Cú sốc thuế với người kinh doanh online: Thực nhận chỉ hơn 100 triệu đồng nhưng bị truy thu thuế tới 700 triệu đồng, vì sao?
Tưởng đã hoàn thành nghĩa vụ thuế sau khi được sàn thương mại điện tử khấu trừ 10% thuế TNCN, nhiều cá nhân kinh doanh online "choáng" khi quyết toán vì bị truy thu thêm hàng trăm triệu đồng. Theo chuyên gia, nguyên nhân không chỉ nằm ở cách tính thuế mà còn ở việc không chứng minh được chi phí hợp lệ để khấu trừ.
Hiểu chưa đúng về cách tính thuế, nhiều người kinh doanh online vô tình chịu mức thuế cao hơn thực tế. Ảnh minh họa.
Ngã ngửa vì tiền thuế nhiều hơn tiền lãi
Năm 2025, chị Nguyễn Linh Đan (Hà Nội), một người tham gia tiếp thị liên kết (affiliate) trên các sàn thương mại điện tử cho biết nhận hơn 3 tỷ đồng tiền hoa hồng và đã bị sàn tạm khấu trừ 10% thuế TNCN.
Tuy nhiên, sang năm 2026, khi quyết toán, chị phát hiện còn phải nộp thêm hơn 686 triệu đồng.
Theo chia sẻ của chị Đan, hơn 3 tỷ đồng là doanh thu nhưng trước đó chị phải chi trả loạt chi phí cho quảng cáo, nhân sự, sản xuất nội dung và vận hành. Số tiền thực nhận sau hạch toán thậm chí ít hơn số thuế phải nộp.
Cùng cảnh ngộ, anh N.Q.H. (Nhà Bè, TP.HCM) chia sẻ về vướng mắc thuế TNCN sau khi ký hợp đồng dịch vụ với một sàn thương mại điện tử. Anh cho biết từ tháng 3/2022 đến 4/2023, anh và sàn hợp tác chi trả cho các KOL, KOC, hưởng 3,5% phí dịch vụ trên số tiền thanh toán.
Theo thỏa thuận, sàn ký hợp đồng và biên bản nghiệm thu để chuyển tiền vào tài khoản cá nhân của anh H., sau đó anh thực hiện chuyển khoản cho các KOL, KOC theo danh sách do công ty chỉ định. Tổng số tiền anh nhận qua tài khoản cá nhân trong giai đoạn này gần 3,4 tỷ đồng và bị khấu trừ 10% thuế TNCN, trong khi thu nhập thực từ phí dịch vụ 3,5% chỉ khoảng 119 triệu đồng.
Anh cho biết không nhận thức được toàn bộ số tiền chuyển qua tài khoản sẽ được doanh nghiệp kê khai vào mã số thuế cá nhân, dẫn đến theo thông báo của cơ quan thuế, anh còn phải nộp gần 765 triệu đồng.
Cần chứng minh chi phí là hợp lệ để khấu trừ thuế
Việc lưu trữ và hạch toán đầy đủ hóa đơn đầu vào, đầu ra giúp người kinh doanh online được khấu trừ chi phí hợp lệ. Ảnh minh họa.
Nhiều trường hợp cá nhân bán hàng online khác cũng nghĩ rằng mình đã hoàn thành nghĩa vụ thuế sau khi bị sàn khấu trừ 10% thu nhập, nhưng chỉ “ngã ngửa” khi quyết toán và bị yêu cầu nộp thêm hàng trăm triệu đồng.
Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 sửa đổi, từ năm 2026, cá nhân bán hàng online hoặc kinh doanh dưới mọi hình thức chỉ phải nộp thuế TNCN khi doanh thu vượt 1 tỷ đồng/năm; nếu doanh thu từ 1 tỷ đồng trở xuống sẽ được miễn cả thuế GTGT và thuế TNCN theo quy định hiện hành.
Tuy nhiên, hiện nay có những hộ kinh doanh theo mô hình rất phức tạp: Vừa có sạp chợ truyền thống, vừa cho thuê nhà, cho thuê xưởng, vừa bán hàng trên sàn thương mại điện tử. Ngoài ra còn có những người livestream bán hàng để hưởng hoa hồng, hoặc tự bán hàng trên mạng xã hội. Vì vậy việc hạch toán doanh thu cần được thực hiện dựa trên doanh thu thực tế và đúng quy định pháp luật.
Chuyên gia lý giải, về mặt quy định, nếu cá nhân không đăng ký kinh doanh thì cần tự kê khai và nộp thuế thu nhập cá nhân hàng quý cho cơ quan thuế theo dạng tiền lương, tiền công. Tức nghĩa vụ thuế được tính theo bậc lũy tiến 5-35%. Ngược lại, các cá nhân đã đăng ký kinh doanh, sẽ tự kê khai và nộp thuế thu nhập từ kinh doanh, thông thường được xác định cung cấp dịch vụ và tính thuế 7% doanh thu.
Ngoài ra, cá nhân kinh doanh có nhiều chi phí đầu vào chỉ được tính vào chi phí hợp lệ nếu có hóa đơn hợp pháp, ví dụ việc trả lương cho nhân viên, đối tác.
Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty Luật Minh Đăng Quang nhấn mạnh hàng hóa mua vào phải có hóa đơn hợp lệ mới được tính vào chi phí. Sau khi lấy doanh thu trừ chi phí mới xác định được thu nhập tính thuế để thực hiện nghĩa vụ thuế tương ứng. Trường hợp không có hóa đơn đầu vào, khoản chi đó sẽ không được khấu trừ, khiến số thuế phải nộp có thể cao hơn thực tế.
Đối với hóa đơn đầu ra, chuyên gia nhấn mạnh hộ kinh doanh cần xuất hóa đơn ngay khi phát sinh giao dịch và hoàn tất việc chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa, tránh tình trạng để dồn vì rất dễ quên hoặc sai sót.
Một vấn đề khác cũng được lưu ý là lưu trữ dữ liệu phục vụ công tác kiểm tra, đối chiếu về sau. Theo chuyên gia, khi cơ quan chức năng tiến hành thanh tra hoặc kiểm tra, hộ kinh doanh phải có khả năng chứng minh doanh thu, nguồn gốc hàng hóa đầu vào cũng như tính hợp lệ của hóa đơn, chứng từ liên quan.
“Việc chứng minh không chỉ bằng hóa đơn đầu ra, đầu vào mà còn cần rất nhiều tài liệu khác như hợp đồng mua bán, email trao đổi, tin nhắn, sao kê ngân hàng và nhiều dữ liệu liên quan khác. Tất cả những thứ đó đều phải được lưu trữ cẩn thận, có thể lưu trên nền tảng số để đảm bảo an toàn. Nếu lưu giấy tờ thông thường, sau một thời gian có thể gặp sự cố như mối mọt, chuột cắn hoặc thất lạc thì rất phức tạp khi cơ quan chức năng kiểm tra nhưng chúng ta không có chứng cứ để giải trình thì sẽ rất khó xử lý”, ông Xoa nói.