Người đàn ông 35 tuổi khiến đế chế Samsung lao đao, Chủ tịch Lee Jae-yong phải khẩn cấp về nước, cúi đầu xin lỗi 3 lần trước ống kính truyền thông

Cuối tháng 5 vừa qua, Samsung Electronics đứng trước một kịch bản hiếm thấy: Một cuộc tổng đình công kéo dài 18 ngày có nguy cơ làm gián đoạn hoạt động của tập đoàn công nghệ lớn nhất Hàn Quốc, đe dọa hàng tỷ USD lợi nhuận và gây hiệu ứng lan tỏa trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Hạn chót được công đoàn đặt ra là ngày 21/5. Khi thời điểm này đến gần, sức ép không chỉ đến từ người lao động bên trong Samsung, mà còn từ các khách hàng công nghệ toàn cầu và nhà đầu tư, những bên lo ngại một cuộc đình công tê liệt có thể ảnh hưởng tới nguồn cung chip trong bối cảnh cơn sốt AI đang đẩy nhu cầu bán dẫn lên cao.

Sự hoảng loạn nhanh chóng lan khắp thượng tầng Samsung. Ngày 16/5, Chủ tịch Lee Jae-yong phải rút ngắn chuyến công tác nước ngoài, ngay khi vừa hạ cánh tại sân bay đã đưa ra một lời xin lỗi công khai hiếm hoi, đầy hạ mình.

“Chúng ta là một cơ thể, một gia đình”, Lee khẩn khoản, cúi đầu ba lần trước ống kính truyền hình.

Đó là một hình ảnh không thường thấy ở Samsung, tập đoàn từng duy trì lập trường chống công đoàn suốt nhiều thập kỷ. Và người góp phần đẩy ban lãnh đạo Samsung vào thời khắc phải xuống nước ấy là Choi Seung-ho, lãnh đạo công đoàn mới 35 tuổi, người chỉ vài năm trước vẫn tự xem mình là một nhân viên trung thành, không mấy quan tâm tới hoạt động công đoàn.

XUỐNG NƯỚC

Là con trai của một người bán cá, Choi, 35 tuổi, từ lâu tự xem mình là một nhân viên trung thành, không quan tâm đến hoạt động công đoàn. Ông đến với công đoàn gần như một cách tình cờ. Các bài đăng trên mạng nội bộ của ông về các vấn đề cộng đồng và nơi làm việc thu hút sự chú ý của đồng nghiệp. Cuối cùng, ông sử dụng sức ảnh hưởng đó để yêu cầu Samsung chia sẻ thành quả từ cơn bùng nổ trí tuệ nhân tạo.

Trải nghiệm của ông cho thấy cơn sốt vàng AI vừa tiếp thêm sức mạnh cho một thế hệ lao động công nghệ mới ở Hàn Quốc, vừa tạo ra những rạn nứt mới giữa chính họ.

Được dẫn dắt bởi những nhà lãnh đạo “bất đắc dĩ” như Choi, thế hệ lao động millennial và Gen Z đã huy động lực lượng không phải vì tinh thần đoàn kết, mà để tối đa hóa lợi ích cá nhân. Họ xé bỏ bản hợp đồng ngầm truyền thống, trong đó người lao động đánh đổi lòng trung thành tuyệt đối với Samsung để lấy sự bảo đảm việc làm trọn đời.

Họ cũng tránh xa lối đấu tranh quyết liệt và bị chính trị hóa cao của các công đoàn Hàn Quốc, cũng như giáo điều nghiêm ngặt “tất cả vì một người” từng gắn kết người lao động trong quá khứ. Nhưng không có một nền tảng tư tưởng chung, Choi và các đồng nghiệp giờ đây đang phát hiện ra việc duy trì một mặt trận thống nhất khó khăn đến thế nào, đặc biệt khi các lợi ích tài chính bắt đầu khác biệt.

