Việt Nam thăng hạng trong bảng phân loại của WB, tiến gần đến nhóm "các nước có thu nhập cao"

Sự bùng nổ của ngành công nghiệp bán dẫn tại Đông Nam Á đang tái định hình đà phát triển kinh tế toàn khu vực, đưa Việt Nam và Philippines tiến gần hơn đến mục tiêu gia nhập nhóm các "quốc gia có thu nhập cao".

Trong bảng phân loại được Ngân hàng Thế giới (WB) cập nhật vào tháng 7 này, cả hai nước đã chính thức thăng hạng lên nhóm "các nước có thu nhập trung bình cao". Thách thức tiếp theo là giảm dần sự phụ thuộc vào lực lượng lao động giá rẻ, tiến tới phát triển các ngành công nghiệp tiên tiến.

WB định nghĩa quốc gia có thu nhập trung bình cao là nước có thu nhập bình quân đầu người (GNI) đạt từ 4.636 USD đến 14.375 USD trong năm 2025. Xét về chỉ số GNI, Philippines và Việt Nam đang thu hẹp đáng kể khoảng cách với Indonesia.

Sự thăng hạng của Philippines đến từ các cải cách cơ cấu, chính sách mở cửa nền kinh tế và đầu tư vào nguồn nhân lực, ông Arsenio Balisacan, Bộ trưởng Kinh tế, Kế hoạch và Phát triển Philippines, phát biểu tại hội thảo do WB tổ chức ở Manila vào ngày 3/8.

Trước cơn sốt đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI) trên toàn cầu, Đông Nam Á đang chứng kiến đà tăng trưởng kinh tế được dẫn dắt bởi hoạt động xuất khẩu bán dẫn và các thiết bị điện tử ngày càng mở rộng. Trong làn sóng này, Việt Nam đứng ở vị trí tiên phong.

Việt Nam và khát vọng làm chủ chuỗi giá trị bán dẫn

Việt Nam nâng cao thu nhập thông qua mô hình tăng trưởng kinh tế hướng về xuất khẩu, đồng thời ký kết hàng loạt hiệp định thương mại với các nước và khu vực trên thế giới, thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và thiết lập các trung tâm sản xuất linh kiện điện tử, thiết bị điện quy mô lớn. Vào tháng 6, LG Innotek của Hàn Quốc đã công bố kế hoạch xây dựng một nhà máy sản xuất bảng mạch bán dẫn tại đây với tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 1 tỷ USD.

Samsung Electronics và Intel cũng được cho là đang thiết lập các cơ sở bán dẫn mới hoặc mở rộng công suất tại Việt Nam. Về phía các doanh nghiệp nội địa, tập đoàn viễn thông quân đội Viettel cùng tập đoàn công nghệ hàng đầu FPT đã bày tỏ mối quan tâm lớn đối với lĩnh vực sản xuất bán dẫn.

Bên cạnh các công đoạn đóng gói và kiểm thử (back-end) đòi hỏi lực lượng lao động lớn, Việt Nam hướng tới tham gia vào các công đoạn sản xuất quy trình đầu (front-end), bao gồm việc tạo mẫu vi mạch. Thiết kế và phát triển chip cũng là một phần trọng tâm trong chiến lược này.

Chính phủ đã công bố kế hoạch đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030, đồng thời ráo riết nâng cấp chương trình đào tạo chuyên ngành tại Đại học Bách khoa Hà Nội và các cơ sở giáo dục đại học khác. 

Nếu tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng như mức trung bình trong thập kỷ qua, GNI bình quân đầu người của Việt Nam sẽ vượt Thái Lan vào năm 2037 và chính thức trở thành quốc gia có thu nhập cao vào khoảng năm 2040, theo dự báo từ báo The Nation (Thái Lan).

Trong khi đó, Philippines cũng đang cải tổ ngành công nghiệp bán dẫn vốn lâu nay tập trung vào các công đoạn back-end. Vào tháng 4, nước này đã tham gia sáng kiến Pax Silica do Mỹ dẫn dắt nhằm xây dựng chuỗi cung ứng chip AI giữa các quốc gia thân thiện. Bán dẫn và các sản phẩm điện tử hiện chiếm hơn 50% tổng giá trị xuất khẩu hàng hóa của Philippines.

Lối thoát cho "bẫy thu nhập trung bình"

Trong số các thành viên Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Singapore và Brunei đã đạt trạng thái thu nhập cao. Bên cạnh nhóm "thu nhập trung bình cao", các phân loại khác của WB bao gồm "các nước thu nhập thấp" và "các nước thu nhập trung bình thấp".

Thái Lan và Indonesia đã gia nhập nhóm các nước có thu nhập trung bình sớm hơn Việt Nam và các quốc gia khác trong ASEAN. Tuy nhiên, cả hai đều vướng vào "bẫy thu nhập trung bình" khi đà tăng trưởng rơi vào trì trệ do chậm chạp trong việc nâng cấp nền công nghiệp.

Để bước vào hàng ngũ các quốc gia thu nhập cao, các nước bắt buộc phải nuôi dưỡng các doanh nghiệp nội địa và thúc đẩy sự chuyển dịch sang các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng. Điều này đi kèm với việc thoát khỏi thời kỳ gia công vốn chỉ dựa vào chi phí lao động giá rẻ.

Malaysia - quốc gia trở thành nước có thu nhập trung bình cao từ năm 1996 - từng chật vật với đà tăng trưởng ảm đạm, song đã lấy lại quỹ đạo bùng nổ nhờ đặt cược vào ngành bán dẫn. Nước này đang đẩy mạnh công nghệ đóng gói chip nâng cao và thiết lập hạ tầng để tự chủ khâu thiết kế, phát triển trong nước.

Hoạt động xuất khẩu thiết bị điện và bán dẫn của Malaysia gần đây đã tăng mạnh, đẩy tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) lên mốc 6% trong quý II. Quốc gia này hiện đang đúng hướng để trở thành nền kinh tế có thu nhập cao vào năm 2030.

Theo: Nikkei Asia

Vũ Anh