Loại gỗ triệu cây mới có một ở Việt Nam: Giá tới 30 tỷ đồng/kg, đại gia Nhật - Trung có tiền cũng khó mua

Loại gỗ quý do thiên nhiên tạo thành

Loại gỗ từng khiến nhiều người đổ xô vào rừng tìm kiếm sau tin đồn “trúng 10 tỷ đồng” chính là kỳ nam – phần quý hiếm bậc nhất của trầm hương. Hồi tháng 4/2024, tại khu vực rừng Đèo Cả, Phú Yên, xuất hiện thông tin một người dân tình cờ tìm thấy kỳ nam và bán được số tiền rất lớn. Sau đó, không ít người mang theo cuốc, xẻng, xà beng leo núi với hy vọng đổi đời.

Tuy nhiên, theo Dân trí, người được đồn là “trúng kỳ nam” sau đó đã lên tiếng phủ nhận. Lực lượng chức năng địa phương cũng đính chính, khẳng định không còn người dân nào tại khu vực đồn đoán có kỳ nam trong rừng Đèo Cả.

Dù vậy, cơn sốt này một lần nữa cho thấy sức hút đặc biệt của kỳ nam. Trong thế giới trầm hương, đây không chỉ là loại gỗ quý có giá trị kinh tế rất cao mà còn là vật phẩm được giới sưu tầm, người chơi trầm và nhiều thị trường châu Á săn lùng.

Kỳ nam thường được nhắc cùng trầm hương, nhưng không thể đánh đồng hoàn toàn hai khái niệm này. Theo các tư liệu về dược liệu và trầm hương Việt Nam, trầm hương được hình thành trong thân cây dó khi cây bị tổn thương, nhiễm bệnh hoặc chịu tác động đặc biệt từ tự nhiên. Khi đó, cây tiết ra nhựa thơm để tự bảo vệ. Trải qua thời gian dài, phần nhựa này tích tụ trong thớ gỗ, tạo nên trầm hương.

Kỳ nam được xem là phần đặc biệt quý trong quá trình ấy. Không phải cây dó nào cũng có trầm, và càng không phải cây có trầm nào cũng tạo được kỳ nam. Chính sự hiếm gặp này khiến loại gỗ này luôn được xếp vào nhóm có giá trị cao nhất trong các sản phẩm từ cây dó bầu.

Theo Nhân Dân, cây dó bầu Việt Nam có danh pháp khoa học là Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte, phân bố tự nhiên chủ yếu dọc dãy Trường Sơn, từ thượng nguồn sông Cả đến miền Đông Nam Bộ. Một số địa phương như Khánh Hòa, Quảng Nam, Bình Định, Phú Yên, Đắk Lắk, Hà Tĩnh… vốn nổi tiếng gắn với trầm hương.

Từ lâu, kỳ nam Việt Nam đã được ghi nhận trong thư tịch cổ. Trong Phủ biên tạp lục, Lê Quý Đôn từng nhắc đến kỳ nam hương vùng Bình Khang, Diên Khánh, nay thuộc Khánh Hòa, là loại tốt nhất; kỳ nam từ Phú Yên và Quy Nhơn được xếp sau. Đây cũng là một trong những lý do Khánh Hòa được biết đến với tên gọi “xứ trầm hương”.

Trong dân gian và giới chơi trầm, kỳ nam thường được chia thành 4 loại: bạch kỳ, thanh kỳ, huỳnh kỳ và hắc kỳ. Trong đó, bạch kỳ được xem là hiếm và quý nhất. Tuổi Trẻ từng mô tả kỳ nam có hương thơm đặc biệt, khi đốt khói bay thẳng, cao và lơ lửng lâu trong không khí. Đây là một trong những đặc điểm khiến loại gỗ này được giới sành trầm đặc biệt coi trọng.

Vì sao kỳ nam có giá tới 30 tỷ đồng/kg?

