'Về bờ' sau gần 9 tháng xử lý thuế: Vì sao doanh nghiệp đã 'chết' vẫn khó được 'chết hẳn'?
Chi phí giải thể cao không chủ yếu nằm ở lệ phí thủ tục, mà thường phát sinh từ việc doanh nghiệp phải xử lý những nghĩa vụ tồn đọng trước khi được chấm dứt pháp nhân.
Ảnh minh hoạ. (TNO).
“Về bờ thành công sau gần 9 tháng trời xử lý thuế ròng rã. Ăn Lễ thôi”.
Đây là dòng trạng thái ‘dở khóc dở cười’ được một chủ hộ kinh doanh tại TP.HCM đăng tải trên một diễn đàn về thuế, ngay trước dịp Quốc khánh 2/9.
Dưới dòng trạng thái này là hơn 650 lượt tương tác và hơn 200 bình luận.
Không chỉ có trường hợp của hộ kinh doanh nêu trên, nhiều câu chuyện tương tự về thủ tục chấm dứt hoạt động kinh doanh cũng được các thành viên của diễn đàn với hơn 870.000 thành viên này nêu lên.
Đa phần trong số đó là những băn khoăn về thủ tục, chi phí liên quan. Các doanh chủ lúng túng khi xử lý giấy tờ và họ cần 1 phương án nhất để những doanh nghiệp đã ‘chết’ rồi được quyền ‘chết hẳn’.
Các mặt bằng kinh doanh đóng cửa tại TP.HCM (Ảnh minh hoạ: Trần Chung)
'Đắp chiếu' càng lâu, chi phí xử lý càng lớn
Trong quá trình tư vấn, Luật sư Hoàng Hà, Công ty Luật TNHH MTV Thiên Quý, Đoàn Luật sư TP.HCM cho biết, ông cũng gặp nhiều trường hợp doanh nghiệp thực tế đã ngừng hoạt động nhiều năm, không còn nhân viên, không phát sinh doanh thu, thậm chí không nợ thuế, nhưng khi muốn giải thể thì hồ sơ kế toán, chứng từ cũ đã thất lạc, kế toán trước đây không còn liên hệ được.
Lúc này, doanh nghiệp phải quay lại xử lý các nghĩa vụ kê khai, giải trình và có nguy cơ bị xử phạt đối với những vi phạm tích tụ qua nhiều năm. Có trường hợp doanh nghiệp kinh doanh thất bại, gần như không còn tài sản nhưng lại không đủ nguồn lực để thuê kế toán, phục dựng hồ sơ và xử lý các nghĩa vụ tồn đọng. Thành ra càng khó khăn thì càng khó đóng cửa.
Theo ông Hà, trở ngại lớn nhất hiện nay không hẳn nằm ở thủ tục đăng ký giải thể tại cơ quan đăng ký kinh doanh, mà nằm ở việc phải dọn sạch quá khứ trước khi doanh nghiệp được chấm dứt tồn tại.
Theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP, việc giải thể còn gắn với việc hoàn thành nghĩa vụ thuế, xử lý các khoản nợ và chấm dứt hoạt động của chi nhánh, địa điểm kinh doanh nếu có. Vấn đề đáng lưu ý là doanh nghiệp càng bỏ lâu thì hồ sơ càng khó khôi phục, nghĩa vụ càng dễ tích tụ và chi phí xử lý càng lớn.
“Nhiều doanh nghiệp ‘đắp chiếu’ nhiều năm, chỉ đến khi muốn giải thể mới phát hiện hàng loạt nghĩa vụ phải xử lý. Đây là thực tế đã được phản ánh thời gian qua”, ông Hà nói và giải thích thêm về chi phí phát sinh khi một doanh nghiệp muốn giải thể.
Ở đây, theo vị luật sự, cần tách biệt thành hai vấn đề. Chi phí giải thể cao không chủ yếu nằm ở lệ phí thủ tục, mà thường phát sinh từ việc doanh nghiệp phải xử lý những nghĩa vụ tồn đọng trước khi được chấm dứt pháp nhân.
