một vấn đề gây tranh cãi trước thềm bầu cử.

Thượng nghị sĩ Cory Booker, đại diện bang New Jersey và là thành viên Ủy ban Tư pháp cùng Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, cảnh báo việc sáp nhập Tesla và SpaceX sẽ tiềm ẩn những rủi ro đáng kể, có thể thu hút sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan thực thi luật cạnh tranh trên toàn cầu. Ông cho biết sẵn sàng giám sát bất kỳ thỏa thuận nào, đồng thời nhấn mạnh rằng khi một cá nhân kiểm soát cơ sở hạ tầng thiết yếu đối với chính phủ và quân đội, các quyết định kinh doanh của người đó cũng có thể trở thành vấn đề an ninh quốc gia.

Elon Musk có thể tìm cách xoa dịu những lo ngại bằng việc hạn chế mức độ tích hợp giữa hai doanh nghiệp. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, rủi ro lớn hơn có thể xuất hiện trong tương lai, khi một chính quyền Mỹ mới áp dụng lập trường cứng rắn hơn đối với mối liên hệ giữa Tesla và một doanh nghiệp ngày càng gắn chặt với lợi ích an ninh quốc gia.

Derek Scissors, chuyên gia cấp cao tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, cho rằng thỏa thuận có thể đi kèm các cam kết nhằm giới hạn sự liên kết giữa SpaceX và Tesla. Dù chính quyền Trump có thể không thực thi nghiêm ngặt những giới hạn này, chính quyền kế nhiệm vẫn có khả năng tiến hành rà soát lại. Theo ông, một trong những rủi ro lớn nhất là thương vụ có thể bị đảo ngược vào năm 2029.

Trung Quốc có thể gia tăng sức ép

Đối với Bắc Kinh, việc sáp nhập sẽ đặt tổ hợp sản xuất quy mô lớn của Tesla tại Thượng Hải dưới cùng một tập đoàn với SpaceX. Doanh nghiệp hàng không vũ trụ này có mối liên hệ sâu rộng với các hoạt động quân sự và an ninh quốc gia Mỹ thông qua các hợp đồng với Lầu Năm Góc, cũng như vai trò của mạng lưới vệ tinh Starlink trong những cuộc xung đột, trong đó có Ukraine.

Alicia Garcia-Herrero, nghiên cứu viên cấp cao tại viện nghiên cứu Bruegel có trụ sở ở Brussels, nhận định một thương vụ sáp nhập chính thức sẽ khiến giới chức Trung Quốc khó tiếp tục xem Tesla là một doanh nghiệp thuần túy thương mại. Điều này có thể làm gia tăng rủi ro đối với kế hoạch mở rộng nhà máy, các thủ tục phê duyệt dữ liệu và khả năng tiếp cận thị trường của hãng xe điện Mỹ.

Sự phụ thuộc của Tesla vào cơ sở sản xuất tại Thượng Hải vốn đã mang lại cho Trung Quốc đòn bẩy đáng kể đối với hoạt động kinh doanh của Elon Musk. Nếu hai công ty hợp nhất, phạm vi ảnh hưởng này có thể mở rộng sang một tập đoàn sở hữu nhiều tài sản chiến lược hơn, bao gồm hệ thống truyền thông vệ tinh, dịch vụ phóng tên lửa và các công nghệ liên quan đến quân sự.

Đối mặt với hàng loạt rào cản pháp lý toàn cầu

Ngoài những sức ép chính trị, thương vụ còn có thể phải trải qua nhiều vòng thẩm định tại các thị trường lớn trên thế giới. Cơ quan cạnh tranh các nước sẽ đánh giá tác động của doanh nghiệp hợp nhất đối với nhiều lĩnh vực, từ ô tô, truyền thông vệ tinh đến trí tuệ nhân tạo và chất bán dẫn.

Mối quan hệ thân thiết giữa tỷ phú Elon Musk và Tổng thống Donald Trump có thể giúp giảm bớt một số trở ngại tại Mỹ. Bên cạnh đó, các chuyên gia chống độc quyền cho rằng nguy cơ hạn chế cạnh tranh trực tiếp tại thị trường Mỹ có thể không quá lớn, do SpaceX và Tesla chủ yếu hoạt động trong những lĩnh vực khác nhau.

Tuy nhiên, các cơ quan quản lý nước ngoài có thể xem xét liệu việc kết hợp công nghệ của hai doanh nghiệp có tạo ra lợi thế vượt trội, khó sao chép hay không. Những thị trường có ngành công nghiệp ô tô nội địa phát triển mạnh, như Trung Quốc và Hàn Quốc, đặc biệt có thể chú ý đến nguy cơ Tesla tận dụng công nghệ của SpaceX để tạo lợi thế trước các đối thủ.

Giáo sư luật tại Đại học Queen Mary London, Ioannis Kokkoris, cho biết một trong những biện pháp mà cơ quan quản lý có thể áp dụng là yêu cầu doanh nghiệp hợp nhất cấp phép một số công nghệ chủ chốt cho đối thủ cạnh tranh như điều kiện để được phê duyệt thương vụ.

Theo một quan chức chống độc quyền Hàn Quốc, nếu thương vụ được triển khai, cơ quan chức năng nước này có thể cần tiến hành đánh giá chuyên sâu về những tác động đối với các ngành công nghiệp trong nước. Đồng thời giới chức nước này sẽ xem xét thương vụ một cách nghiêm túc, bởi cả ngành ô tô và hàng không vũ trụ đều được coi là những lĩnh vực chiến lược quan trọng đối với nền kinh tế Hàn Quốc.

Theo Reuters

Hà Thu