“Những gì xảy ra tại Samsung phản ánh một sự dịch chuyển rộng hơn trong lực lượng lao động Hàn Quốc”, Shin Jae Yong, giáo sư Đại học Quốc gia Seoul và là chuyên gia về chế độ đãi ngộ nói.

Ông nói thêm rằng người lao động ở độ tuổi 20 và 30, sau khi trải qua sự cạnh tranh khốc liệt trong giáo dục và việc làm, đang đối mặt với bất định kinh tế lớn hơn so với thế hệ baby boomer, những người từng hưởng lợi từ các thập kỷ tăng trưởng cao của Hàn Quốc. “Điều đó khiến nhân viên trẻ nhạy cảm hơn với sự công bằng, và khi công ty thắng lớn, họ không nghĩ việc đòi một phần chia công bằng là quá đáng”.

Năm 2020, sau một bê bối hối lộ và tham ô gây chú ý lớn, Samsung xóa bỏ lệnh cấm công đoàn kéo dài hàng thập kỷ như một phần trong nỗ lực công khai nhằm khôi phục hình ảnh đã bị hoen ố. Sự thay đổi này đã tháo dỡ học thuyết cứng rắn chống lại lao động có tổ chức, do nhà sáng lập Lee Byung-chull thiết lập, vốn được duy trì suốt nhiều năm nhờ mức lương thuộc nhóm cao nhất và uy tín khi làm việc cho một niềm tự hào quốc gia.

Năm sau đó, Choi gia nhập một trong những công đoàn đầu tiên được thành lập sau cú đảo chiều ấy. Tuy nhiên, ban đầu ông vẫn không mấy quan tâm đến hoạt động công đoàn.

Giống nhiều người cùng thế hệ, Choi lớn lên với hình ảnh những chiến dịch lao động thường mang tính bạo lực ở Hàn Quốc, nhưng ông không muốn dính dáng đến những điều đó.

“Với chúng tôi, chuyện khác”, ông nói. “Chúng tôi chỉ muốn một phần chia công bằng từ lợi nhuận”. Ông nói thêm rằng phần lớn nhân viên trong mảng chip, nơi độ tuổi trung bình khoảng 35, không mấy quan tâm đến hoạt động chính trị.

Thay vào đó, ông thích chia sẻ suy nghĩ về các diễn biến trong cộng đồng địa phương trên các bảng tin trực tuyến của Samsung.

Ông không bị nhìn nhận như một người kích động. Năm 2023, ông còn xuất hiện trong một video chính thức trên trang tin doanh nghiệp của Samsung Electronics về sở thích sau giờ làm: Nghệ thuật nặn đất sét, tạo các mô hình tí hon như Pokemon.

RẠN NỨT

Trong khi đó, một sự dịch chuyển đang diễn ra tại đối thủ cùng thành phố SK Hynix. Công ty này đã bãi bỏ trần thưởng và ấn định tiền thưởng cho nhân viên ở mức 10% lợi nhuận hoạt động, thiết lập một chuẩn mực mà nhân viên Samsung không thể phớt lờ. Sự thay đổi bắt nguồn từ một email của một nhân viên cấp thấp gửi tới CEO khi đó của SK Hynix là Lee Seok-hee, đồng thời gửi cho toàn công ty, lịch sự yêu cầu minh bạch về cách tính tiền thưởng hiệu suất.

“Trong bối cảnh doanh nghiệp Hàn Quốc, việc gửi email cho CEO và chia sẻ với 29.000 người lao động là điều chưa từng có và cực kỳ táo bạo”, Shin của Đại học Quốc gia Seoul nói. “Nó thu hút sự chú ý của toàn bộ lực lượng lao động và buộc ban lãnh đạo phải hành động”.