Giá trị của kỳ nam không nằm ở kích thước bên ngoài của cây dó, mà phụ thuộc vào lượng dầu, mùi hương, màu sắc, độ chìm nổi, độ già của gỗ và khả năng chế tác. Một khối kỳ nam tốt không chỉ quý vì hiếm, mà còn bởi mùi hương tự nhiên rất bền, có thể được dùng để chế tác vòng, chuỗi hạt, vật phẩm sưu tầm hoặc chiết xuất hương liệu.

Trao đổi với Dân trí, ông Biện Quốc Dũng, Chủ tịch Hội Trầm hương tỉnh Khánh Hòa, cho biết nếu kỳ nam có lượng dầu tốt, khối lượng trên 1kg và có thể làm vòng trang trí, giá thu mua lên tới 30 tỷ đồng/kg là chuyện bình thường. Theo ông, giá kỳ nam tùy chất lượng, có thể dao động từ 10-30 tỷ đồng/kg.

Đáng chú ý, ông Dũng cũng cho biết “hàng triệu cây dó bầu thì mới có một cây tạo kỳ nam”. Đây là chi tiết cho thấy vì sao loại gỗ này dù có giá rất cao vẫn không dễ mua trên thị trường.

Không chỉ ở Việt Nam, kỳ nam còn được săn lùng tại nhiều thị trường châu Á. Tại Trung Quốc, trầm hương và kỳ nam từ lâu được xem là vật phẩm quý, gắn với hương liệu, dược liệu và thú chơi sưu tầm. Ở Nhật Bản, trầm hương cao cấp cũng có vị trí đặc biệt trong văn hóa hương đạo. Chính nhu cầu lớn từ các thị trường này khiến kỳ nam Việt Nam càng trở nên khan hiếm.

Tuy nhiên, với loại gỗ này, “có tiền cũng khó mua” không phải cách nói quá. Nguồn kỳ nam tự nhiên ngày càng ít, trong khi việc thẩm định thật - giả, phân biệt kỳ nam với các loại trầm khác lại đòi hỏi kinh nghiệm rất cao. Công an nhân dân từng cảnh báo thị trường trầm hương, kỳ nam trên chợ mạng khá phức tạp, nhiều sản phẩm được rao bán với mức giá từ vài triệu đến bạc tỷ, khiến người mua dễ rơi vào “ma trận” nếu thiếu kiến thức.

Quý hiếm nhưng không nên chạy theo tin đồn

Ngoài giá trị sưu tầm và hương liệu, kỳ nam còn được nhắc đến trong Đông y như một dược liệu quý. Thanh Niên dẫn lời lương y Trần Duy Linh cho biết kỳ nam thường được dùng bằng cách mài ra uống, không đun nấu chung với các vị thuốc khác vì dễ làm bay mất hương khí. Dù vậy, những công dụng này cần được nhìn nhận thận trọng, không nên tự ý sử dụng khi chưa có tư vấn của người có chuyên môn.

Điều quan trọng hơn cả là không nên vì giá trị “trên trời” của kỳ nam mà đổ xô vào rừng tìm kiếm theo tin đồn. Theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, cây dó bầu cho trầm hương là loài thực vật quý hiếm; với cây dó bầu ở rừng tự nhiên, Nhà nước đã cấm khai thác sử dụng từ năm 1992. Trong khi đó, sản phẩm trầm hương từ cây dó bầu trồng khi xuất khẩu phải đáp ứng các điều kiện liên quan đến giấy phép CITES theo quy định.

Bởi vậy, kỳ nam không chỉ là câu chuyện về một loại gỗ có giá tới hàng chục tỷ đồng mỗi kg. Đằng sau đó còn là câu chuyện về tài nguyên rừng, tri thức dân gian, nghề trầm hương lâu đời và bài toán bảo tồn. Với loại gỗ mà hàng triệu cây mới có một cây tạo kỳ, giá trị lớn nhất có lẽ không chỉ nằm ở con số tiền tỷ, mà còn ở sự quý hiếm của món quà thiên nhiên phải mất hàng chục, thậm chí hàng trăm năm mới có thể hình thành.

Theo Nguyệt Phạm