Ngành xe hơi Mỹ có đang hồi sinh?

Thủ phủ ô tô Detroit đang chứng kiến những chuyển biến đầy kịch tính khi những chính sách kinh tế mới bắt đầu ngấm sâu vào từng dây chuyền sản xuất. Thông điệp được phát đi mạnh mẽ từ trung tâm công nghiệp này là một sự khẳng định về hồi sinh: Ngành ô tô Mỹ đang được kéo lại từ "cõi chết" nhờ một lộ trình xoay trục quyết liệt.

Với những tuyên bố đầy tự tin, Nhà Trắng khẳng định đã đạt được những bước ngoặt ngoạn mục chỉ trong chưa đầy một năm của nhiệm kỳ mới. Sự bùng nổ này được cho là kết quả trực tiếp từ hàng rào thuế quan 25% đánh vào xe và phụ tùng nhập khẩu, kết hợp với việc xóa bỏ hoàn toàn các quy định khắt khe về khí thải vốn được coi là "xiềng xích" đối với chi phí sản xuất xe truyền thống.

Tuy nhiên theo tờ Financial Times (FT), đây chỉ là hưng phấn nhất thời trước những thách thức dài hạn khi quay lưng lại với xe điện.

"Cơn say" lợi nhuận từ động cơ đốt trong

Thực tế, các con số đang ủng hộ sự tự tin này. Tờ cho hay hai "gã khổng lồ" Ford và General Motors (GM) đang cho thấy sự phục hồi đáng kinh ngạc sau một năm 2024 đầy sóng gió.

CEO Jim Farley của Ford tự hào tuyên bố công ty đã trở nên "mạnh mẽ và linh hoạt hơn" sau khi mạnh tay xóa sổ khoản lỗ 19,5 tỷ USD từ các nỗ lực xe điện (EV) bị đình trệ. Trong khi đó, CEO Mary Barra của GM cũng chứng minh sự lạc quan bằng chương trình mua lại cổ phiếu trị giá 6 tỷ USD, bất chấp lợi nhuận ròng năm ngoái sụt giảm hơn 55%.

Phố Wall cũng đang hưởng ứng nhiệt tình: Cổ phiếu GM đã tăng 75% và Ford tăng 50% trong vòng 12 tháng qua. Việc Tổng thống Donald Trump chấm dứt cái mà ông gọi là "sự điên rồ của xe điện" đã giải phóng các hãng xe khỏi gánh nặng chi phí sản xuất những sản phẩm chưa đem lại lợi nhuận, cho phép họ quay lại tập trung vào "mỏ vàng" truyền thống: Xe bán tải và SUV chạy xăng có biên lợi nhuận cao.

Thuế quan vốn là nỗi ám ảnh của các nhà sản xuất có chuỗi cung ứng toàn cầu. Năm ngoái, GM đã phải gánh chịu 3,1 tỷ USD chi phí liên quan đến thuế, trong khi Ford chịu mức thiệt hại 2 tỷ USD. Để bảo vệ người tiêu dùng khỏi sự leo thang của giá cả, các hãng xe đã phải tự hấp thụ phần lớn chi phí này và ráo riết tìm kiếm nguồn cung ứng nội địa.

Dẫu vậy, tình hình hiện tại lại khả quan hơn dự kiến. Một hiệu ứng "cơn sốt vàng" đã xảy ra khi người tiêu dùng đổ xô đi mua xe trước khi các mức thuế mới chính thức có hiệu lực vào quý II/2025. Hơn nữa, chính quyền Trump đã đồng ý không chồng chéo các loại thuế quan và áp dụng các chương trình miễn giảm cho phụ tùng từ Canada và Mexico. Nếu không có những sự cố khách quan như vụ cháy tại nhà cung cấp nhôm, thiệt hại của Ford có lẽ đã giảm đi một nửa.

