Huỷ xây dựng khẩn cấp tuyến metro 10 km, tổng vốn đầu tư hơn 92.000 tỷ đồng, đã ký hợp đồng với nhà thầu Trung Quốc

Makati Intra-city Subway là dự án đường sắt đô thị được quy hoạch tại Makati, một trong những trung tâm tài chính và thương mại quan trọng nhất Philippines, thuộc vùng đô thị Manila. Dự án xây dựng tuyến metro được chính quyền Makati và liên danh do Philippine Infradev Holdings dẫn đầu triển khai theo hình thức đối tác công tư, với mục tiêu giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông ngày càng nghiêm trọng.

Theo phương án ban đầu, tuyến metro dài khoảng 10 km, gồm 10 nhà ga ngầm, kết nối các khu vực quan trọng như trung tâm thương mại Ayala, Tòa thị chính Makati và Đại học Makati. Dự án từng được quảng bá bằng công thức "10-10-10", tức 10 km đường sắt, 10 nhà ga và chỉ mất 10 phút di chuyển từ đầu đến cuối tuyến.

Với tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 3,5 tỷ USD (92.050 tỷ đồng), khi hoàn thành, tuyến metro được kỳ vọng phục vụ tới 700.000 lượt hành khách mỗi ngày, đồng thời giảm khoảng 270.000 phương tiện lưu thông trên đường phố Makati.

Công trình khởi công tháng 12/2018. Tháng 7/2019, chính quyền Makati và Philippine Infradev chính thức ký thỏa thuận liên doanh, đặt mục tiêu đưa tuyến metro vào vận hành khoảng năm 2025.

Dự án nhanh chóng thu hút sự tham gia của nhiều doanh nghiệp xây dựng Trung Quốc. Liên danh đầu tư ban đầu có các đối tác như Greenland Holdings, Jiangsu Provincial Construction Group và China Harbour Engineering Company.

Tháng 9/2020, Philippine Infradev ký hợp đồng thiết kế, mua sắm và xây dựng (EPC) với China Construction Second Engineering Bureau và Shanghai Electric Group Automation Engineering. Tổng giá trị hợp đồng khoảng 1,213 tỷ USD, trong đó 978,6 triệu USD dành cho xây dựng dân dụng và 234,16 triệu USD cho hệ thống cơ điện, hạ tầng kỹ thuật.

Để tối ưu chi phí, chủ đầu tư sau đó điều chỉnh phương án thi công. Giai đoạn đầu của tuyến metro được rút xuống khoảng 8 km, với ít nhất 8 nhà ga. Chi phí xây dựng cũng được kỳ vọng giảm so với ước tính ban đầu.

Công tác chuẩn bị mặt bằng đã được triển khai tại một số vị trí. Theo báo cáo của Philippine Infradev, công trường ga số 3 đã hoàn thành một số hạng mục đào đất, gia cố và đổ bê tông móng. Tại ga số 5, doanh nghiệp lên kế hoạch bố trí khu vực lắp ráp, hạ máy đào hầm xuống lòng đất.

Tháng 3/2021, Makati City Subway Inc. ký thỏa thuận với Richer Today Inc. để phát triển khu đất khoảng 5,5 ha, tương đương 55.000 m2, xung quanh ga số 5.

Đối tác này cam kết bố trí ít nhất 775,9 triệu peso để mua đất. Ngoài ra, chính quyền Makati đã chuyển quyền hưởng lợi đối với khoảng 7,9 ha đất tại các vị trí nhà ga cho đơn vị phát triển dự án.

Bước ngoặt xảy ra khi Tòa án Tối cao Philippines ra phán quyết cuối cùng năm 2023 về tranh chấp địa giới giữa Makati và thành phố lân cận Taguig. Theo đó, 10 đơn vị hành chính cấp barangay trước đây do Makati quản lý được xác định thuộc thẩm quyền Taguig.

Quyết định này ảnh hưởng trực tiếp đến hướng tuyến metro, bởi một số nhà ga và khu depot theo thiết kế nằm trên phần lãnh thổ được chuyển sang Taguig.

Philippine Infradev cho rằng thay đổi địa giới khiến phương án ban đầu không còn khả thi về kinh tế và vận hành. Hoạt động xây dựng vì thế bị đình chỉ.

Đến tháng 5/2025, doanh nghiệp chính thức công bố đánh giá dự án không còn khả thi và khởi động thủ tục trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Singapore nhằm giải quyết tranh chấp hợp đồng với chính quyền Makati.

Diễn biến tiếp tục phức tạp khi chính quyền thành phố thay đổi lãnh đạo. Tháng 7/2025, Thị trưởng Nancy Binay nêu lo ngại về thỏa thuận dàn xếp được chính quyền tiền nhiệm ký với Philippine Infradev, trong đó có nghĩa vụ thanh toán khoảng 8,96 tỷ peso. Phía chính quyền tiền nhiệm cho rằng thỏa thuận sẽ giúp Makati nắm quyền sở hữu doanh nghiệp dự án và tạo điều kiện xử lý những vướng mắc kéo dài.

Tổng hợp

Theo Vu Lam