13% nhân sự trẻ mất việc vì AI, cha đẻ ChatGPT Sam Altman lên tiếng: "Đừng đổ vỏ" cho công nghệ vì năng lực quản trị yếu kém

Trong khi cả thế giới vẫn đang tranh cãi nảy lửa về việc liệu trí tuệ nhân tạo có thực sự cướp đi công việc của con người hay không, "cha đẻ" của ChatGPT là Sam Altman đã thẳng thắn chỉ ra một sự thật trần trụi: Nhiều công ty đang thực hiện "AI washing" để che đậy những sai lầm trong quản trị.

Thuật ngữ "AI washing" vốn thường dùng để chỉ việc các công ty thổi phồng tính năng AI trong sản phẩm của mình, nhưng hiện nay thuật ngữ này đã mang một sắc thái mới đáng ngại hơn. Đó là việc lãnh đạo các doanh nghiệp đổ lỗi cho công nghệ về những đợt cắt giảm nhân sự mà thực chất xuất phát từ các nguyên nhân kinh tế truyền thống.

Khi AI trở thành "kẻ đổ vỏ" cho những sai lầm quản trị

Trong khuôn khổ hội nghị India AI Impact Summit diễn ra vào tháng 2, Sam Altman đã không ngần ngại nói thẳng vào vấn đề mà giới CEO thường né tránh.

Ông thừa nhận rằng mặc dù có những sự thay thế nhân sự thực sự do công nghệ mang lại, nhưng một tỷ lệ không nhỏ các vụ sa thải hiện nay chỉ đơn thuần là tận dụng "cái mác" AI để hợp thức hóa.

Theo Altman, các doanh nghiệp đang đổ lỗi cho AI về những đợt cắt giảm mà lẽ ra họ vẫn sẽ thực hiện ngay cả khi không có công nghệ này.

Thay vì thừa nhận sự yếu kém trong việc dự báo thị trường, biên lợi nhuận sụt giảm do chi phí vận hành cao hay áp lực từ các căng thẳng địa chính trị, việc "đổ tội" cho AI giúp ban lãnh đạo giữ được hình ảnh về một công ty tiến bộ, đang chuyển mình theo xu thế tương lai thay vì một doanh nghiệp đang bên bờ vực khủng hoảng.

Sự mập mờ này tạo nên một bức tranh hỗn loạn trên thị trường lao động. Một báo cáo gần đây từ Yale Budget Lab chỉ ra rằng, tính đến tháng 3/2026, dữ liệu từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) vẫn chưa cho thấy sự thay đổi đáng kể về tỷ lệ thất nghiệp hoặc cơ cấu nghề nghiệp ở những nhóm ngành tiếp xúc nhiều với AI kể từ khi ChatGPT ra mắt cuối năm 2022.

Nói cách khác, những tác động kinh tế vĩ mô khủng khiếp mà người ta lo sợ vẫn chưa thực sự hiện hữu trên các con số thống kê chính thức.

Tại sao các CEO lại phải diễn vở kịch này? Câu trả lời nằm ở túi tiền của các nhà đầu tư.

Ông David Stout, đồng sáng lập kiêm CEO của WebAI, nhận định rằng các nhà sáng lập công nghệ đang đối mặt với áp lực khổng lồ để chứng minh cho những khoản đầu tư tỷ USD vào hạ tầng AI.

Để duy trì niềm tin, họ buộc phải tạo ra một "kịch bản" rằng AI đang thay đổi hoàn toàn nền kinh tế và lao động, bắt đầu từ việc tối ưu hóa nhân sự.

Martha Gimbel, Giám đốc điều hành tại Yale Budget Lab, phân tích rằng hiện tượng "AI washing" thường xuất hiện khi các công ty không thể xử lý tốt việc người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu. Thay vì thừa nhận doanh thu sụt giảm, họ chọn cách nói rằng "chúng tôi đang tái cấu trúc để tập trung vào AI".

Tuy nhiên, không phải mọi lời cảnh báo đều là hư cấu. CEO Evan Spiegel của Snap đã thực thi điều này bằng hành động cụ thể khi cắt giảm khoảng 1.000 nhân viên (tương đương 16% nhân sự) hồi tháng 4 vừa qua với lý do ưu tiên nguồn lực cho AI.

Theo Báo cáo Tương lai Việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, khoảng 40% nhà tuyển dụng dự kiến sẽ tiếp bước Spiegel trong những năm tới.

Nhìn lại lịch sử, Torsten Slok, chuyên gia kinh tế trưởng tại Apollo Global Management, nhận thấy sự tương đồng kỳ lạ giữa thời điểm hiện tại và cơn sốt CNTT những năm 1980. Khi đó, nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Robert Solow từng nhận xét: "Bạn có thể thấy máy tính ở mọi nơi, trừ trong các số liệu thống kê năng suất".

AI hiện nay cũng vậy, nó hiện diện trong mọi thông cáo báo chí nhưng vẫn "mất hút" trong dữ liệu kinh tế vĩ mô.

Dù vậy, giáo sư Erik Brynjolfsson từ Đại học Stanford tin rằng chúng ta đang bước ra khỏi giai đoạn đầu tư và bắt đầu tiến vào giai đoạn "thu hoạch". Phân tích của ông cho thấy năng suất lao động tại Mỹ đã tăng 2,7% trong năm qua, một con số mà ông tin là nhờ sự đóng góp âm thầm của AI.

Nghiên cứu của Brynjolfsson cũng chỉ ra một sự thật nghiệt ngã: nhân sự trẻ, ít kinh nghiệm trong các ngành có mức độ tiếp xúc AI cao đang phải chịu mức sụt giảm việc làm lên đến 13%, trong khi những người dày dạn kinh nghiệm vẫn giữ vững vị thế.

Sam Altman dự báo rằng tác động thực sự của việc AI thay thế các công việc chuyên môn sẽ bắt đầu trở nên rõ rệt trong vài năm tới.

"Chúng ta sẽ tìm thấy những loại công việc mới, giống như mọi cuộc cách mạng công nghệ khác," Altman chia sẻ đầy lạc quan nhưng cũng kèm theo một lời cảnh báo ngầm về sự dịch chuyển sắp tới.

Kết luận lại, AI thực sự là một làn sóng mạnh mẽ có khả năng định hình lại thị trường lao động. Nhưng ở thời điểm hiện tại, độc giả và những người đi làm cần tỉnh táo để phân biệt đâu là sự thay đổi công nghệ thực thụ, và đâu chỉ là những chiêu trò truyền thông để che đậy những khiếm khuyết trong quản trị doanh nghiệp.

*Nguồn: Fortune, BI

Băng Băng