Hơn 40% CEO muốn cắt vị trí cấp dưới vì AI, lao động lớn tuổi bất ngờ trở thành “người thắng cuộc”
AI đang đảo ngược cán cân tuyển dụng toàn cầu khi hơn 40% CEO muốn cắt giảm vị trí cấp dưới, còn lao động giàu kinh nghiệm lại trở thành nhóm được săn đón hơn bao giờ hết.
Trí tuệ nhân tạo đang tạo ra một nghịch lý mới trên thị trường lao động toàn cầu khi nhóm nhân sự từng bị xem là dễ tổn thương nhất trước các đợt sa thải, lao động lớn tuổi, nay lại có thể hưởng lợi nhiều hơn từ làn sóng AI tạo sinh.
Trong nhiều năm, người lao động lớn tuổi thường chịu tác động mạnh mỗi khi doanh nghiệp tái cấu trúc do mức lương cao hơn và khả năng thích nghi công nghệ bị đánh giá thấp.
Tuy nhiên, một khảo sát mới với các CEO toàn cầu cho thấy AI đang làm thay đổi hoàn toàn cách doanh nghiệp tuyển dụng và sử dụng nhân sự.
Theo khảo sát của Oliver Wyman, hơn 40% CEO dự định cắt giảm các vị trí cấp dưới trong vòng một đến hai năm tới để tập trung vào nhân sự cấp trung và cấp cao. Trong khi chỉ 17% muốn tăng tỷ trọng lao động cấp dưới, tỷ lệ gần như đảo ngược hoàn toàn so với một năm trước.
John Romeo, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu của Oliver Wyman Forum, cho rằng những lao động mới gia nhập thị trường đang gặp khó khăn hơn bao giờ hết. Bởi AI hiện đã có thể đảm nhận nhiều công việc từng dành cho nhân sự mới vào nghề, từ viết mã cơ bản đến đánh giá khách hàng tiềm năng.
Trong bối cảnh đó, kinh nghiệm thực chiến, tư duy phản biện và khả năng ra quyết định đang trở thành giá trị mà doanh nghiệp ưu tiên hơn cả.
AI thay thế công việc sơ cấp, nhưng chưa thể thay thế kinh nghiệm
Sự phát triển của các “AI agent” đang khiến nhiều công việc mang tính lặp lại hoặc dựa trên quy trình chuẩn hóa trở nên dễ tự động hóa hơn. Những nhiệm vụ từng là bước khởi đầu cho nhân sự trẻ nay có thể được AI xử lý với tốc độ cao và chi phí thấp hơn đáng kể.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia lao động, điều mà AI vẫn chưa thể thay thế trong nhiều lĩnh vực chính là khả năng phán đoán dựa trên trải nghiệm thực tế.
Ravin Jesuthasan, nhà tư vấn và giảng viên chuyên nghiên cứu về tương lai việc làm, nhận định rằng doanh nghiệp hiện muốn tuyển những người “đã từng làm công việc đó trước đây”. Theo ông, chính kinh nghiệm, khả năng tư duy phản biện và việc từng giải quyết các vấn đề thực tế mới tạo ra giá trị khác biệt cho người lao động. Điều này đang vô tình tạo ra lợi thế cho nhóm lao động lớn tuổi, những người sở hữu nhiều năm kinh nghiệm và hiểu sâu về hoạt động doanh nghiệp.
Kinh nghiệm tạo nên giá trị khác biệt của người lao động
Kết quả khảo sát của Oliver Wyman cũng củng cố xu hướng này khi dẫn lại một nghiên cứu của Harvard University. Nghiên cứu cho thấy các công ty ứng dụng AI tạo sinh đã cắt giảm đáng kể số lượng vị trí cấp dưới, trong khi số lượng nhân sự cấp cao vẫn được duy trì tương đối ổn định. Dù vậy, việc doanh nghiệp giảm đầu tư vào lực lượng lao động trẻ cũng làm dấy lên nhiều lo ngại dài hạn.
