Vụ nam sinh đánh cô giáo gãy mũi: Khi giáo dục nhân cách bị đặt trước phép thử nghiệt ngã

“Khi bạo lực xuất hiện trên bục giảng, vấn đề đã vượt khỏi phạm vi vi phạm nội quy thông thường, trực tiếp xâm phạm sự an toàn, nhân phẩm của con người và thách thức những giá trị căn bản của đạo học”, Tiến sĩ Hiếu nhận định.

Theo ông, không nên từ một vụ việc kết luận về sự xuống cấp đạo đức của cả thế hệ học sinh, nhưng cũng không thể chỉ xem đây là biểu hiện bồng bột nhất thời. Đằng sau hành vi bạo lực có thể là sự tương tác phức tạp giữa tâm lý cá nhân, quá trình giáo dục, môi trường gia đình và những tác động xã hội.

“Điều khiến tôi trăn trở không chỉ là việc một học sinh dám đánh cô giáo, mà là tại sao những giới hạn đạo đức, ý thức về hậu quả và khả năng tự kiểm soát lại không ngăn được hành vi ấy. Nguyên nhân cụ thể của vụ việc phải được xác định bằng chứng cứ, nhưng từ góc độ phòng ngừa, câu hỏi này cần được đặt ra một cách nghiêm túc”, ông chia sẻ.

Bạo lực học đường và những vấn đề trong giáo dục nhân cách

Dưới góc độ tâm lý học tội phạm, Tiến sĩ Hiếu cho rằng hành vi bạo lực không phải lúc nào cũng xuất phát từ ý định gây hại có sẵn. Trong nhiều trường hợp, nó hình thành khi xung đột tâm lý gia tăng, cảm xúc tiêu cực lấn át khả năng đánh giá hậu quả và cơ chế tự kiềm chế không phát huy tác dụng.

Ở tuổi vị thành niên, nhu cầu khẳng định bản thân và bảo vệ lòng tự trọng thường phát triển mạnh, trong khi khả năng kiểm soát xung động vẫn đang hoàn thiện. Khi bị nhắc nhở hoặc phê bình trước tập thể, một số học sinh có thể cảm thấy bị xúc phạm và phản ứng chống đối. Nếu thiếu kỹ năng điều chỉnh cảm xúc, phản ứng ấy có nguy cơ chuyển thành hành vi tấn công.

Tuy nhiên, cùng một tình huống, phần lớn học sinh vẫn có thể kiềm chế và lựa chọn cách ứng xử phù hợp. Sự khác biệt phụ thuộc vào hệ giá trị cá nhân, kinh nghiệm giải quyết xung đột và nhận thức về hậu quả.

Tiến sĩ Hiếu dẫn chứng từ lý thuyết học tập xã hội của Albert Bandura, con người có thể tiếp thu hành vi thông qua quan sát, bắt chước và củng cố. Khi thường xuyên chứng kiến mâu thuẫn được giải quyết bằng đe dọa, áp đặt hoặc vũ lực, người trẻ có thể hình thành khuôn mẫu ứng xử hung hăng, nhất là khi cách hành xử đó từng giúp họ đạt được mục đích.

Vì vậy, ông cho rằng cần chú trọng cả khả năng tự kiểm soát bên trong, như lương tâm, lòng tự trọng, ý thức trách nhiệm, lẫn những cơ chế kiểm soát bên ngoài thông qua chuẩn mực, quy tắc, sự giám sát và biện pháp xử lý của gia đình, nhà trường, xã hội. Khi cả hai cơ chế cùng suy yếu, nguy cơ xuất hiện hành vi lệch chuẩn có thể gia tăng.

Tiến sĩ Hiếu nhấn mạnh, phòng ngừa bạo lực không thể chỉ dựa vào những lời khuyên đạo đức chung chung. Người trẻ cần được rèn luyện khả năng chịu đựng thất vọng, chấp nhận phê bình, giải quyết bất đồng và nhận thức đầy đủ trách nhiệm đối với hành vi của mình.

