ĐBQH kể chuyện bị doanh nghiệp kiện vì thanh tra đột xuất phát hiện hàng quá hạn
ĐBQH Phạm Khánh Phong Lan kể chuyện doanh nghiệp cố tình né thanh tra, khi bị kiểm tra đột xuất phát hiện hàng quá hạn lại gửi đơn kiện lên Thanh tra thành phố.
Góp ý vào dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) tại phiên thảo luận Quốc hội chiều 11/11, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, cho rằng dự thảo luật còn mất cân đối giữa tiền kiểm và hậu kiểm.
Đại biểu Quốc hội Phạm Khánh Phong Lan.
Theo bà Phong Lan, dự thảo Luật dành nhiều quy định cho tiền kiểm, trong đó bổ sung nhiều nội dung từ Nghị định số 46/2026 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít vụ vi phạm an toàn thực phẩm bị cơ quan công an và lực lượng thanh tra phát hiện đều liên quan đến những cơ sở đã được cấp phép hợp pháp. Đại biểu cũng nêu thực trạng tiêu cực trong quá trình cấp phép, khi doanh nghiệp tìm mọi cách để có được giấy phép hoặc số đăng ký.
Bà Phong Lan nhấn mạnh, dù quy định tiền kiểm chặt chẽ đến đâu, điều quan trọng vẫn là hoạt động thanh tra, kiểm tra, giám sát trong suốt quá trình sản xuất, kinh doanh để bảo đảm chất lượng và an toàn thực phẩm.
Trong khi đó, dự thảo Luật chỉ dành một mục về hậu kiểm an toàn thực phẩm với 2 điều luật, nhưng chưa có những thay đổi thực sự cần thiết, nhất là về lực lượng và phương thức kiểm tra.
Đại biểu cho rằng, trong bối cảnh không còn thanh tra chuyên ngành, cần bổ sung quy định tăng cường lực lượng kiểm tra, đồng thời tháo gỡ những ràng buộc để mở rộng hoạt động kiểm tra đột xuất thay vì chủ yếu thực hiện theo kế hoạch.
Dẫn thực tế công tác quản lý, bà Phong Lan cho biết việc thanh tra, kiểm tra theo kế hoạch phải trải qua nhiều bước, từ lập danh sách, trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt đến gửi thông báo trước cho doanh nghiệp.
“ Chúng tôi sẽ đến đây, đề nghị anh chuẩn bị vở sạch chữ đẹp mà đón ”, đại biểu ví von về việc thông báo trước lịch kiểm tra.
Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM kể lại một trường hợp thực tế khi đoàn thanh tra đến làm việc theo kế hoạch nhưng doanh nghiệp cố tình đóng cửa, không tiếp đoàn.
Sau 3 lần không thể thực hiện việc thanh tra, lực lượng chức năng báo cáo sự việc. Với thẩm quyền giám đốc, bà Phong Lan quyết định cho thanh tra đột xuất và ngay lập tức phát hiện doanh nghiệp sử dụng hàng quá hạn, từ đó tiến hành xử phạt.
Tuy nhiên, thay vì chấp hành, doanh nghiệp lại gửi đơn kiện lên Thanh tra thành phố, thắc mắc vì sao cơ quan chức năng không thanh tra theo kế hoạch mà thanh tra đột xuất, dẫn đến việc doanh nghiệp bị phát hiện vi phạm.
Bà Phong Lan cũng cho rằng các quy định tiền kiểm hiện nay đang tạo ra không ít khó khăn cho doanh nghiệp. Nhiều thủ tục, yêu cầu được phản ánh là quá chặt chẽ, thậm chí cao hơn một số nước, khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian, công sức để đăng ký sản phẩm mới.
“ Tiền kiểm dù cao như thế nào đi chăng nữa nhưng nếu hậu kiểm không thay đổi thì hiệu quả cũng sẽ không cao ”, Phạm Khánh Phong Lan nói.
Đề nghị bỏ quy định kiểm tra không quá một lần mỗi năm
Liên quan đến tần suất kiểm tra, bà Phong Lan đề nghị bỏ quy định kiểm tra không quá một lần trong năm. Theo đại biểu, nội dung này trước đây chỉ được quy định trong quyết định của Thủ tướng, nhưng nay lại được đưa vào luật.
Bà cho biết thực tế có những doanh nghiệp cả năm không bị thanh tra, kiểm tra lần nào. Với số lượng cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm rất lớn tại TP.HCM, ngay cả lực lượng quản lý của thành phố cũng khó bảo đảm kiểm tra tất cả doanh nghiệp mỗi năm một lần.
“ Nhưng họ phải luôn luôn ở trong đầu ý nghĩ là chúng tôi có thể bị kiểm tra bất cứ lúc nào, có như vậy việc giữ tiêu chuẩn mới đúng, mới hiệu quả được ”, bà Phong Lan nhấn mạnh.
Đối với chủ trương quản lý an toàn thực phẩm theo một đầu mối, đại biểu nhận xét các quy định trong dự thảo luật vẫn còn chung chung. Một đầu mối quản lý không chỉ là thống nhất về đơn vị mà còn phải thống nhất về thẩm quyền. Nếu chỉ thay đổi mô hình tổ chức mà không trao đủ quyền hạn thì dễ rơi vào tình trạng “bình mới rượu cũ”.
Dẫn thực tế trước đây, bà cho biết trong 63 tỉnh, thành phố, ngoài TP.HCM và Hà Nội, không có địa phương nào có chi cục an toàn vệ sinh thực phẩm vượt quá 20 biên chế.
Với lực lượng mỏng như vậy, đại biểu đặt vấn đề về khả năng đáp ứng đồng thời các nhiệm vụ tiền kiểm và hậu kiểm ngày càng lớn.
Đặc biệt, bà Phong Lan đề nghị bổ sung cán bộ chuyên trách về an toàn thực phẩm tại cấp xã, bởi đây là địa bàn trực tiếp diễn ra các hoạt động sản xuất, kinh doanh và các hành vi vi phạm.
“ Hiện nay là ‘trắng’, không hề có biên chế về an toàn thực phẩm tại phường, xã ”, đại biểu nêu thực trạng.