Thất vọng vì những gì ông cảm thấy là các cuộc đấu đá quyền lực nội bộ trong công đoàn ban đầu, Choi gia nhập một công đoàn nhỏ hơn vào năm 2024, nơi ông tiếp tục xây dựng lượng người theo dõi trên môi trường số thông qua các bài đăng trực tuyến. Một bài đăng lan truyền mạnh kể lại cuộc phỏng vấn ông thực hiện với một cựu kỹ sư Samsung, người từng vật lộn với trầm cảm, cảm thấy áp lực phải nghỉ việc và sau đó phát triển tốt tại SK Hynix.

Khi tới thăm một trường đại học, Choi cũng ghi nhận rằng nhiều sinh viên ngành bán dẫn thích SK Hynix hơn Samsung. Những ghi chép này giúp thu hút hàng nghìn người đến với công đoàn mới.

Rồi cơn bùng nổ AI xuất hiện. Đến cuối năm 2025, các nhà phân tích dự báo Samsung đạt lợi nhuận hoạt động 100.000 tỷ won, tương đương 84 tỷ SGD, cao hơn gấp đôi năm trước. Được thúc đẩy bởi làn sóng chi tiêu khổng lồ cho hạ tầng AI, đến đầu tháng 4, các ước tính tăng gấp ba lên mức đáng kinh ngạc 300.000 tỷ won.

Choi lên bảng tin nội bộ và nói rằng việc người lao động được nhận một phần lớn hơn từ khoản lợi nhuận đó là điều công bằng. Điều này kích hoạt sự tăng trưởng bùng nổ của công đoàn, khi số thành viên nhanh chóng đạt hơn 76.000 người, đưa công đoàn này trở thành tổ chức đầu tiên đại diện cho đa số lực lượng lao động của Samsung. Điều đó cũng biến Choi từ một nhân viên vô danh thành một lãnh đạo công đoàn quyền lực, đồng thời trao cho ông đòn bẩy khổng lồ trong các cuộc đàm phán lương.

Khi các cuộc đàm phán lương hằng năm bắt đầu, ông kêu gọi ban lãnh đạo phân bổ 15% lợi nhuận hoạt động của công ty vào quỹ thưởng, mô phỏng mô hình chia sẻ lợi nhuận do SK Hynix thiết lập. Ban đầu, ban lãnh đạo phản đối việc thay đổi khung thưởng, đề xuất mức tăng lương cao hơn và một số đặc quyền, nhưng kiên quyết duy trì trần chi trả ở mức 50% lương của nhân viên. Nhiều vòng đàm phán không đạt được nhiều tiến triển khi hai bên không thể thu hẹp khác biệt, Choi nói.

Cuối cùng, cả hai bên đều nhượng bộ. Ban lãnh đạo đưa ra một khoản thưởng mới, bao gồm các khoản chi trả gắn với mức tương đương 12% lợi nhuận hoạt động, cùng tăng lương và đặc quyền. Công đoàn chấp nhận rằng phần lớn khoản thưởng sẽ được trả bằng cổ phiếu, được trao dần trong nhiều năm, thay vì hoàn toàn bằng tiền mặt.

Một thỏa hiệp quan trọng khác liên quan đến các khoản chi trả theo từng bộ phận. Thỏa thuận cuối cùng chuyển tỷ trọng lớn hơn của quỹ thưởng về mảng chip so với mức đề xuất ban đầu của công đoàn. Nhiều thành viên công đoàn thuộc bộ phận chip nhớ đang tăng trưởng mạnh, những người giờ đây có thể nhận gói thưởng trị giá khoảng 400.000 USD, một khoản tiền có thể thay đổi cuộc đời.

Chỉ 90 phút trước hạn chót, cuộc đình công được hủy bỏ. Đại đa số người lao động thuộc công đoàn ủng hộ thỏa thuận, có khả năng trị giá khoảng 26 tỷ USD đối với nhân viên mảng chip, với 74% bỏ phiếu phê chuẩn.

