Vị giáo sư được mệnh danh là “bàn tay vàng” của Việt Nam: Học trò xuất sắc của Giáo sư Tôn Thất Tùng
Vị giáo sư được nhắc tới là ai?
Đó chính là GS Đặng Hanh Đệ, một trong những người đặt nền móng và góp phần phát triển phẫu thuật tim mạch Việt Nam trong những năm tháng ngành y còn thiếu thốn đủ bề.
GS Đặng Hanh Đệ sinh năm 1936 tại Hà Nội trong một gia đình trí thức. Năm 1954, khi đứng trước những lựa chọn nghề nghiệp, ông quyết định vào ngành Y theo nghề của cha. Ban đầu, ngành y chưa thực sự khiến chàng trai trẻ say mê. Nhưng khi bước vào khoa Ngoại, được trực tiếp chứng kiến những ca phẫu thuật, ông dần bị cuốn vào công việc mà sau này trở thành sự nghiệp cả đời.
Năm 1960, sau khi tốt nghiệp, ông được phân về phòng chuyên đề mổ tim và bắt đầu con đường đặc biệt: làm học trò, phụ mổ cho GS Tôn Thất Tùng.
Trong suốt thời gian từ ngày ra trường cho đến khi GS Tôn Thất Tùng qua đời, GS Đặng Hanh Đệ luôn có mặt bên người thầy trong các ca mổ. Chính quãng thời gian ấy đã tạo nên nền tảng quan trọng cho một trong những phẫu thuật viên tim mạch tiêu biểu của Việt Nam.
Điều ông học được không chỉ là kỹ thuật phẫu thuật.
"Trong suốt 22 năm từ ngày đầu tiên ra trường, cho đến khi thầy Tùng qua đời, tôi luôn phụ thầy mổ. Nhờ vậy mà tôi đã học được thầy cách thức mổ và nhân cách của người bác sĩ phẫu thuật", GS Đặng Hanh Đệ từng chia sẻ.
GS Tôn Thất Tùng cũng chính là người tạo điều kiện để học trò của mình tiếp tục được đào tạo chuyên sâu ở nước ngoài. Năm 1966, GS Đặng Hanh Đệ được cử đi học về phẫu thuật tim. Những chuyến đào tạo sau đó tại châu Âu và Mỹ tiếp tục mở rộng kiến thức, kỹ thuật và các mối quan hệ hợp tác quốc tế của ông.
GS Đặng Hanh Đệ, ảnh: TK
Đặc biệt, năm 1978, ông sang Bệnh viện Laennec ở Paris để thực tập về phẫu thuật tim, từ đó góp phần mở ra một chặng đường hợp tác Việt Nam – Pháp kéo dài nhiều thập kỷ trong lĩnh vực phẫu thuật tim mạch.
Năm 1972, trong một ca mổ tim cho bệnh nhân 18 tuổi mắc bệnh tim bẩm sinh, bệnh nhân bất ngờ chảy máu dữ dội và tử vong ngay trên bàn mổ. GS Đặng Hanh Đệ khi ấy là người phụ mổ.
Sau ca mổ, ông chứng kiến người thầy vốn luôn mạnh mẽ, sắc sảo ngồi gục ở bậc cầu thang. GS Tôn Thất Tùng nói với người học trò: “Thôi, từ nay trở đi tôi không mổ tim nữa, anh làm đi”.
Từ đó, GS Đặng Hanh Đệ cùng Tôn Thất Bách tiếp nhận công việc phẫu thuật tim. GS Tôn Thất Tùng không trực tiếp mổ tim nữa nhưng vẫn theo sát, hướng dẫn học trò phát triển chuyên ngành.
Không nhận mình có “bàn tay vàng”
Trong giới phẫu thuật, GS Đặng Hanh Đệ được biết đến với khả năng sử dụng cả hai tay khi mổ. Ông thuận tay trái nhưng khi học ngoại khoa lại phải luyện cầm dao bằng tay phải. Nhờ vậy, ông có thể sử dụng hai tay khá linh hoạt trong phòng mổ.
Tên tuổi của ông gắn với nhiều ca phẫu thuật tim phức tạp trong giai đoạn mà điều kiện y tế Việt Nam còn rất hạn chế. Từ những ca mổ tim ban đầu, các thế hệ phẫu thuật viên tiếp tục chinh phục những kỹ thuật khó hơn như xử lý tổn thương mạch máu, phồng động mạch chủ, u nhầy nhĩ trái và nhiều bệnh lý tim mạch khác.
Có thời điểm, phòng mổ thiếu cả điện, thuốc gây mê, kim, chỉ và nhiều thiết bị thiết yếu. Một bác sĩ Pháp từng chứng kiến GS Đặng Hanh Đệ mổ tim hở trong điều kiện thiếu thốn đã phải kinh ngạc trước khả năng của các bác sĩ Việt Nam.
Thế nhưng, khi được gọi là “đôi tay vàng”, ông lại thường từ chối. Theo ông, bàn tay dù khéo léo đến đâu cũng không thể thay thế kiến thức và lương tâm. Một bác sĩ có đôi tay giỏi nhưng không có cái tâm với người bệnh thì cũng không thể trở thành người thầy thuốc đúng nghĩa.
Điều GS Tôn Thất Tùng để lại
Trong những ký ức về người thầy, có một bài học GS Đặng Hanh Đệ luôn ghi nhớ: trước một bệnh nhân, bác sĩ phải nghĩ tới con người trước rồi mới nghĩ tới căn bệnh.
Đó cũng là triết lý theo ông suốt nhiều thập kỷ hành nghề.
GS Đặng Hanh Đệ từng thừa nhận nghề phẫu thuật không thể chỉ có thành công. Chính ông cũng từng trải qua những thất bại và những sai sót. Điều quan trọng, theo ông, là người bác sĩ phải nghiêm khắc nhìn lại sau mỗi ca mổ, tìm nguyên nhân và không để sai lầm lặp lại.
“Trước bất kỳ cuộc mổ nào, đêm hôm trước tôi luôn phải chuẩn bị sẵn mọi phương án có thể xảy ra”, ông từng chia sẻ.
Có lẽ vì thế, dấu ấn lớn nhất mà GS Đặng Hanh Đệ để lại không chỉ nằm ở những ca mổ khó hay kỹ thuật phẫu thuật tim được phát triển trong thời kỳ đầu. Đó còn là một quan niệm nghề nghiệp giản dị: người bác sĩ trước hết phải có trách nhiệm với sinh mạng của người bệnh.
Hơn nửa thế kỷ sau những ngày đầu cầm dao mổ, GS Đặng Hanh Đệ vẫn nhắc lại lời người thầy Tôn Thất Tùng: người giàu hay người nghèo đều phải được đối xử như nhau; người bác sĩ phải cố gắng chữa bệnh cho bệnh nhân.