Khoa học phát hiện điều bất ngờ: Thứ quyết định bạn thành công không phải áp lực, mà là cách não bộ diễn giải nó

Trong nhịp sống hiện đại hối hả, áp lực dường như đã trở thành một người bạn đồng hành không mong muốn của mỗi cá nhân, từ công sở cho đến đời sống thường nhật.

Phần lớn mọi người đều nỗ lực tìm cách trốn chạy hoặc triệt tiêu căng thẳng, coi đó là kẻ thù số một tàn phá sức khỏe và tinh thần.

Thế nhưng, những nghiên cứu đột phá về tâm lý học lại chỉ ra rằng chính phản ứng sinh lý và cách con người tư duy về áp lực mới là chìa khóa vạn năng, mở ra ranh giới mong manh giữa sự kiệt quệ và sự bứt phá ngoạn mục để làm chủ cuộc sống.

Để sinh tồn trong một thế giới đầy biến động, phản xạ tự nhiên của con người thường là né tránh căng thẳng.

Tuy nhiên, các nhà tâm lý học chỉ ra rằng "tư duy áp lực" (stress mindset) mới là yếu tố quyết định hiệu suất và sức khỏe tinh thần. Nghiên cứu một thập kỷ qua chứng minh người có tư duy tích cực về áp lực thường làm việc hiệu quả hơn, tinh thần phấn chấn hơn và ít lo âu hơn.

Phó giáo sư Sarah Williams (Đại học Birmingham) nhận định việc nhận thức lợi ích của áp lực giúp cá nhân ứng phó linh hoạt hơn trước các tình huống căng thẳng.

Đồng quan điểm, phó giáo sư Alia Crum (Đại học Stanford) nhấn mạnh đây không phải sự tích cực độc hại, mà là sự thừa nhận rằng căng thẳng có thể mở ra cơ hội trưởng thành.

Thay vì cố gắng né tránh, việc hiểu rõ giá trị của cảm giác căng thẳng để biến phản ứng đó thành nguồn năng lượng thúc đẩy hiệu suất mới là chìa khóa để bứt phá mạnh mẽ.

Bộ não phản ứng thế nào trước áp lực?

Dù căng thẳng kéo dài có thể gây hại cho sức khỏe, phản ứng áp lực về mặt tiến hóa vốn được sinh ra để giúp cơ thể và não bộ kích hoạt trạng thái tối ưu nhằm đối đầu thách thức.

Bà Crum chỉ ra bốn cơ chế mà tư duy định hình tác động của áp lực, bao gồm việc điều khiển sự chú ý để tránh hoảng loạn, thay đổi động lực hành động theo hướng chủ động, định hình cảm xúc tích cực và biến đổi phản ứng sinh học của cơ thể như làm giảm nồng độ cortisol.

Sở hữu tư duy này giúp tăng khả năng phục hồi dài hạn và giảm thiểu lo âu.

Nghiên cứu của bà Crum trên nhiều đối tượng cho thấy phần lớn mọi người đều nhìn nhận áp lực theo hướng tiêu cực.

Ngoại lệ duy nhất là các ứng viên lính thủy đánh bộ Navy SEAL của Mỹ, những người dấn thân vào môi trường khắc nghiệt bậc nhất và sở hữu niềm tin sắt đá rằng áp lực phục vụ cho mục tiêu của họ.

Thực tế, học viên Navy SEAL có tư duy này bền bỉ hơn và vượt vật cản nhanh hơn. Bản chất áp lực hoàn toàn tách biệt với trải nghiệm về nó; con người chỉ căng thẳng về những gì họ thực sự quan tâm, vì vậy hãy đón nhận áp lực như tín hiệu cho thấy cá nhân đang có trách nhiệm với các giá trị cốt lõi của chính mình.

Tư duy là thứ có thể rèn luyện

Khoa học chứng minh bất kỳ ai cũng có thể chủ động thay đổi tư duy áp lực của bản thân.

Trong một nghiên cứu năm 2017 của bà Crum, những người được xem một đoạn video ngắn về lợi ích của áp lực trước buổi phỏng vấn thử đầy căng thẳng đã gia tăng đáng kể cảm xúc tích cực và sự linh hoạt tư duy, bất kể kết quả phỏng vấn ra sao. Ngược lại, nhóm bị gieo suy nghĩ áp lực là có hại lại có kết quả tâm lý tồi tệ hơn.

Đến năm 2023, các nhà khoa học phát hiện phương pháp "siêu nhận thức", một phương pháp tiếp cận toàn diện và nhấn mạnh quyền năng kiểm soát tư duy của bản thân đã mang lại hiệu quả vượt trội và bền vững hơn, giúp duy trì góc nhìn tích cực ngay cả trước các thông tin tiêu cực.

Đồng thời, nghiên cứu của bà Williams chỉ ra việc rèn luyện não bộ hình dung về sự thành công trong nghịch cảnh sẽ gắn kết phản ứng căng thẳng với kết quả tốt đẹp cuối cùng. Dù vậy, tư duy áp lực không phải là tất cả, mà là một mảnh ghép không thể thiếu cho một cuộc sống hạnh phúc và năng suất.

Lộ trình 6 bước chuyển hóa áp lực thành động lực

Để hiện thực hóa việc chuyển dịch tư duy này vào cuộc sống thường nhật, các chuyên gia đúc kết một lộ trình hành động cụ thể thông qua các đoạn văn liền mạch.

Đầu tiên là bước thừa nhận sự hiện diện của áp lực thay vì chối bỏ, đồng thời tự nhắc nhở rằng phản ứng sinh học như tim đập nhanh hay lòng bàn tay đổ mồ hôi chính là dấu hiệu cơ thể đang chuẩn bị bứt phá.

Tiếp theo, bước thứ hai đòi hỏi cá nhân đón nhận áp lực như một nguồn tài nguyên quý giá, minh chứng cho những giá trị bản thân thực sự trân quý để tăng cường sự tập trung.

Từ đó, bước thứ ba hướng dẫn con người chủ động tận dụng chính phản ứng áp lực đó, sử dụng trạng thái hưng phấn và nguồn năng lượng giải phóng để giải quyết công việc hiệu quả hơn thay vì tìm cách né tránh.

Ở bước thứ tư, niềm tin cần được nuôi dưỡng bằng cách nhìn lại những thành công đi qua giông bão trong quá khứ làm bệ đỡ vững chắc cho hiện tại.

Bên cạnh đó, bước thứ năm khuyên cá nhân thực hành các bài tập siêu nhỏ trong ngày, dành vài phút tĩnh tâm suy ngẫm về những áp lực hiện tại và mục tiêu cốt lõi khi bước vào nơi làm việc hay lúc trở về nhà.

Cuối cùng, bước thứ sáu là kết hợp linh hoạt tư duy này với các chiến lược quản trị căng thẳng khác như điều hòa nhịp thở hoặc tái định hình các trải nghiệm tiêu cực để xoa dịu tâm trí mỗi ngày.

Nguồn: The Washington Post

Quỳnh Nga