Mới cuối tháng 5, Choi Seung-ho còn được ca ngợi như một người hùng. Khi tập hợp người lao động tại Samsung Electronics để đòi phần chia lớn hơn từ lợi nhuận, lãnh đạo công đoàn này đã giành được một khoản thưởng khổng lồ, đặc biệt là với một số nhân viên bán dẫn, những người được hứa thưởng khoảng 400.000 USD, trong năm 2026.

Nhân viên ở mảng chip nhớ giành được các khoản thưởng lớn nhất, nhưng ngay cả những người ở mảng foundry và system LSI đang thua lỗ cũng được hứa các khoản chi trả trị giá khoảng 100.000 USD. Người lao động ở các mảng di động và điện tử tiêu dùng chịu thiệt nhất, với khoản thưởng khoảng 4.000 USD.

Nhưng niềm vui ấy không kéo dài lâu. Người lao động ở các bộ phận kém sinh lời hơn nổi giận vì mức thưởng của họ thấp hơn rất nhiều, trong một số trường hợp chỉ bằng 1% so với những gì đồng nghiệp ở mảng chip nhớ giành được. Một số người bắt đầu đi làm trong trang phục đen và đeo khẩu trang để thể hiện sự bất mãn.

Kết quả này tạo ra nỗi cay đắng lớn trong nhóm nhân viên sản xuất điện thoại Galaxy, tivi và máy giặt. Nhiều người cảm thấy thỏa thuận không tôn trọng những đóng góp của họ trong nhiều năm, kể cả những giai đoạn thị trường bán dẫn rơi vào suy thoái sâu.

“Thật đáng tiếc khi kết quả khiến một số người không hài lòng”, Choi nói trong một cuộc phỏng vấn gần đây, vài ngày trước khi ông đưa vị trí lãnh đạo của mình ra bỏ phiếu tín nhiệm. Ông vẫn giữ được chức vụ, với 88% thành viên công đoàn bỏ phiếu ủng hộ vào tuần trước, nhưng chỉ sau khi hàng nghìn người đã rời đi.

Giờ đây, ông đang điều hành một tổ chức bị chia rẽ sâu sắc: Số thành viên mới nhất của công đoàn, dưới 55.000 người, đã giảm xuống chưa tới một nửa lực lượng lao động trong nước của Samsung, đồng nghĩa công đoàn này đã mất quyền trở thành kênh đàm phán duy nhất với ban lãnh đạo.

Khoảng cách này có thể còn nới rộng khi Samsung tăng tốc đặt cược vào AI. Tuần trước, công ty công bố kế hoạch cam kết chi hàng trăm tỷ USD mới cho một dự án AI được chính phủ hậu thuẫn, bao gồm việc xây dựng cụm bán dẫn thứ hai tại khu vực tây nam kém phát triển hơn. Dự án trị giá 880 tỷ USD, cũng có sự tham gia của SK Hynix, nhằm tăng gấp đôi năng lực sản xuất bộ nhớ của Hàn Quốc trong vòng 5 năm.

Choi nói ông dự định giải quyết rạn nứt nội bộ bằng cách thúc đẩy thu hẹp khoảng cách tiền thưởng giữa nhân viên mảng bộ nhớ và người lao động ở các đơn vị phi bộ nhớ đang thua lỗ.

Nhưng ông cũng nói rằng lợi ích của người lao động bán dẫn và các nhân viên khác đã khác biệt đến mức họ có thể cần được đại diện bởi các công đoàn riêng. Samsung đang trên đà trở thành một trong những công ty có lợi nhuận cao nhất thế giới trong năm 2026, chủ yếu nhờ mảng bán dẫn. Bộ phận này ghi nhận lợi nhuận quý kết thúc vào tháng 3 tăng gấp 48 lần.

“Lúc này, tôi phải tập trung xử lý các rạn nứt”, ông nói. “Còn với những người đang bức xúc, tôi hiểu. Nếu là họ, tôi cũng sẽ cảm thấy như vậy”.

Theo: The StraitsTimes

Phương Linh