Tiếng hô 'Tâm thần' ngày Match Day và 5 năm say nghề của bác sĩ trẻ

5 năm trước, Ths.Bác sĩ nội trú Nguyễn Trọng Quân - Giảng viên Bộ môn Tâm thần và Tâm lý học Lâm sàng, Trường Đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội) đứng tại hội trường Trường Đại học Y Hà Nội và hô to hai chữ: “Tâm thần” trong ngày Match Day.

Sau lựa chọn ấy, anh nhận không ít câu hỏi: “Tại sao lại chọn chuyên ngành Tâm thần?”.

Ý định chọn chuyên ngành Tâm thần nhen nhóm vào những ngày sinh viên năm Y5 khi anh lần đầu đi lâm sàng lĩnh vực này. Bệnh nhân đầu tiên anh trực tiếp tiếp xúc là cô gái trẻ mắc tâm thần phân liệt, nhưng vẫn duy trì công việc và cuộc sống khá ổn định ở nước ngoài.

Khác với hình dung quen thuộc về bệnh nhân tâm thần với những biểu hiện gào thét, đập phá hay mất kiểm soát, cô gái trước mặt nam sinh viên y khoa khi ấy vẫn giao tiếp, làm việc và sinh hoạt như bao người khác. Lần đầu tiếp xúc ở cự ly gần, Quân nhận ra bệnh tâm thần không đồng nghĩa với việc một người phải đánh mất cuộc sống của mình.

Chính trải nghiệm ấy khiến anh bắt đầu nhìn chuyên ngành Tâm thần bằng góc nhìn khác.

Càng học, Quân càng nhận ra phía sau cánh cửa khoa Tâm thần không chỉ là những ca bệnh nặng. Ở đó có cả thế giới rộng lớn của những rối loạn với hàng trăm mã bệnh, từ tâm thần phân liệt, rối loạn khí sắc đến những vấn đề ngày càng phổ biến ở người trẻ như mất ngủ, lo âu, trầm cảm hay khó kiểm soát cảm xúc.

Mỗi bệnh nhân lại mang đến một câu chuyện khác. Có người đến viện vì nhiều đêm không thể ngủ, có người bị những cơn lo âu kéo dài bủa vây, cũng có người sống trong những biến động cảm xúc mà chính họ không hiểu chuyện gì đang xảy ra với mình.

Từ những buổi lâm sàng ấy, nam sinh viên Đại học Y Hà Nội dần nhận ra Tâm thần học không chỉ xoay quanh những toa thuốc hóa dược khô khan. Ở chuyên ngành này, đòi hỏi bác sĩ phải học cách lắng nghe, sự đồng hành bền bỉ và nỗ lực thấu hiểu tận cùng những thương tổn sâu kín nhất.

Bên cạnh đó, sự tò mò mãnh liệt với bộ não con người, cộng hưởng cùng không khí ấm áp, không khoảng cách của các thầy cô trong khoa khiến cậu sinh viên trẻ chắc chắn: “Mình thuộc về nơi này”.

Quyết định được đưa ra ngay khi kết thúc học phần Y5. Niềm tin ấy dõng dạc vang lên tại Hội trường lớn HMU trong ngày Matching Day: “Tâm thần - Đại học Y Hà Nội”.

Lội qua nghìn trang bệnh án để đọc tổn thương

Tiếng hô dõng dạc trên bục vinh quang ngày hôm đó thực chất mới chỉ là vạch xuất phát. Ba năm học bác sĩ Nội trú sau đó là hành trình rèn luyện khắc nghiệt, thử thách cả thể lực lẫn bản lĩnh tâm lý.

Giống như bao bác sĩ nội trú khác, nửa năm đầu trôi qua với các môn cơ sở và thực hành bán thời gian. Sau đó, nhịp sống lập tức cuốn bác sĩ Quân vào guồng quay bám viện: rời nhà từ 6h30 sáng và chỉ trở về sau 10h30 đêm, bất kể ngày nghỉ hay cuối tuần, dịp lễ Tết cũng chỉ chia nhau nghỉ đôi chút. Khối lượng công việc không phải lúc nào cũng bóp nghẹt nhịp thở, nhưng chuỗi ngày ở viện âm thầm rút ngắn khoảng thời gian dành cho gia đình.

