"Nữ hoàng đấu giá" khiến giới siêu giàu châu Á nín thở: Mỹ nhân sườn xám và ma lực sau những tiếng búa trăm tỷ

Phiên đấu giá "The Ai Lian Tang Collection - 800 Years of Chinese Ceramics" (Ái Liên Đường, 800 năm gốm sứ Trung Hoa) diễn ra tại trụ sở mới của Christie's châu Á. Được thành lập ở London năm 1766, Christie's cùng Sotheby's là hai cái tên chi phối thị trường đấu giá nghệ thuật cao cấp toàn cầu. 

Trụ sở châu Á của hãng nằm ở tòa The Henderson, khu Trung Hoàn. Theo số liệu Christie's công bố, cả 20 món đều có chủ, đạt tỷ lệ bán 100%, tổng doanh thu 376,8 triệu HKD (khoảng 1.260 tỷ đồng), gần gấp 3 mức ước tính thấp nhất. Một nửa số lô hàng vượt mốc 10 triệu HKD.

Tâm điểm là lô 804, chiếc hũ sứ men lam thời Nguyên vẽ tích "Cẩm Hương Đình", câu chuyện tình bị chia cắt bởi loạn An Lộc Sơn và cuối cùng được danh tướng Quách Tử Nghi tác hợp. Theo trang chuyên về thị trường nghệ thuật The Value, chiếc hũ cao 27,4 cm này thuộc nhóm khoảng 10 chiếc hũ vẽ tích truyện thời Nguyên còn được biết đến, và chỉ hai chiếc còn nằm trong các bộ sưu tập tư nhân lớn ở châu Á. Christie's không công bố giá ước tính mà chỉ để "theo yêu cầu", giá khởi điểm 30 triệu HKD (khoảng 100 tỷ đồng).

Trần Lương Linh mở giá. Ít nhất sáu người trả giá qua điện thoại và hai nhà sưu tầm ngồi trong phòng cùng nhập cuộc. Sau khoảng 14 lượt, giá đã lên 80 triệu HKD; thêm chừng 11 lượt nữa, cuộc đua chỉ còn lại hai chuyên gia của chính Christie's, mỗi người cầm một máy điện thoại, nói thay cho một vị khách giấu mặt. Búa gõ ở mức 148 triệu HKD. Cộng phí người mua, tổng giá thành 174,9 triệu HKD, tương đương 22,3 triệu USD. Người thắng là khách hàng qua điện thoại do Marco Almeida, trưởng bộ phận Gốm sứ và Nghệ thuật Trung Hoa của Christie's, đại diện.

Theo Christie's, đây là món đồ đắt nhất được bán đấu giá tại châu Á tính từ đầu năm 2026 đến thời điểm đó, ở mọi hạng mục. Báo Văn Hối (Hong Kong) cho biết đây cũng là mức giá cao thứ hai từng ghi nhận với đồ sứ men lam thời Nguyên, chỉ sau chiếc hũ "Quỷ Cốc Tử hạ sơn" bán tại Christie's London năm 2005 với giá 15,69 triệu bảng Anh.

Con số đáng chú ý không kém nằm ở lịch sử của chính chiếc hũ. Năm 1989, nhà buôn đồ cổ William Chak mua nó tại Sotheby's Hong Kong với giá khoảng 2,6 triệu HKD. Năm 2005, nó xuất hiện ở Christie's Hong Kong và được bán với giá 47 triệu HKD, rồi đi vào bộ sưu tập Ái Liên Đường. 21 năm sau, giá trị của nó tăng gần gấp bốn lần lần bán trước và gấp hơn 67 lần so với năm 1989.

Cô gái học sinh học bước vào nghề bán cổ vật

Trên trang giới thiệu chuyên gia của Christie's, Trần Lương Linh hiện giữ chức Phó chủ tịch, Chuyên gia cấp cao kiêm Trưởng phiên đấu giá của bộ phận Gốm sứ và Nghệ thuật Trung Hoa tại Hong Kong. Cô sinh ra ở Đài Bắc, nói thành thạo tiếng Quan thoại và tiếng Anh, từng sống và học tập ở Đài Loan, Mỹ, Anh trước khi làm việc tại Hong Kong.

Lý lịch học thuật của cô khá bất ngờ với một người làm nghề đồ cổ: cử nhân Sinh học tại Đại học Cornell (Mỹ). Theo tạp chí ICON Singapore, sau tiểu học cô sang New Zealand rồi Mỹ du học, và chọn ngành sinh học ở bậc đại học. Mối duyên với cổ vật đến từ tuổi thơ, khi bố mẹ thường đưa cô tới Bảo tàng Cố cung Quốc gia ở Đài Bắc. Tốt nghiệp xong, cô quay về đúng nơi ấy, làm hướng dẫn viên tình nguyện bằng tiếng Anh trong khoảng một năm.

Một năm ở bảo tàng đủ để cô đổi hướng. Cô sang London học thạc sĩ ngành Nghệ thuật Trung Hoa tại Christie's Education, cơ sở đào tạo của chính nhà đấu giá, rồi gia nhập Christie's năm 2010. Theo SCMP, những năm đầu cô làm các vị trí chuyên viên cấp thấp ở cả Hong Kong lẫn New York: lập danh mục, nghiên cứu, viết chú giải cho từng món đồ, chăm sóc khách hàng.

