Một nhà máy của Samsung treo biển hiệu 'chào mừng đến với thủ đô bán dẫn của thế giới', nhân viên sống trong cơn mưa tiền thưởng

Sự bùng nổ của ngành bán dẫn mang lại những khoản thưởng khổng lồ cho một bộ phận nhân viên, nhưng đồng thời làm gia tăng bất bình đẳng thu nhập và căng thẳng lao động tại nhiều nền kinh tế châu Á.

“Chào mừng đến với thủ đô bán dẫn của thế giới” là dòng chữ xuất hiện trên biển hiệu tại cổng nhà máy sản xuất chip của Samsung Electronics ở Pyeongtaek, Hàn Quốc, cách Seoul khoảng 20 phút đi tàu tốc hành về phía nam. Hàng nghìn nhân viên đang làm việc tại đây trong một buổi chiều tháng 11, trong khi nhiều cơ sở sản xuất mới cũng được xây dựng gần đó để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng đối với các loại chip nhớ tiên tiến – linh kiện quan trọng phục vụ điện toán trí tuệ nhân tạo.

Không khí tại nhà máy khá yên bình khi công nhân nghỉ giải lao tại khu vực hút thuốc được bố trí riêng. Khung cảnh này khác hẳn mùa xuân vừa qua, khi cơ sở sản xuất trở thành tâm điểm của các cuộc biểu tình lao động. Các thành viên công đoàn đã tập trung yêu cầu công ty phân chia công bằng hơn phần lợi nhuận thu được từ hoạt động kinh doanh.

Sau khi công đoàn tiến hành đình công toàn diện, ban lãnh đạo Samsung đồng ý dành 10,5% lợi nhuận hoạt động của bộ phận sản xuất chip nhớ để chi trả khoản thưởng đặc biệt cho nhân viên. Theo đó, một nhân viên bình thường có thể nhận được khoản tiền thưởng lên tới 700 triệu won (khoảng 520.000 USD).

Khoản thưởng dự kiến được chi trả vào đầu năm tới, bên cạnh tiền thưởng thường niên đã được thanh toán trước đó. Tuy nhiên, mức đãi ngộ vượt trội này cũng đang khiến khoảng cách thu nhập trên thị trường lao động Hàn Quốc ngày càng nới rộng. Trong khi thu nhập của một bộ phận nhân sự ngành công nghệ tăng mạnh, tiền lương tại nhiều lĩnh vực khác gần như không có chuyển biến đáng kể.

Cơn sốt thưởng chip lan sang thị trường bất động sản và tiêu dùng

Kỳ vọng về những khoản tiền thưởng lớn đang tác động đến thị trường bất động sản tại các khu vực tập trung nhà máy bán dẫn, đồng thời thúc đẩy nhu cầu đối với các mặt hàng xa xỉ, trong đó có ô tô cao cấp.

Theo báo cáo công bố hồi tháng 8 của Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK), chi tiêu tiêu dùng tại những trung tâm sản xuất bán dẫn như Hwaseong, Cheongju và Icheon đã tăng đáng kể. Động lực chủ yếu đến từ doanh số các mặt hàng không thiết yếu có giá trị cao, chẳng hạn ô tô và thiết bị gia dụng.

“Đà tăng trưởng trong lượng xe Tesla được bàn giao tại những khu vực hưởng lợi từ ngành bán dẫn vượt xa mức trung bình toàn quốc”, hai nhà nghiên cứu Jeong Hee-wan và Lee Jae-ho của BOK nhận định.

Theo dữ liệu từ Hiệp hội các nhà nhập khẩu và phân phối ô tô Hàn Quốc, số lượng xe Tesla được bàn giao trung bình mỗi tháng tại 5 khu vực sản xuất bán dẫn tăng 105,6% trong nửa đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm trước. Con số này cao hơn đáng kể mức tăng trung bình 77,2% trên toàn quốc.

Trong khi đó, nhân viên của SK Hynix – đối thủ cạnh tranh của Samsung trong lĩnh vực chip nhớ – đang tích cực tìm mua bất động sản tại những vị trí đắc địa như khu vực ngoại ô Dongtan và Yongin, gần Seoul. Lượng giao dịch mua nhà trung bình hàng tháng tại Dongtan trong nửa đầu năm nay đã tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái.

Tuy nhiên, sự gia tăng thu nhập đột biến của đồng nghiệp trong bộ phận sản xuất chip nhớ không phải lúc nào cũng được các nhân viên ở những bộ phận khác trong cùng tập đoàn đón nhận tích cực.