Nhắc về chặng đường này, anh nhớ nhất bức ảnh chụp cùng bà nội. Đó là bức ảnh anh chụp trong những lần hiếm hoi anh kịp về thăm nhà sau những ca trực dài.

Song song với áp lực thời gian, lâm sàng Tâm thần đòi hỏi những kỹ năng tác chiến đặc thù mà sách vở không thể tả hết. Bước chân vào viện, việc đầu tiên của một bác sĩ nội trú là học cách “không gây hại” cho bệnh nhân. Họ phải biết cách đảm bảo an toàn cho bệnh nhân, đồng nghiệp và người xung quanh trước những hành vi mất kiểm soát; phải nhanh trí loại trừ các tình trạng cấp cứu từ bệnh cơ thể.

Thử thách mỗi ngày là đi tìm một bức tranh bệnh sử khách quan nhất từ những mảnh thông tin rời rạc, thậm chí mâu thuẫn; là kiên nhẫn khai thác thông tin từ những người thu mình cự tuyệt giao tiếp; và gian nan nhất: thuyết phục bệnh nhân hợp tác khi chính họ kiên quyết phủ nhận việc mình mang bệnh.

“Đặc sản của Nội trú Tâm thần là những hồ sơ bệnh án dài như tiểu thuyết. Qua 3 năm nội trú, với gần 1.000 bệnh án được ghi lại, chúng tôi phải lội ngược dòng quá khứ, nhặt nhạnh từng mảnh ghép từ thuở ấu thơ đến hiện tại để viết nên những “câu chuyện cuộc đời” dài hàng trang A4, để từ đó hiểu những vấn đề người bệnh đang mang và cả những nút thắt để điều trị” - BS Quân chia sẻ.

Bác sĩ Quân cùng đồng nghiệp cũng phải quen với những ca vật lý trị liệu bất đắc dĩ để khống chế an toàn sự mất kiểm soát, hay tinh tế dùng “thuốc giả” làm phương pháp tâm lý để xoa dịu những nỗi đau vô hình. Mục tiêu cuối cùng của tất cả sự nỗ lực ấy là thấu hiểu cơ chế bệnh sinh để cá thể hóa phác đồ điều trị, giúp người bệnh trút bỏ nỗi lo “uống thuốc cả đời” hay định kiến sẽ bị “đơ”, bị “lẫn” vì thuốc tâm thần.

Càng đi sâu, càng say nghề

5 năm nhìn lại kể từ tiếng hô ở Matching Day, từ một bác sĩ nội trú lăn lộn qua từng ca trực đêm, viết cả nghìn trang bệnh án đến nay là Giảng viên Bộ môn Tâm thần và Tâm lý học Lâm sàng (Trường Đại học Y Dược - Đại học Quốc gia Hà Nội), BS Nguyễn Trọng Quân vẫn chưa một lần hối hận về lựa chọn của mình.

Ở vai trò một bác sĩ kiêm giảng viên, sau 5 năm nhìn lại, anh nhận ra hành trình ấy không hề bào mòn mình. Mỗi ngày, anh tiếp xúc 10 - 20 bệnh nhân, mỗi bệnh nhân một triệu chứng, một góc khuất. Mỗi người bệnh, mỗi câu chuyện lại mang đến cho anh một góc nhìn mới về “khoảng trống” con người.

“Điều tôi hiểu ra sau ngần ấy năm học tập và làm việc là tâm lý con người quá mênh mông. Có rất nhiều tổn thương và vấn đề sức khỏe tâm thần mà đến nay, ngay cả các hệ thống phân loại chẩn đoán y khoa cũng chưa thể gọi tên hay mô tả một cách trọn vẹn. Nhìn ra hàng trăm mã bệnh với vô vàn góc khuất tổn thương, tôi say mê và nhận ra rằng công việc của mình không đơn thuần là kê đơn, mà là đồng hành để người bệnh trút bỏ định kiến, tự tin quay trở lại với cuộc đời bình thường” - BS Quân bộc bạch.

Chặng đường phía trước còn dài, nhưng với ngọn lửa nghề được tôi luyện qua nghìn trang bệnh án nội trú, bác sĩ Quân vẫn đang tiếp tục truyền lại niềm tin ấy cho các thế hệ sinh viên y khoa - những người rồi đây cũng sẽ đi tìm câu trả lời cho riêng mình ở lằn ranh y khoa đặc biệt này.

Theo Việt Linh