Bệnh tim mạch ngày càng trẻ hóa: Chuyên gia chỉ rõ lí do

Các chuyên gia cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy tập trung điều trị sang chủ động phòng ngừa, phát hiện và quản lý bệnh ngay từ tuyến cơ sở.

Gánh nặng bệnh tim mạch

Bệnh tim mạch tiếp tục là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên thế giới. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), năm 2022 có khoảng 19,8 triệu người tử vong do các bệnh tim mạch, chiếm khoảng 32% tổng số ca tử vong toàn cầu. Trong đó, nhồi máu cơ tim và đột quỵ chiếm khoảng 85% số ca tử vong do bệnh tim mạch.

Đáng chú ý, hơn 3/4 số ca tử vong do bệnh tim mạch xảy ra tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.

Tại Việt Nam, gánh nặng bệnh tim mạch cũng đang ngày càng rõ nét. Tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường, hút thuốc lá, thừa cân - béo phì, thiếu vận động thể lực, chế độ ăn uống không hợp lý cùng quá trình già hóa dân số đang góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

Hồ sơ tăng huyết áp Việt Nam năm 2025 của WHO ước tính khoảng 16,9 triệu người trưởng thành từ 30-79 tuổi tại Việt Nam mắc tăng huyết áp. Tuy nhiên, chỉ khoảng 51% trong số này được chẩn đoán, 32% được điều trị và khoảng 15% kiểm soát được huyết áp.

Khoảng cách lớn giữa số người mắc bệnh và số người được kiểm soát cho thấy thách thức không chỉ nằm ở năng lực điều trị mà còn ở khả năng phát hiện sớm, tiếp cận y tế và duy trì điều trị lâu dài.

Theo các chuyên gia, sự gia tăng của những yếu tố nguy cơ từ sớm đang góp phần làm thay đổi độ tuổi mắc bệnh tim mạch. Những trường hợp người trẻ phải nhập viện, can thiệp tim mạch không còn là hiện tượng hiếm gặp.

Điều này đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận. Thay vì chỉ tập trung xử lý khi bệnh đã tiến triển và người bệnh phải đến các trung tâm chuyên sâu, công tác phòng chống bệnh tim mạch cần được triển khai ngay tại cộng đồng.

Các biện pháp gồm kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu; duy trì cân nặng hợp lý; tăng cường vận động; bỏ thuốc lá; điều chỉnh chế độ ăn uống; đồng thời chủ động khám và phát hiện bệnh ở những người có nguy cơ.

Từ Đại hội Tim mạch toàn quốc lần thứ 20, các chuyên gia tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đưa hoạt động phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý bệnh lâu dài về gần người dân hơn, đặc biệt thông qua hệ thống y tế cơ sở.

Đưa bằng chứng khoa học vào thực hành

GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8, Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, cho biết trong hơn 30 năm qua, ngành tim mạch Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ.

Nhiều kỹ thuật chuyên sâu trước đây người bệnh phải ra nước ngoài thực hiện nay đã được triển khai tại Việt Nam. Đặc biệt, lĩnh vực tim mạch can thiệp đã đạt nhiều tiến bộ, giúp người bệnh được chẩn đoán và điều trị các bệnh lý phức tạp ngay trong nước.

Theo GS Phạm Mạnh Hùng, việc làm chủ kỹ thuật hiện đại là một bước tiến quan trọng, nhưng chưa phải đích đến cuối cùng. Điều cần thiết là đưa các bằng chứng khoa học, khuyến cáo chuyên môn và mô hình chăm sóc hiệu quả vào thực hành một cách đồng bộ.

"Những tiến bộ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được triển khai vào thực tiễn, giúp người bệnh tiếp cận chăm sóc dựa trên bằng chứng và mang lại kết quả điều trị, sức khỏe tốt hơn", GS Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Theo ông, các mô hình chăm sóc cần được mở rộng từ những trung tâm tim mạch chuyên sâu xuống các cơ sở y tế và cộng đồng, qua đó bảo đảm người bệnh được theo dõi, điều trị liên tục thay vì chỉ tiếp cận dịch vụ y tế khi bệnh đã trở nặng.

Một trong những trọng tâm được Hội Tim mạch Việt Nam đặt ra là nâng tỷ lệ kiểm soát tăng huyết áp. Hội đã phát động Hiến chương 50/30, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 50% người bệnh tăng huyết áp tại Việt Nam được kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu.

Mục tiêu này được đặt ra trong bối cảnh tỷ lệ kiểm soát tăng huyết áp ở nhóm người trưởng thành 30-79 tuổi tại Việt Nam hiện mới ở mức khoảng 15%, theo ước tính trong hồ sơ WHO năm 2025.

Thông điệp được đưa ra là quản lý tăng huyết áp phải bắt đầu từ những việc rất cơ bản: người dân biết chỉ số huyết áp của mình, được phát hiện bệnh sớm, điều trị đúng, tuân thủ điều trị và duy trì kiểm soát lâu dài.

Để đạt được mục tiêu này, các chuyên gia cho rằng cần xây dựng quy trình quản lý đơn giản, dựa trên bằng chứng và có khả năng theo dõi kết quả, đồng thời tăng cường vai trò của tuyến y tế cơ sở.

Không chỉ chạy đua kỹ thuật cao

Từ góc độ quản lý nhà nước, TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, cho biết nhiều kỹ thuật tim mạch hiện đại trước đây người bệnh phải ra nước ngoài điều trị nay đã được các thầy thuốc Việt Nam làm chủ và triển khai thường quy.

Những tiến bộ được ghi nhận trên nhiều lĩnh vực như tim mạch can thiệp, điện sinh lý và điều trị rối loạn nhịp, can thiệp bệnh tim cấu trúc, thay van động mạch chủ qua ống thông (TAVI), hình ảnh học tim mạch, điều trị suy tim, hồi sức và phẫu thuật tim mạch.

Tuy nhiên, theo TS Hà Anh Đức, năng lực thực hiện kỹ thuật cao mới chỉ là một phần trong mục tiêu nâng cao chất lượng chăm sóc tim mạch.

Vấn đề quan trọng là làm sao đưa các tiến bộ y học và khuyến cáo dựa trên bằng chứng vào thực hành một cách hiệu quả, đồng thời thu hẹp khoảng cách về chất lượng khám, chữa bệnh giữa các tuyến. Người bệnh ở các địa phương khác nhau cần có cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế an toàn, hiệu quả, phù hợp với nhu cầu điều trị.

Mục tiêu cuối cùng là đưa những thành tựu của ngành tim mạch từ các trung tâm chuyên sâu đến gần người bệnh hơn, đồng thời chuyển trọng tâm từ "điều trị khi đã mắc bệnh" sang phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý bệnh lâu dài ngay từ cộng đồng.

Đại hội Tim mạch toàn quốc lần thứ 20 có 2.500 đại biểu trong nước và quốc tế tham dự, diễn ra tại Đà Nẵng từ 3 - 4/10 đã dành nghi thức đặc biệt vinh danh GS-TS Huỳnh Văn Minh, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam nhiệm kỳ 2024 - 2026.

Tại đại hội, 135 phiên khoa học về các nội dung: dự phòng, tăng huyết áp; rối loạn mỡ máu, bệnh động mạch vành, suy tim, rối loạn nhịp, tim mạch can thiệp, bệnh tim cấu trúc; hình ảnh học; phẫu thuật và hồi sức tim mạch; trí tuệ nhân tạo, công nghệ số trong y tế được các chuyên gia trình bày, thảo luận.

Theo Hà Minh