Phần lớn công việc của cô vẫn là công việc của một chuyên gia. Theo mô tả của Christie's, cô quản lý trọn chu trình một phiên đấu giá, từ tìm và thuyết phục người ký gửi, nghiên cứu, viết danh mục đến tư vấn cho các nhà sưu tầm quốc tế. Đứng trên bục chỉ là chặng cuối. Trong cuộc trò chuyện với ICON, cô ví phiên đấu giá như "quả anh đào trên chiếc bánh", phần bánh là nhiều tháng chuẩn bị của cả nhóm chuyên gia.

Năm 2014, cô bắt đầu khóa huấn luyện đấu giá viên nội bộ của Christie's và chính thức cầm búa từ năm 2016. Theo lời cô kể với ICON, khóa đào tạo tập trung vào những thứ rất "kỹ thuật": đếm chính xác, thuộc lòng các bước giá, phản xạ nhanh và phong thái trên sân khấu. Lần đầu lên bục, cô run tới mức giọng nghẹn lại, cho tới khi François Curiel, khi đó là Chủ tịch Christie's châu Á, bước lên chỉnh lại micro giúp cô. Có phiên kéo dài ba tiếng đồng hồ, cô đứng suốt mà chưa kịp ăn gì.

"Không giỏi hoạt ngôn", nhưng khiến cả khán phòng phải giơ bảng

Hình ảnh quen thuộc của Trần Lương Linh trên bục là bộ sườn xám, mái tóc búi gọn và giọng hô giá chuyển qua lại liên tục giữa tiếng Anh và tiếng Quan thoại. Những đoạn clip cô điều khiển phiên đấu giá lan rộng trên mạng xã hội Trung Quốc, và cái tên "nữ hoàng đấu giá" gắn với cô từ đó. Dù vậy, cô nói với ICON rằng mình không coi bản thân là người nổi tiếng trên mạng, chỉ thấy mạng xã hội có ích ở chỗ giúp nhiều người chú ý hơn tới thế giới đấu giá nghệ thuật.

Điều trớ trêu là người khiến cả khán phòng sôi lên ấy lại tự nhận mình hướng nội. "Bình thường tôi không phải người sôi nổi", cô nói với SCMP, và trước mỗi phiên cô cần một sự "chuyển trạng thái tinh thần" mới bước lên bục được. Nguyên tắc của cô là cố gắng giao tiếp bằng mắt với từng người trả giá, vì theo cô mỗi tấm bảng giơ lên là một lời khẳng định của nhà sưu tầm dành cho tác phẩm.

Để giữ được nhịp độ ấy, cô chăm chút cho sức khỏe theo cách khá đời thường. Cô coi giấc ngủ là thứ "quan trọng bậc nhất", tập Muay Thái và yoga ba đến năm buổi mỗi tuần, cuối tuần đi bộ đường dài nếu thời tiết cho phép. Tối về, cô xem một tập anime rồi đi ngủ.

Sức hút trên bục của cô có giá trị thương mại rõ ràng với Christie's. Tháng 9/2024, phiên đấu giá đầu tiên tại trụ sở The Henderson, bộ sưu tập gốm sứ của nhà sưu tầm Au Bak Ling, đạt 100% lô hàng có chủ với tổng doanh thu gần 87 triệu HKD, gấp đôi ước tính. The Value khi đó gọi cô là "đấu giá viên ngôi sao" của Christie's và ghi lại cảnh cô nhận đôi găng tay trắng sau phiên, phần thưởng truyền thống cho phiên bán sạch hàng.

Một tiếng búa, bao nhiêu tiền về túi nhà đấu giá

Đằng sau sự kịch tính ấy là một mô hình kinh doanh rất rõ ràng. Nhà đấu giá thu phí từ cả người bán lẫn người mua. Riêng với chiếc hũ "Cẩm Hương Đình", chênh lệch giữa giá gõ búa 148 triệu HKD và giá cuối cùng người mua phải trả là 26,9 triệu HKD (khoảng 90 tỷ đồng), phần phí người mua mà Christie's thu về chỉ từ một lô hàng.

Hong Kong lại là thị trường mà Christie's đang đặt cược. Năm 2026, nhà đấu giá kỷ niệm 40 năm có mặt tại châu Á. Theo số liệu năm 2025 mà The Value tổng hợp, Christie's đạt tổng doanh số toàn cầu 6,2 tỷ USD; riêng doanh số đấu giá khu vực châu Á - Thái Bình Dương là 686 triệu USD, chiếm 23% tổng doanh số đấu giá. Hong Kong là thị trường người mua lớn nhất khu vực, tiếp theo là Trung Quốc đại lục và Đài Loan (Trung Quốc). Tại phiên Ái Liên Đường, theo Văn Hối, hơn 90% người mua đến từ châu Á.

Ở một thị trường như vậy, đấu giá viên không chỉ là người đọc số. Họ phải nói được ngôn ngữ của khách, hiểu món đồ đủ sâu để kể câu chuyện về nó, và giữ được nhịp căng của căn phòng khi giá đã vượt xa mọi dự đoán. Theo Trần Lương Linh, nhà sưu tầm châu Á ngày nay coi trọng câu chuyện và lai lịch của món đồ hơn là địa vị hay khả năng sinh lời. Một chiếc hũ đi qua Sotheby's New York năm 1976, Sotheby's Hong Kong năm 1989, Christie's năm 2005 rồi trở lại năm 2026 chính là kiểu "câu chuyện" mà người mua sẵn sàng trả giá cao.

Còn với chính cô, bí quyết đứng vững hơn một thập kỷ trên bục đấu giá được tóm lại trong một câu cô chia sẻ với ICON: không đánh giá quá cao bản thân, nhưng cũng đừng tự hạ thấp mình.

Pa Dun