Tại Samsung, mức thưởng giữa bộ phận sản xuất chip nhớ đang tăng trưởng mạnh và các đơn vị kinh doanh chip khác, điện thoại thông minh hay thiết bị gia dụng có sự chênh lệch đáng kể. Một nhân viên khoảng 40 tuổi, họ Kim, làm việc tại bộ phận thu mua của Samsung, cho biết các khoản thưởng lớn đã gây ra tâm lý bất mãn trong nhóm nhân viên không được hưởng lợi.

“Khi những người không làm việc trong lĩnh vực bán dẫn nhận được yêu cầu hỗ trợ từ bộ phận này, họ dường như không còn muốn hợp tác”, ông Kim chia sẻ. Nhân viên này đề nghị giấu tên vì không được phép phát ngôn với truyền thông. Ông cho rằng sự bất mãn kéo dài có thể ảnh hưởng đến khả năng phối hợp giữa các phòng ban. “Những khoản tiền thưởng đã tạo ra cảm giác thiếu công bằng”, ông nói.

Một nhân viên khác của Samsung cũng bày tỏ lo ngại tương tự. Người này cho rằng sự chênh lệch quá lớn về tiền thưởng giữa các nhân viên trong cùng một công ty có thể dẫn đến thất vọng, căng thẳng và làm suy giảm mức độ gắn bó của người lao động với doanh nghiệp.

Samsung từ chối bình luận về những thông tin liên quan đến tâm lý giữa các bộ phận do chênh lệch tiền thưởng.

Người lao động trong chuỗi cung ứng cũng muốn được chia sẻ lợi ích

Không chỉ nhân viên tại các tập đoàn sản xuất chip lớn, người lao động ở những doanh nghiệp cung ứng linh kiện và vật liệu cho ngành bán dẫn cũng đang đối mặt với những bất ổn về thu nhập, ngay cả khi doanh thu và lợi nhuận của các công ty tăng mạnh.

Ngày 19/10, công nhân tại một số nhà cung cấp đã tổ chức họp báo tại Quốc hội Hàn Quốc ở Seoul, kêu gọi chính phủ điều tra những doanh nghiệp bị cáo buộc từ chối đàm phán về chế độ tiền lương và thưởng tốt hơn cho người lao động.

“Trong khi lợi nhuận từ sự phát triển của ngành bán dẫn chủ yếu tập trung vào các tập đoàn lớn, những người lao động trực tiếp hỗ trợ hoạt động sản xuất lại phải làm việc trong thời gian dài và không được người sử dụng lao động chấp nhận thương lượng tập thể”, bà Jeong Hye-kyung, nghị sĩ thuộc đảng Tiến bộ cánh tả, phát biểu tại cuộc họp báo.

Theo ông Sung Won Sohn, giáo sư kinh doanh tại Đại học Loyola Marymount ở Los Angeles, vẫn có cơ sở để kỳ vọng rằng mức lương cao hơn và các khoản đầu tư vào AI sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa, mang lại lợi ích cho những lĩnh vực khác của nền kinh tế.

“Các doanh nghiệp vừa và nhỏ đã phải trải qua một thời gian dài khó khăn”, ông nói. Tuy nhiên, nếu chính phủ đầu tư thành công vào ngành sản xuất chip, hoạt động này có thể tạo thêm việc làm ở nhiều cấp độ, bao gồm cả tại các doanh nghiệp nhỏ. Nhờ đó, nhóm doanh nghiệp này cũng có cơ hội hưởng lợi.

Dù vậy, ông Dave Chia, nhà kinh tế học tại Moody’s Analytics, cho rằng số lượng lao động thực sự được hưởng lợi từ đà bùng nổ của ngành bán dẫn có thể ngày càng giảm khi công nghệ sản xuất chip trở nên tiên tiến hơn.

“Tiền lương đang tăng, nhưng lợi nhuận doanh nghiệp còn tăng nhanh hơn nhiều. Sự bùng nổ của ngành sản xuất chip nhớ đang đóng góp phần lớn vào tăng trưởng kinh tế Hàn Quốc, song điều đó không đồng nghĩa với việc tạo ra thêm nhiều việc làm. Số lượng lao động trong ngành sản xuất vẫn giảm so với năm ngoái”, ông Chia nhận định.

Theo chuyên gia này, sản xuất chip là lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư lớn. Khi công nghệ ngày càng phát triển, doanh nghiệp có thể mở rộng sản xuất nhưng không cần tuyển dụng thêm nhiều lao động như trước.

