Vô tình tìm kiếm tên mình trên mạng, một luật sư Trung Quốc bất ngờ bị AI kết án 3 năm tù

Theo thông tin từ trang SinaTech, ông Lý Tiểu Lượng, một luật sư hành nghề tại Thành phố Nam Kinh, Tỉnh Giang Tô (Trung Quốc), phát hiện khi tìm kiếm tên cá nhân kèm chức danh của mình trên ứng dụng di động và trang web Baidu, tính năng “AI trả lời thông minh” của Baidu đã đưa ra thông tin sai lệch rằng: “Luật sư Lý Tiểu Lượng bị kết án 3 năm tù giam”, đồng thời kèm theo hình ảnh ông đang mặc trang phục luật sư.

Sau đó, Tòa án Nhân dân Khu Tân Giang Bắc, thành phố Nam Kinh, trong phiên sơ thẩm đã xác định hành vi nêu trên của Công ty TNHH Công nghệ mạng Baidu Bắc Kinh (sau đây gọi là Công ty Baidu) cấu thành tội xâm phạm danh dự, tuyên phạt công ty phải gửi văn bản xin lỗi tới ông Lý Tiểu Lượng. Công ty Baidu không đồng ý và kháng cáo.

Tháng 3 năm 2026, Tòa án Nhân dân cấp trung thành phố Nam Kinh trong phiên phúc thẩm đã bác đơn kháng cáo, giữ nguyên bản án sơ thẩm.

Do Công ty Baidu vẫn chưa thực hiện bản án đã có hiệu lực pháp luật, mới đây, ông Lý Tiểu Lượng đã đệ đơn yêu cầu cưỡng chế thi hành án lên Tòa án Khu Tân Giang Bắc.

Luật sư đang hành nghề bị AI của Baidu xác định “bị phạt 3 năm tù”

Theo bản án sơ thẩm, ngày 25/9/2024, ông Lý Tiểu Lượng phát hiện khi tìm kiếm các từ khóa như “Luật sư Lý Tiểu Lượng”, “Luật sư Lý Tiểu Lượng Nam Kinh”, “Lý Tiểu Lượng”... trên ứng dụng và trang web Baidu.

Kết quả cho thấy các mục như thanh gợi ý tìm kiếm (dropdown), “Mọi người cũng tìm kiếm”, “Tìm kiếm liên quan” và “AI trả lời thông minh” đều xuất hiện các nội dung như: “Luật sư Lý Tiểu Lượng Nam Kinh có bị kết án không?”, “Luật sư Lý Tiểu Lượng Nam Kinh bị kết án bao nhiêu năm?”, “Số tiền liên quan đến vụ án của Luật sư Lý Tiểu Lượng Nam Kinh”...

Ngày 30/9/2024, khi tìm kiếm cụm từ “Luật sư Lý Tiểu Lượng bị kết án mấy năm”, tính năng “AI trả lời thông minh” cho ra nội dung: “3 năm, Luật sư Lý Tiểu Lượng bị tuyên phạt 3 năm tù giam. Theo kết quả tìm kiếm, bị cáo Lý Tiểu Lượng bị kết án 3 năm tù vì tội gây nổ”…

Đồng thời trang web còn hiển thị hình ảnh ông Lý Tiểu Lượng trong trang phục luật sư ngay trong nội dung câu trả lời.

Tòa án sơ thẩm nhận định rằng, dịch vụ tìm kiếm thông thường của Baidu (Baidu Search) do đơn vị vận hành cung cấp chức năng truy xuất thông tin, hệ thống không xử lý, chỉnh sửa dữ liệu gốc nên không thể kiểm soát nội dung từ các website bên thứ ba. Đồng thời, chức năng này còn chịu giới hạn bởi chu kỳ cập nhật của công cụ tìm kiếm.

Bên cạnh đó, các nội dung trong thanh gợi ý và tìm kiếm liên quan đều là nội dung được hệ thống ghi nhớ dựa trên hành vi tìm kiếm của người dùng nhằm tạo thuận tiện cho các lượt tìm kiếm tiếp theo, phía Baidu không trực tiếp xử lý hay chỉnh sửa dữ liệu.

Tuy nhiên, đối với nội dung sai lệch từ “AI trả lời thông minh”, Tòa án cho rằng thông tin trả lời kết hợp cùng hình ảnh của ông Lý Tiểu Lượng có tính chỉ định đối tượng rõ ràng.

Nội dung chứa các từ ngữ tiêu cực, xúc phạm như “bị kết án”, “bị cáo”, “3 năm tù giam”... gây ra đánh giá tiêu cực đến công việc và cuộc sống của nguyên đơn, làm giảm sút uy tín xã hội của ông trong không gian mạng công cộng.

Trong văn bản giải trình sau phiên tòa, Baidu cho rằng kết quả tìm kiếm AI liên quan mật thiết đến từ khóa gợi ý của người dùng. Thời điểm đó là giai đoạn đầu phát triển trí tuệ nhân tạo tại Trung Quốc, công nghệ còn hạn chế, nên nội dung xâm phạm mà Luật sư Lý Tiểu Lượng phản ánh mang tính ngẫu nhiên rất cao.

