Cuộc "đại thanh lọc" giới bán hàng online: Không còn khái niệm "bán cho vui", "nghề tay trái", muốn ra đơn và trụ được trên sàn buộc phải nghiêm túc!
Trong bối cảnh các nền tảng liên tục điều chỉnh phí, nhiều người bán cho rằng thời kỳ chỉ cần đăng sản phẩm rồi chờ đơn đã dần kết thúc.
Từng được xem là "nghề tay trái" giúp dân văn phòng kiếm thêm thu nhập, bán hàng trên các sàn thương mại điện tử nay đang trở thành một công việc đòi hỏi kiến thức, kỹ năng và chi phí đầu tư không kém gì vận hành một doanh nghiệp nhỏ.
Cứ tạo gian hàng, treo sản phẩm lên là có đơn.
"Cứ tạo gian hàng, treo sản phẩm lên là có đơn" từng là công thức được nhiều người truyền tai nhau vài năm trước. Không ít nhân viên văn phòng khi ấy chọn mở thêm một gian hàng trực tuyến, tranh thủ buổi tối đóng gói vài chục đơn để kiếm thêm thu nhập.
Tuy nhiên, những người bán lâu năm nhận định mô hình ấy hiện gần như không còn tồn tại.
Những đợt điều chỉnh phí bán hàng gần đây trên các sàn thương mại điện tử như Shopee hay TikTok Shop đang khiến nhiều nhà bán lẻ tính toán lại khả năng bám trụ. Nhưng theo họ, áp lực thực sự không chỉ nằm ở các khoản phí hiển thị trên hệ thống, mà còn đến từ hàng loạt chi phí "vô hình" để sản phẩm có thể xuất hiện trước mắt khách hàng.
Không còn là nghề tay trái
Một chủ shop kinh doanh mỹ phẩm thiên nhiên tại TP.HCM cho biết chị từng nghỉ việc văn phòng để chuyển hẳn sang bán hàng trên sàn vì nhận thấy tiềm năng của thương mại điện tử.
Tuy nhiên, trước khi có những đơn hàng đầu tiên, chị phải đầu tư nhiều hơn tưởng tượng.
Học một khóa online đào tạo về vận hành gian hàng để có thể hiểu được cách xây kênh bán hàng, tối ưu cách đặt tên sản phẩm, hình ảnh, từ khóa, nội dung mô tả và tìm hiểu các thuật toán của sàn đề xuất sản phẩm.
Bán hàng trên sàn không còn là nghề tay trái.
Theo chị, nếu vài năm trước chỉ cần chụp vài tấm hình đẹp là có thể bán hàng thì hiện nay người bán phải biết làm video ngắn, chỉnh sửa hình ảnh, chạy quảng cáo, phân tích dữ liệu, livestream, xây dựng cộng đồng khách hàng và biết cách theo dõi các chỉ số chuyển đổi.
"Gần như mình phải hiểu hết, làm hết từ đóng hàng đến marketing sản phẩm", chị nói. Sau một thời gian không cạnh tranh được với áp lực quá lớn, chị chia sẻ đã quay trở lại công việc văn phòng với chuyên ngành mình đã học.
Shop đã lâu không còn được vận hành.
Với nhiều người bán, chi phí hiện nay không dừng lại ở phí giao dịch hay phí dịch vụ mà nền tảng công bố.
Để sản phẩm có cơ hội cạnh tranh, nhiều cửa hàng buộc phải tham gia các chương trình giảm giá, tài trợ voucher, chạy quảng cáo trả phí hoặc hợp tác với KOL, KOC và affiliate để kéo doanh số.
Những khoản chi này thường không được phản ánh trong doanh thu hiển thị của từng đơn hàng nhưng lại trực tiếp làm giảm lợi nhuận.
Nếu không chi tiền quảng cáo hoặc tạo đủ nội dung mới, gian hàng sẽ dần trở nên "tĩnh", ít được thuật toán đề xuất hơn, đồng nghĩa lượng truy cập và đơn hàng cũng giảm đáng kể. Điều này khiến nhiều người có cảm giác mình phải liên tục "chạy theo" các tính năng mới mà nền tảng đưa ra nếu không muốn bị giảm khả năng tiếp cận khách hàng.