Cuộc đua đãi ngộ nhân tài trong ngành chip Trung Quốc

Tại Trung Quốc, những nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu như YMTC và CXMT cũng đang đối mặt với áp lực giữ chân nhân sự chất lượng cao, đặc biệt khi phải cạnh tranh với các đối thủ trong ngành về chế độ đãi ngộ.

Do có một phần vốn sở hữu nhà nước và chưa niêm yết, YMTC công bố rất ít thông tin chi tiết về chính sách tiền lương. Trong khi đó, bản cáo bạch phục vụ kế hoạch IPO đình đám của CXMT hồi tháng 7 tiết lộ nhà sáng lập Zhu Yiming dự định phân phối một nửa số cổ phần cá nhân cho nhân viên như một hình thức khuyến khích.

Theo mức vốn hóa thị trường hiện tại của nhà sản xuất chip này, số cổ phần trên có giá trị khoảng 31,5 tỷ nhân dân tệ (tương đương 4,7 tỷ USD) trong vòng 10 năm.

Trước khi IPO, CXMT cũng đã triển khai hai chương trình sở hữu cổ phần dành cho nhân viên, trao thưởng cho 6.760 người. Sau khi công ty niêm yết, hàng trăm nhân viên chủ chốt có thể trở thành triệu phú trên giấy tờ nhờ giá trị cổ phiếu nắm giữ.

Truyền thông Trung Quốc cho biết khoản thưởng cuối năm mà nhân viên CXMT nhận được trong năm ngoái tương đương trung bình khoảng 8 tháng lương.

Trong lĩnh vực AI rộng lớn hơn tại Trung Quốc, mức đãi ngộ dành cho những nhân tài hàng đầu cũng đang tăng mạnh. Theo công ty tuyển dụng Henderson China, các nhà nghiên cứu hàng đầu về mô hình AI quy mô lớn có thể nhận gói thu nhập hằng năm từ 5-8 triệu nhân dân tệ, bao gồm cả quyền chọn cổ phiếu.

Làn sóng đòi tăng thưởng lan sang Đài Loan

Tại Đài Loan, sự bất mãn về khoảng cách tiền lương trong ngành AI và bán dẫn cũng tập trung vào sự chênh lệch giữa lợi nhuận khổng lồ của các nhà sản xuất chip nhớ với thu nhập của người lao động.

Công nhân tại các nhà máy do Micron – nhà sản xuất chip nhớ của Mỹ – điều hành đã yêu cầu được hưởng mức thưởng hậu hĩnh tương tự đồng nghiệp tại Hàn Quốc. Động thái này tạo nên sự đoàn kết hiếm thấy giữa người lao động trong ngành bán dẫn tại các nền kinh tế châu Á.

Samsung, SK Hynix và Micron hiện là ba nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới, cung cấp cả chip DRAM và bộ nhớ flash NAND. Trong năm nay, cả ba doanh nghiệp đều ghi nhận lợi nhuận ở mức kỷ lục, với tỷ suất lợi nhuận gộp vượt 80% trong quý gần nhất. Hàng tỷ USD lợi nhuận được sử dụng để chi trả cổ tức và mua lại cổ phiếu, qua đó gia tăng lợi ích cho cổ đông.

Micron hiện có hơn 15.000 nhân viên tại Đài Loan, chiếm khoảng một phần tư tổng số lao động toàn cầu của công ty. Người lao động tại đây được đại diện bởi hai tổ chức công đoàn, một tại Đài Trung – nơi sản xuất các dòng bộ nhớ băng thông cao (HBM) tiên tiến – và một tại Đào Viên, nơi tập trung hoạt động sản xuất chip DRAM.

Số lượng thành viên công đoàn đã tăng mạnh trong các cuộc đàm phán kéo dài vài tháng qua, từ hơn 100 người lên hơn 14.000 người. Tâm lý bất mãn ngày càng gia tăng sau khi SK Hynix công bố các khoản thưởng lớn cho nhân viên, kéo theo động thái tương tự từ Samsung Electronics.

Công đoàn tại Đài Trung, với hơn 12.000 thành viên, đã đạt được thỏa thuận với Micron. Trong khi đó, công đoàn tại Đào Viên, có khoảng 2.400 thành viên, đã phát động cuộc đình công đầu tiên trong lịch sử ngành sản xuất chip tại Đài Loan vào tháng trước. Tranh chấp giữa hai bên hiện vẫn chưa được giải quyết.