Giáo dục nhân cách không chỉ là giúp học sinh biết điều gì đúng, mà còn phải rèn luyện bản lĩnh để các em lựa chọn điều đúng ngay cả khi tức giận.

Chất lượng giáo dục không chỉ đánh giá bằng những con số trong báo cáo thành tích

Theo Tiến sĩ Hiếu, trong truyền thống đạo học Việt Nam, việc học luôn gắn liền với tu dưỡng nhân cách. Tinh thần “tiên học lễ, hậu học văn” nhấn mạnh rằng tri thức chỉ thực sự có giá trị khi được sử dụng bởi con người có đạo đức và trách nhiệm.

Tuy nhiên, thực tiễn giáo dục đôi khi quá chú trọng điểm số, thành tích, thi cử mà chưa dành sự quan tâm tương xứng cho việc hình thành năng lực tự chủ, ý thức kỷ luật và những phẩm chất làm nên nhân cách.

Tiến sĩ Hiếu lưu ý, một học sinh có thể đạt thành tích học tập xuất sắc nhưng vẫn thiếu kỹ năng ứng xử trước xung đột. Một nhà trường có nhiều giải thưởng chưa chắc đã xây dựng được môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh. Do đó, chất lượng giáo dục không thể chỉ được đánh giá bằng những con số trong báo cáo thành tích.

Một vấn đề khác cần được nhìn nhận thẳng thắn là cơ chế kỷ luật học sinh. Học sinh đi học muộn, thường xuyên xúc phạm bạn bè, đe dọa giáo viên hay thực hiện hành vi bạo lực nghiêm trọng không thể được xem là những trường hợp tương đồng về nguy cơ và hậu quả.

"Hành vi bạo lực nghiêm trọng cần được đánh giá căn cứ vào tính chất hành vi, mức độ lỗi, hậu quả, nguy cơ tái diễn và yêu cầu bảo vệ người bị xâm hại, thay vì chủ yếu xem xét phạm vi ảnh hưởng trong nhà trường", Tiến sĩ Hiếu chia sẻ.

Theo Tiến sĩ Hiếu, điều cần khôi phục không phải sự hà khắc mà là tính nghiêm minh và hiệu lực thực tế của kỷ luật học đường.

Bởi trong thực tế, một số giáo viên e ngại xử lý học sinh vi phạm vì áp lực từ phụ huynh, mạng xã hội hoặc nguy cơ phát sinh tranh chấp. Những lo ngại này cần được khảo sát, đánh giá đầy đủ, bởi chúng có thể ảnh hưởng đến hoạt động quản lý lớp học.

"Người thầy phải được bảo vệ khi thực hiện đúng chức trách. Những hành vi xúc phạm, đe dọa, hành hung giáo viên cần được xử lý kịp thời, nghiêm minh. Đồng thời, giáo viên cũng phải chịu trách nhiệm nếu lạm dụng quyền hạn, xúc phạm hoặc gây tổn thương cho học sinh", Tiến sĩ Hiếu nhấn mạnh.

Vẫn theo Tiến sĩ Hiếu, gia đình cũng cần thay đổi cách ứng xử trước sai phạm của con em mình. Yêu thương không có nghĩa là bênh vực vô điều kiện; bảo vệ trẻ em không đồng nghĩa với việc giúp trẻ né tránh trách nhiệm.

Ông Hiếu cho rằng, một đứa trẻ được tha thứ nhưng không nhận thức được lỗi lầm sẽ khó trưởng thành từ sai lầm ấy. Ngược lại, khi được xử lý công bằng, hướng dẫn sửa chữa hậu quả và trao cơ hội tiến bộ, trẻ sẽ có điều kiện hình thành ý thức trách nhiệm bền vững hơn.

Theo Thanh Hà