Ngay sau đó, tòa sơ thẩm bác bỏ lập luận này, cho rằng nội dung xâm phạm của “AI trả lời thông minh” là kết quả của việc Baidu sử dụng công nghệ AI để xử lý, tổng hợp văn bản và hình ảnh.

Toà sơ thẩm còn lập luận rằng, việc đưa ra nội dung sai sự thật nhắm trực tiếp vào ông Lý Tiểu Lượng cho thấy Baidu có lỗi về mặt chủ quan, gây tổn hại đến danh dự của nguyên đơn. Do đó, hành vi này cấu thành tội xâm phạm danh dự và phải chịu trách nhiệm pháp lý tương ứng.

Phía nguyên đơn, Luật sư Lý Tiểu Lượng đề nghị Baidu cần đăng tải công khai lời xin lỗi tại mục nổi bật trên trang web Baidu.

Tuy nhiên, Hội đồng xét xử cho rằng việc buộc Baidu gửi thư xin lỗi bằng văn bản trực tiếp tới nguyên đơn là hình thức xử lí phù hợp hơn với tính chất vụ việc.

Baidu không thi hành bản án, biện hộ “AI ảo giác ”

Sau bản án sơ thẩm, Công ty Baidu đã kháng cáo. Tại phiên phúc thẩm, luật sư đại diện ủy quyền của Baidu cho rằng, do đặc thù của chức năng AI, Baidu không thể dự đoán người dùng sẽ tìm kiếm câu hỏi nào, dẫn đến sự chậm trễ trong xử lý.

Trong trường hợp phát hiện có lỗi, Baidu sẽ xử lý sau khi nhận khiếu nại.

Phía Baidu nhấn mạnh: “Baidu không có cách nào dự đoán được người dùng đặt câu hỏi theo cách nào, do đó cũng không thể dự đoán được AI sẽ tạo ra kết quả gì”.

Công ty Baidu còn cho rằng, trong vụ việc này, ông Lý Tiểu Lượng đã sử dụng nhiều câu hỏi mang tính “dẫn dụ”, khiến AI nảy sinh “ảo giác” (AI hallucination) sai lệch.

Đáp lại, ông Lý Tiểu Lượng khẳng định ông không tự tìm kiếm việc mình bị kết án mà chỉ nhấp vào các từ khóa do chính Baidu gợi ý.

Thẩm phán chủ tọa phiên tòa cũng đặt câu hỏi: “Tại sao khi đặt câu hỏi trên Doubao hay DeepSeek lại không xuất hiện những đánh giá sai lệch như vậy?”

Đại diện Baidu lập luận rằng mọi trí tuệ nhân tạo đều có thể tạo ra ảo giác và hiện tượng này là không xác định, không thể dự báo, nên không thể coi là có lỗi.

Baidu cũng cho rằng đây là “vụ kiện liên quan đến mô hình ngôn ngữ lớn AI đầu tiên tại Trung Quốc”, và phán quyết của vụ án sẽ gây tác động lớn đến rủi ro của toàn ngành công nghiệp, mong tòa án xem xét thận trọng.

Ngày 12/3/2026, Tòa án Nhân dân cấp trung Nam Kinh bác đơn kháng cáo của phía Baidu, giữ nguyên bản án sơ thẩm.

Tòa nhận định nội dung từ “AI trả lời thông minh” của Baidu có tính chỉ định đích danh rõ ràng, gây thiệt hại thực tế đến uy tín xã hội của ông Lý Tiểu Lượng.

Mặc dù công nghệ AI còn ở giai đoạn đầu và có tính ngẫu nhiên, nhưng dựa trên mức độ lỗi và hậu quả, việc yêu cầu Baidu xin lỗi bằng văn bản là phù hợp với thực tế.

Theo ghi nhận của tờ báo The Paper, một luật sư khác tại Bắc Kinh là ông Hoàng Quý Canh cũng đã kiện Baidu vì lý do tính năng “AI trả lời thông minh” đã tạo ra hàng loạt thông tin tiêu cực sai sự thật.

Vào tháng 5/2025, AI của Baidu đã tự động tạo ra các thông tin tội phạm nghiêm trọng liên quan đến ông Hoàng Quý Canh như đe dọa thẩm phán, môi giới hối lộ, làm giả con dấu... Vụ án này đã được Tòa án Quận Hải Điện, Thành phố Bắc Kinh thụ lý vào tháng 11/2025 và hiện đang chờ tuyên án.

Như vậy, sự việc Baidu AI đưa ra kết quả sai sự thật không chỉ gióng lên hồi chuông cảnh báo với người dùng về rủi ro “ảo giác AI”, mà còn đặt ra một nguyên tắc pháp lý rõ ràng, đó là công nghệ có thể sai, nhưng trách nhiệm pháp lý không thể bị xoá nhoà sau hai chữ “thuật toán”.

*Theo SinaTech

Nghiêm Khiết