Các thỏa thuận tăng lương bao gồm việc nâng mức thu nhập hằng năm của các kỹ sư cấp trung và cấp cao từ hơn 2 triệu Đài tệ lên gần 6 triệu Đài tệ, tương đương khoảng 61.000 USD.

Đáng chú ý, từ năm tài chính 2027, Micron sẽ triển khai chương trình thưởng chia sẻ lợi nhuận hằng quý mới, gắn với kết quả hoạt động tài chính của công ty và áp dụng cho nhân viên trên toàn cầu.

“Thật đáng kinh ngạc khi một tập đoàn đa quốc gia với hơn 60.000 nhân viên có thể thực hiện một thay đổi lớn như vậy trong thời gian ngắn”, ông Donghui Lu, Phó chủ tịch tập đoàn phụ trách hoạt động tuyến đầu kiêm người đứng đầu Micron Đài Loan, cho biết.

Ông nhấn mạnh đây là sự thay đổi lớn trong toàn bộ hệ thống đãi ngộ của công ty. Dù xuất phát từ những yêu cầu của công đoàn tại Đài Loan, chính sách mới sẽ được áp dụng trên phạm vi toàn cầu.

Tuy nhiên, một bộ phận nhân viên cho rằng thỏa thuận trên vẫn chưa đủ để đưa thu nhập của họ ngang bằng với đồng nghiệp tại Hàn Quốc. Công đoàn Đào Viên yêu cầu Micron phân phối 15% lợi nhuận hoạt động bằng tiền mặt cho nhân viên trên toàn cầu nhằm thu hẹp khoảng cách này.

“Mức thưởng chúng tôi nhận được quá thấp so với khoản lợi nhuận khổng lồ mà Micron thu về trong thời kỳ bùng nổ AI. Tại sao các công ty Hàn Quốc có thể trả thưởng hậu hĩnh cho nhân viên còn Micron thì không? Chúng ta cần một cơ chế chia sẻ lợi nhuận hợp lý hơn”, một quản lý làm việc tại Micron Đài Loan nói với Nikkei Asia.

Phản hồi Nikkei Asia, Micron cho biết ngành công nghiệp bộ nhớ đang trải qua một giai đoạn đặc biệt nhờ nhu cầu mạnh mẽ từ lĩnh vực AI. Vì vậy, việc chế độ đãi ngộ và tiền thưởng nhận được sự quan tâm ngày càng lớn là điều khó tránh khỏi.

Đại diện công ty cho biết chính sách đãi ngộ được thiết kế nhằm ghi nhận cả kết quả hoạt động của doanh nghiệp lẫn đóng góp của từng cá nhân, thông qua một hệ thống toàn diện gồm lương cạnh tranh, thưởng theo hiệu quả công việc, cổ phần và các phúc lợi khác.

Micron nhấn mạnh công ty hướng đến xây dựng cơ chế khen thưởng có tính cạnh tranh và bền vững trong dài hạn, thay vì chỉ tập trung vào những giai đoạn ngành bán dẫn tăng trưởng mạnh.

Trong ngắn hạn, ban lãnh đạo Micron cũng phải đối mặt với những áp lực nhất định. Bloomberg đưa tin hồi đầu tháng rằng công ty gần như đã dừng hoàn toàn hoạt động xây dựng nhà máy mới tại Đào Viên. Trước đó, vào tháng 9, Micron tiết lộ chi phí hoạt động trong quý IV tài chính tăng 1,1 tỷ USD so với quý trước, chủ yếu do chi phí lương thưởng cho nhân viên trên toàn cầu gia tăng. Biên lợi nhuận gộp của công ty được dự báo sẽ thu hẹp trong quý này do áp lực từ các khoản chi trả nhân sự.

Trong nhiều thập kỷ, Mỹ thường trả mức lương cao hơn các quốc gia khác cho lực lượng lao động có tay nghề, trong khi châu Á được xem là nguồn cung cấp nhân công giá rẻ. Tuy nhiên, sự trỗi dậy của AI cùng vị thế ngày càng lớn của các nhà sản xuất chip châu Á đang làm thay đổi cục diện này.

Sự đảo chiều về lợi thế trong ngành bán dẫn không chỉ tác động đến thu nhập của người lao động mà còn khiến họ nhận thức rõ hơn về sức mạnh thương lượng của mình. Trong kỷ nguyên mới, người lao động tại châu Á ngày càng muốn được ghi nhận xứng đáng với giá trị và vị trí mà họ đóng góp cho ngành công nghiệp đang bùng nổ.

Theo Nikkei Asia

Hà Thu