Bị liệt tứ chi 6 năm, người đàn ông Trung Quốc bất ngờ cầm bút viết chữ nhờ “phép màu” từ chip cấy não

Theo MIT Technology Review, Trung Quốc đang đặt mục tiêu trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực thiết bị cấy ghép não. Động lực này được hậu thuẫn bởi sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa, yếu tố được kỳ vọng sẽ góp phần đẩy nhanh quá trình phát triển và thương mại hóa công nghệ.

Một trong những minh chứng rõ nét cho bước tiến đó là trường hợp của anh Dong, người đàn ông ở Trung Quốc 39 tuổi, bị liệt từ cổ xuống sau một vụ tai nạn ô tô sáu năm trước gây chấn thương tuỷ sống.

Đến tháng 11 năm 2024, anh Dong đã trở thành một trong những người đầu tiên tại Trung Quốc được cấy ghép giao diện não - máy tính (BCI) xâm lấn thông qua phẫu thuật não.

Sau 11 tháng phục hồi chức năng, đến tháng 10 năm 2025, anh đã có thể tự cầm bút viết tên mình cùng dòng chữ “Cảm ơn”, điều từng được xem là bất khả thi đối với một người bị liệt tứ chi.

Bước sang tháng 3/2026, thiết bị mà anh Dong sử dụng đã trở thành sản phẩm BCI xâm lấn đầu tiên trên thế giới được phê duyệt sử dụng ngoài phạm vi thử nghiệm lâm sàng.

Thiết bị hiện được chỉ định dành cho một số bệnh nhân bị liệt tứ chi do chấn thương tuỷ sống, đánh dấu một cột mốc quan trọng đối với ngành công nghệ cấy ghép não của Trung Quốc.

Cột mốc đầu tiên trên thế giới

Thiết bị cấy ghép não của anh Dong là một thiết bị có kích thước bằng đồng xu mang tên NEO. Sản phẩm do Neuracle Technology, một công ty khởi nghiệp có trụ sở tại Thượng Hải, phối hợp phát triển cùng các nhà nghiên cứu tại Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh.

Trong một ca phẫu thuật kéo dài hơn 90 phút, các cảm biến của NEO được đặt trên màng cứng để thu nhận tín hiệu não.

Tín hiệu sau đó được truyền tới máy tính thông qua thiết bị cấy ghép trên hộp sọ và chuyển thành lệnh điều khiển găng tay robot mềm phục vụ quá trình phục hồi chức năng.

Sau khoảng một tuần phẫu thuật, anh Dong bắt đầu quá trình phục hồi chức năng. Anh cho biết: “Vào ngày tập luyện thứ chín, tay phải của tôi đã cầm được một quả bóng thành công mà không cần găng tay. Đó là một khoảnh khắc kỳ diệu”.

Không chỉ mang lại hy vọng cho riêng anh Dong, NEO hiện cũng mở ra cơ hồi phục hồi cơ thể cho nhiều bệnh nhân khác tại Trung Quốc.

Theo Cục Quản lý Sản phẩm Y tế Quốc gia Trung Quốc (NMPA), thiết bị được chỉ định cho bệnh nhân từ 18 đến 60 tuổi bị liệt tứ chi do chấn thương tuỷ sống nhưng vẫn còn một phần chức năng ở cánh tay.

Đáng chú ý, NEO đã vượt qua nhiều đối thủ, trong đó, có thiết bị của Neuralink, để trở thành sản phẩm BCI xâm lẫn đầu tiên trên thế giới được phê duyệt sử dụng ngoài phạm vi thử nghiệm lâm sàng.

Hợp tác giữa cạnh tranh công nghệ

Dù NEO trở thành thiết bị BCI xâm lấn đầu tiên trên thế giới được thương mại hóa nhưng nhiều chuyên gia cho rằng không nên xem sự phát triển của công nghệ này như một cuộc đua giữa Trung Quốc và Mỹ.

Theo ông Nick Ramsey, nhà thần kinh học tại Đại học Radboud Nijmegen (Hà Lan) cho rằng, rất khó xác định “đích đến” của lĩnh vực BCI. Trong khi Mỹ tập trung vào việc tiên phong và đạt hiệu suất công nghệ cao nhất, Trung Quốc hướng tới mở rộng quy mô ứng dụng và đưa công nghệ đến nhiều người dùng hơn.

Cùng với đó, bà Meicen Sun, nhà nghiên cứu chính sách công nghệ tại Đại học Illinois Urbana-Champaign, nhận định: “Trở nên xuất chúng và trở nên dễ tiếp cận là hai định nghĩa hoàn toàn khác nhau về chiến thắng”.

Có thể nói rằng, công nghệ thần kinh vẫn là một trong số ít lĩnh vực chứng kiến sự hợp tác giữa Mỹ và Trung Quốc. Công ty Axoft của Mỹ cho biết đã phối hợp với một doanh nghiệp và một bệnh viện tại Thượng Hải để thử nghiệm thiết bị BCI trên bốn bệnh nhân, đồng thời có kế hoạch mở rộng các thử nghiệm tại Trung Quốc.

Theo nhiều dự đoán, ngành công nghiệp BCI của Trung Quốc nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh trong 5 năm tới nhờ sự hỗ trợ từ chính phủ nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa.

Hiện quốc gia này cũng đang thúc đẩy phê duyệt thêm nhiều thiết bị mới, trong đó có Beinao-1 do Viện Nghiên cứu Não bộ Bắc Kinh và công ty NeuCyber NeuroTech phát triển.

Thiết bị được thiết kế hỗ trợ bệnh nhân gặp khó khăn về vận động và ngôn ngữ do chấn thương tủy sống hoặc bệnh xơ cứng teo cơ một bên (ALS), và có thể được phê duyệt sớm nhất vào năm 2028.

Như vậy, từ câu chuyện phục hồi của anh Dong đến việc NEO được cấp phép thương mại, Trung Quốc đang cho thấy tham vọng đưa công nghệ giao diện não – máy tính ra khỏi phạm vi nghiên cứu để tiến tới ứng dụng thực tế.

Khi cuộc đua phát triển BCI bước sang giai đoạn thương mại hóa, câu hỏi không còn nằm ở việc ai về đích trước, mà là công nghệ này có thể cải thiện cuộc sống của bao nhiêu người và với tốc độ ra sao.

Có thể thấy rằng, cuộc đua phát triển giao diện não - máy tính đang bước sang một giai đoạn mới, nơi những đột phá công nghệ không chỉ được đo bằng năng lực xử lý tín hiệu thần kinh mà còn bằng khả năng cải thiện cuộc sống của hàng triệu người.

Trong bức tranh cạnh tranh toàn cầu ngày càng quyết liệt, sự xuất hiện của những cái tên mới như NEO cho thấy tương lai kết nối trực tiếp giữa bộ não và máy móc đang đến gần hơn bao giờ hết.

Đồng thời cũng đặt ra những câu hỏi quan trọng về đạo đức, an toàn và cách nhân loại sẽ chung sống với công nghệ trong nhiều thập kỷ tới.

* Theo MIT Technology Review

Mai Mai