Những đơn hàng từng đi rất đều đặn.
"Không livestream thì khó có lượt xem. Không làm video thì ít được phân phối, ít có khách mới hoặc phải chờ khách cũ quay lại", một nhà bán hàng nhận xét.
Muốn bán được hàng phải trở thành nhà sáng tạo nội dung
Không chỉ các shop thời trang hay mỹ phẩm, ngay cả những người kinh doanh nông sản cũng đang phải thay đổi.
Một chủ gian hàng chuyên bán đường thốt nốt cho biết trước đây chị chủ yếu đăng ảnh sản phẩm. Nhưng vài tháng gần đây, chị bắt đầu sử dụng các công cụ AI để thiết kế, dựng video ngắn rồi đăng đồng thời lên TikTok, Facebook và Shopee Video.
"Nếu chỉ đăng sản phẩm thì rất khó cạnh tranh. AI giúp mình làm video nhanh hơn, tiết kiệm chi phí thuê thiết kế", chị chia sẻ.
Theo chị, AI không thay thế hoàn toàn con người nhưng đang trở thành công cụ giúp những người bán nhỏ tiết kiệm thời gian trong cuộc đua sản xuất nội dung.
Chủ shop đóng đơn hàng giao khách đặt mua.
Tuy nhiên, không phải người bán nào cũng lựa chọn cuộc đua quảng cáo hay "đốt tiền" để kéo đơn. Một chủ một cửa hàng chuyên bán đồ thủ công cho biết gian hàng của mình vẫn duy trì doanh số ổn định nhờ lượng khách quen, dù gần như không sử dụng các công cụ tiếp thị trả phí.
"Mình tự xây dựng shop từ đầu vì có sẵn nền tảng về kỹ thuật và chụp ảnh nên gần như làm hết mọi thứ, từ chụp hình, chỉnh sửa, đăng sản phẩm đến tối ưu gian hàng. Tất cả đều đi theo hướng organic, không chạy quảng cáo", chủ gian hàng chia sẻ.
Gian hàng của bạn đã hoạt động hơn hai năm. Thời điểm mới bắt đầu, mức phí trên sàn thấp hơn hiện nay nên việc kinh doanh cũng "dễ thở" hơn.
“Mình không chạy voucher, không thuê KOL, KOC hay làm tiếp thị liên kết. Chi phí vì thế được kiểm soát tốt hơn.” Bạn cho biết tỷ lệ khách cũ quay lại mua khá cao, nhờ đó doanh thu vẫn duy trì ổn định.
Chuyện sáng làm văn phòng, tối về đóng vài chục đơn online đang dần khép lại.
Tuy nhiên, nhìn rộng hơn nhiều người bán cho rằng việc các nền tảng tăng phí trong thời điểm hiện nay có thể trở thành "cuộc đại thanh lọc" của thương mại điện tử.
Nếu trước đây bất kỳ ai cũng có thể mở gian hàng với số vốn nhỏ và kỳ vọng kiếm thêm thu nhập, thì hiện nay việc duy trì hoạt động đòi hỏi nhiều nguồn lực hơn: thời gian, ngân sách và kiến thức.
Để vận hành hiệu quả, người bán không chỉ cần biết nhập hàng và chăm sóc khách mà còn phải hiểu marketing, quảng cáo, livestream, sản xuất video, tối ưu thuật toán, quản trị dữ liệu, chăm sóc cộng đồng và thậm chí tận dụng AI để nâng cao hiệu quả.
Điều đó khiến "chuyện sáng làm văn phòng, tối về đóng vài chục đơn online" từng phổ biến cách đây vài năm dần trở thành quá khứ.
Thương mại điện tử vẫn tiếp tục tăng trưởng và tạo ra nhiều cơ hội kinh doanh. Tuy nhiên, theo các nhà bán, cuộc chơi hiện không còn dành cho những người chỉ muốn thử sức bán hàng như một nghề tay trái. Đây đang trở thành sân chơi của những người sẵn sàng đầu tư nghiêm túc về vốn, thời gian, kỹ năng và chiến lược để cạnh tranh trên các nền tảng số.