Một doanh nghiệp bỏ không nhiều năm có thể phải phục dựng sổ sách, kê khai bổ sung, xử lý hóa đơn, tiền thuế, tiền chậm nộp, vi phạm hành chính, nghĩa vụ với người lao động, chi nhánh hoặc địa điểm kinh doanh. Càng để lâu thì chứng từ càng thiếu, người phụ trách cũ càng khó tìm và chi phí thuê kế toán, tư vấn để ‘dọn lại’ hồ sơ càng lớn.
“Không nên quy toàn bộ khó khăn cho việc thiếu liên thông dữ liệu”, ông nói.
Luật sư Hoàng Hà, Công ty Luật TNHH MTV Thiên Quý, Đoàn Luật sư TP.HCM.
Hiện nay, pháp luật đã thiết lập việc trao đổi dữ liệu giữa cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế. Nghị định 168/2025/NĐ-CP quy định khi doanh nghiệp nộp hồ sơ giải thể, cơ quan đăng ký kinh doanh gửi thông tin sang cơ quan thuế và cơ quan thuế có 02 ngày làm việc để phản hồi về việc hoàn thành nghĩa vụ thuế.
Bộ Tài chính cũng cho biết cơ sở dữ liệu đăng ký doanh nghiệp đã kết nối hai chiều với dữ liệu thuế, bảo hiểm và một số cơ sở dữ liệu khác.
Tuy nhiên với doanh nghiệp tồn tại từ nhiều năm trước, dữ liệu lịch sử thiếu hoặc không đồng nhất vẫn có thể khiến việc đối chiếu phải làm thủ công. Vì vậy vấn đề cần giải quyết đồng thời là tăng liên thông dữ liệu và có cơ chế xử lý đơn giản hơn đối với doanh nghiệp đã ngừng hoạt động thực tế, không còn nghĩa vụ tài chính đáng kể.
Khoan dung cho đúng doanh nghiệp
Trước những vấn đề nêu trên, thành viên Đoàn Luật sư TP.HCM cho rằng, chiến dịch “Làm sạch mã số thuế” hiện nay nên được xem không chỉ là chiến dịch xử lý dữ liệu tồn đọng mà còn là cơ hội cải cách quy trình rút lui khỏi thị trường.
Chính Cục Thuế cũng xác định mục tiêu là tháo gỡ khó khăn cho người nộp thuế có thiện chí tuân thủ, đồng thời phân loại và kiểm soát các trường hợp rủi ro.
Do đó, thứ nhất , ông Hà đề xuất phải phân luồng theo mức độ rủi ro, thay vì xử lý mọi doanh nghiệp ‘đắp chiếu’ bằng một quy trình giống nhau.
Đơn cử, với doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhiều năm, không nợ thuế, không còn hóa đơn, lao động, tài sản, tranh chấp và không có dấu hiệu gian lận thì nên có thủ tục giải thể rút gọn, hạn chế việc phải phục dựng, kiểm tra toàn bộ hồ sơ quá khứ nếu không có căn cứ rủi ro.
Thứ hai , cần xây dựng một đầu mối điện tử duy nhất để doanh nghiệp biết ngay mình còn thiếu nghĩa vụ gì về thuế, hóa đơn, bảo hiểm, đăng ký kinh doanh và phải hoàn thành những bước nào, thay vì để doanh nghiệp tự đi xác minh tại nhiều cơ quan.
Thứ ba , trong thời gian thực hiện chiến dịch “Làm sạch mã số thuế”, cơ quan Nhà nước có thể nghiên cứu cơ chế khuyến khích tự nguyện khắc phục, chẳng hạn giảm hoặc xử lý theo hướng khoan dung đối với một số vi phạm hành chính thuần túy về kê khai của doanh nghiệp thực tế đã ngừng hoạt động và chủ động quay lại hoàn tất thủ tục. Điều này không áp dụng đối với hành vi trốn thuế, tẩu tán tài sản hoặc trốn tránh nghĩa vụ.
"Mục tiêu cuối cùng phải là đưa doanh nghiệp ‘chết’ trên thực tế ra khỏi hệ thống một cách nhanh, minh bạch nhưng vẫn bảo đảm thu đúng và xử lý đúng các nghĩa vụ còn tồn tại", Luật sư Hoàng Hà nhấn mạnh.