Theo Mark Wakefield từ AlixPartners, việc cắt giảm các hình phạt vi phạm khí thải đã bù đắp tới 50% tác động tiêu cực từ thuế quan. "Số tiền họ mất cho xe điện đã là chuyện của quá khứ. Giờ đây, họ đang có một cơ cấu sản phẩm mang lại lợi nhuận tốt hơn nhiều," ông nhận định.

Tuy nhiên, giới quan sát cảnh báo đây có thể chỉ là một "cơn say đường" (sugar rush), một sự hưng phấn nhất thời che mờ những rủi ro mang tính hệ thống. Việc quay lưng với xe điện có thể khiến các nhà sản xuất Mỹ hụt hơi trong cuộc đua công nghệ toàn cầu, đặc biệt là khi các đối thủ từ Trung Quốc đang tiến bộ với tốc độ chóng mặt.

Thách thức dài hạn

Dù lợi nhuận ngắn hạn đang tăng, những câu hỏi mang tính sinh tồn vẫn chưa có lời đáp. Thị phần toàn cầu của "Bộ ba Detroit" (GM, Ford và Stellantis) đã sụt giảm từ 29% vào năm 2000 xuống còn 13% hiện nay.

Nhà nghiên cứu Glenn Mercer nhận định cay đắng với FT rằng: "Nếu tiếp tục ngoại suy theo đà này, ngành công nghiệp ô tô nội địa Mỹ sẽ hoàn toàn biến mất trước năm 2050."

Nguy cơ lớn nhất hiện nay chính là sự thiếu hụt các dòng xe giá rẻ cho tầng lớp thu nhập trung bình và thấp. Việc tập trung quá mức vào các dòng SUV và xe bán tải hạng sang đã vô tình đẩy một bộ phận lớn người Mỹ ra khỏi thị trường xe mới. Đây chính là "kẽ hở" chết người mà các đối thủ ngoại bang đang nhắm tới.

Trong khi Toyota và Hyundai đang chiếm lĩnh thị phần nhờ các dòng xe Hybrid và chuỗi cung ứng linh hoạt, thì mối đe dọa thực sự mang tên Trung Quốc mới là điều khiến các lãnh đạo Detroit mất ngủ.

Tại Canada, Thủ tướng Mark Carney cũng đã mở đường cho xe điện Trung Quốc thâm nhập với mức thuế không đáng kể.

Bên cạnh đó, một nhân vật cấp cao trong ngành nhận định với tờ FT rằng nếu các đối thủ Trung Quốc được phép vào Mỹ trước khi các hãng xe nội địa sẵn sàng cạnh tranh, kết quả sẽ là một "tắm máu" (bloodbath).

Các hãng xe Mỹ buộc phải hành động với giả định rằng các doanh nghiệp xe hơi Trung Quốc cuối cùng sẽ xuất hiện, từ đó phải đổi mới quy trình phát triển, áp dụng công nghệ thế hệ mới và cắt giảm chi phí sản xuất một cách quyết liệt.

Hiện tại, Ford và GM đang chọn hai con đường khác nhau để đối phó. GM đặt cược vào công nghệ pin "giàu lithium-mangan" chưa được kiểm chứng, hợp tác chủ yếu với các đối tác Hàn Quốc.

Ngược lại, Ford chọn cách tiếp cận thực dụng hơn bằng việc mua bản quyền công nghệ pin LFP từ "gã khổng lồ" CATL của Trung Quốc và hợp tác với Renault để phát triển nền tảng xe điện giá rẻ dưới 30.000 USD.

Theo FT, Detroit đang đứng trước một ngã ba đường lịch sử. Họ không thể chỉ đơn giản là "làm những việc cũ nhanh hơn và rẻ hơn". Những thay đổi mang tính cách mạng về văn hóa doanh nghiệp, tư duy công nghệ và khả năng thích ứng với các chính sách thương mại biến động sẽ là yếu tố quyết định liệu Detroit sẽ thực sự hồi sinh hay chỉ đang tận hưởng những ánh hào quang cuối cùng trước khi lùi vào bóng tối của lịch sử.

*Nguồn: FT, Fortune

Băng Băng