Helen Leis, người đứng đầu toàn cầu về lãnh đạo và thay đổi tại Oliver Wyman, cảnh báo rằng nếu doanh nghiệp quá phụ thuộc vào AI và cắt giảm tuyển dụng nhân sự mới, họ có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt đội ngũ quản lý giàu kinh nghiệm trong tương lai.
Theo bà, để hình thành được các nhà quản lý cấp trung có khả năng vận hành lực lượng lao động năng động, doanh nghiệp cần tạo điều kiện để nhân viên hiểu sâu về công ty và công việc ngay từ đầu. Nếu “đứt gãy” tầng nhân sự trẻ, chuỗi phát triển nhân tài trong doanh nghiệp cũng có nguy cơ bị phá vỡ.
Lao động trẻ đối mặt rủi ro lớn hơn trong kỷ nguyên AI
Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp giảm nhu cầu tuyển dụng nhân sự mới, IBM lại nổi lên như một trường hợp hiếm hoi đi theo hướng ngược lại. Vào tháng Hai, IBM tuyên bố sẽ tăng gấp ba lần số lượng tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp tại Mỹ trong năm nay. Đồng thời, tập đoàn này cũng lên kế hoạch viết lại mô tả công việc để phù hợp với thời đại AI.
Động thái của IBM cho thấy một số doanh nghiệp vẫn coi lực lượng lao động trẻ là nguồn nhân lực chiến lược dài hạn, thay vì chỉ nhìn AI như công cụ cắt giảm chi phí nhân sự. Tuy nhiên, các dữ liệu nghiên cứu hiện tại cho thấy IBM dường như vẫn là ngoại lệ nhiều hơn là xu hướng phổ biến.
Một nghiên cứu của Stanford University công bố vào tháng 11 cho thấy người lao động trẻ có nguy cơ mất việc cao hơn 16% trong các lĩnh vực chịu tác động mạnh nhất từ AI. Nguyên nhân nằm ở chỗ phần lớn nhân sự trẻ thường đảm nhận các công việc mang tính tác vụ, hỗ trợ. Hoặc quy trình đúng vào nhóm nhiệm vụ mà AI đang phát triển nhanh nhất về năng lực xử lý.
Lao động trẻ tuổi đối mặt với rủi ro sa thải nhiều hơn lao động lớn tuổi
Trong khi đó, các vị trí đòi hỏi kinh nghiệm quản lý, khả năng điều phối con người hoặc ra quyết định trong bối cảnh phức tạp vẫn chưa thể dễ dàng thay thế bằng công nghệ. Dẫu vậy, việc AI tạm thời tạo lợi thế cho lao động lớn tuổi không đồng nghĩa rằng nhóm này sẽ được đảm bảo an toàn việc làm tuyệt đối.
Teresa Ghilarducci, nhà kinh tế học lao động tại The New School, cho rằng cam kết của doanh nghiệp đối với người lao động đang ngày càng suy yếu. Nhận định này phản ánh thực tế rằng AI không chỉ thay đổi cơ cấu tuyển dụng, mà còn đang định hình lại toàn bộ mối quan hệ giữa doanh nghiệp và nhân sự. Khi công nghệ có thể thay thế ngày càng nhiều công việc, ưu tiên của các công ty cũng chuyển dần sang hiệu suất và tối ưu chi phí thay vì duy trì lực lượng lao động ổn định lâu dài.
Trong ngắn hạn, những nhân sự dày dạn kinh nghiệm có thể hưởng lợi vì doanh nghiệp cần khả năng phán đoán và hiểu biết thực tế mà AI chưa thể tái tạo. Nhưng về dài hạn, ngay cả nhóm lao động này cũng phải thích nghi với môi trường làm việc mới, nơi AI ngày càng đóng vai trò trung tâm trong mọi hoạt động vận hành.
Làn sóng AI vì thế đang tạo ra một cuộc tái phân bổ giá trị trên thị trường việc làm. Kinh nghiệm trở nên đắt giá hơn, trong khi con đường gia nhập thị trường lao động của thế hệ trẻ lại khó khăn hơn đáng kể so với trước đây.
*Nguồn bài viết: Fortune
