Tiến sĩ tại VinUni: Muốn giảm lãi suất, phải xử lý chi phí rủi ro đang đè nặng lên ngân hàng

Nợ xấu là “hòn đá tảng” trên đường giảm lãi suất 

Chiều 9/11 diễn ra Toạ đàm “Giảm lãi suất: Dư địa và giải pháp hỗ trợ tăng trưởng 2 con số” do VnEconomy tổ chức.

Tọa đàm diễn ra gần 3 tuần sau khi Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước liên tiếp chỉ đạo giảm mặt bằng lãi suất, hỗ trợ tăng trưởng. Tuy nhiên, mục tiêu này đối mặt nhiều thách thức.

Chia sẻ trong tọa đàm, Tiến sĩ Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách vĩ mô, Trường Đại học VinUni cho biết về bản chất, lãi suất có bốn cấu phần. Thứ nhất là chi phí vốn, trong đó dễ nhận thấy nhất là chi phí lãi suất huy động. Thứ hai là chi phí quản lý. Thứ ba là chi phí rủi ro, bao gồm chi phí dự phòng và phòng ngừa rủi ro. Cuối cùng là NIM, tức biên lãi ròng mà ngân hàng kỳ vọng đạt được.

Thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo quyết liệt việc giảm lãi suất. Các ngân hàng thương mại cũng chủ động tìm cách cắt giảm chi phí quản lý. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Tú Anh, đây chỉ là một phần trong tổng chi phí. Ngành ngân hàng đã đi đầu trong tự động hóa, số hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, qua đó tiết giảm đáng kể chi phí vận hành.

Vấn đề quan trọng nhất tác động đến lãi suất lại nằm ở chi phí rủi ro. Ông Tú Anh dẫn chứng, chẳng hạn, theo quy định tại Thông tư 14, khi một khoản vay chuyển từ nhóm 2 sang nhóm 3, tỷ lệ trích lập dự phòng tăng từ 5% lên 20%. Riêng sự thay đổi này đã khiến chi phí vốn liên quan đến khoản vay tăng đáng kể. Nếu khoản vay chuyển từ nhóm 3 sang nhóm 4, tỷ lệ dự phòng tăng từ 20% lên 50%, khiến chi phí vốn tiếp tục gia tăng mạnh.

Trong bối cảnh nền kinh tế tăng trưởng nhanh, nhu cầu tín dụng tăng cao, rủi ro đối với các khoản vay cũng có xu hướng gia tăng. Khi rủi ro tín dụng tăng, chi phí dự phòng và phòng ngừa rủi ro của ngân hàng sẽ tăng theo.

Điều đó có nghĩa, ngân hàng có thể giảm lãi suất huy động nhưng chưa chắc đã bù đắp được phần chi phí rủi ro phát sinh. Nếu tiếp tục đẩy mạnh tăng trưởng tín dụng trong khi giảm lãi suất huy động, ngân hàng vẫn phải đối mặt với áp lực chi phí dự phòng lớn hơn.

Muốn giảm lãi suất thêm, theo chuyên gia tại VinUni, các ngân hàng có thể phải chia sẻ khó khăn với nền kinh tế bằng cách cắt giảm lợi nhuận. Tuy nhiên, đây là quyết định thuộc hoạt động kinh doanh của từng ngân hàng, Nhà nước không thể can thiệp trực tiếp.

Ngân hàng cần “đồng đội” trong cuộc đua cung ứng vốn

Để giải quyết vấn đề trên, chuyên gia cũng đề xuất cần tập trung tháo gỡ một số điểm nghẽn:

Thứ nhất, cần giải quyết tình trạng tiền nhàn rỗi tại Kho bạc Nhà nước. Theo ông, hiện nay, một lượng tiền khá lớn đang nằm tại đây trong khi chưa được đưa vào lưu thông. Nếu thúc đẩy giải ngân đầu tư công nhanh hơn, dòng tiền sẽ được chuyển từ Kho bạc Nhà nước đến các chủ thể ngoài nhà nước, sau đó quay trở lại hệ thống ngân hàng. Điều này giúp giảm áp lực huy động vốn cho các ngân hàng. Đây cũng chính là nguồn tiền mới như anh Khôi đã đề cập trước đó.

Thứ hai, cần phát triển thị trường trái phiếu để giảm gánh nặng cung ứng vốn cho hệ thống ngân hàng.

Bởi theo chuyên gia, khoảng 80% nhu cầu vốn của nền kinh tế hiện nay được đáp ứng thông qua hệ thống ngân hàng. Trong khi đó, nhu cầu đầu tư của nền kinh tế chủ yếu tập trung vào các dự án trung và dài hạn. Những dự án lớn hiện nay thường kéo dài hàng chục năm và đòi hỏi lượng vốn rất lớn.

“Không thể tiếp tục đặt toàn bộ gánh nặng cung ứng vốn lên hệ thống ngân hàng. Điều này sẽ tạo ra rủi ro chênh lệch kỳ hạn giữa huy động vốn ngắn hạn và cho vay dài hạn. Vì vậy, cần phát triển thị trường trái phiếu hoạt động hiệu quả để hỗ trợ hệ thống ngân hàng. Nếu thị trường trái phiếu không phát triển, rủi ro chênh lệch kỳ hạn sẽ gia tăng, kéo theo chi phí vốn và lãi suất cho vay cao hơn”, ông Tú Anh nhấn mạnh.

Thứ ba, cần phát huy tốt hơn vai trò của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) trong xử lý nợ xấu.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy có thể vốn hóa các khoản nợ xấu để đưa chúng ra thị trường. Chuyên gia lấy ví dụ, giả sử VAMC đang nắm giữ khoảng 1 triệu tỷ đồng nợ xấu, với tỷ lệ thu hồi bình quân ước tính khoảng 60%. VAMC có thể chia toàn bộ danh mục nợ này thành các tranche (lớp chứng khoán) với mức độ rủi ro và quyền lợi khác nhau.

Chẳng hạn, chứng khoán loại 1 có thể được thiết kế với mức độ an toàn cao, gắn với phần tài sản có khả năng thu hồi tốt nhất, khoảng 70% giá trị khoản nợ. Chứng khoán loại 2 tương ứng với phần giá trị nằm trong khoảng 50-70%. Chỉ chứng khoán loại 3, gắn với phần tài sản có chất lượng thấp nhất, mới có nguy cơ mất vốn.

VAMC có thể chiết khấu giá trị các khoản nợ khi mua từ ngân hàng, sau đó cấu trúc lại thành các lớp chứng khoán để bán cho nhà đầu tư. Cách làm này giúp VAMC không phải phụ thuộc vào việc tìm kiếm một số nhà đầu tư lớn có đủ tiềm lực tài chính để mua các khoản nợ xấu. Thay vào đó, các khoản nợ được đưa ra thị trường đại chúng, huy động sự tham gia của nhiều nhà đầu tư.

Nhờ đó, ngân hàng có thể làm sạch bảng cân đối kế toán, đồng thời giảm chi phí xử lý nợ xấu và rủi ro cho toàn hệ thống. Khi rủi ro ngân hàng giảm, áp lực chi phí cũng giảm, qua đó tạo điều kiện hạ lãi suất và ổn định kinh tế vĩ mô.

Cuối cùng, chuyên gia tại VinUni kỳ vọng Ngân hàng Nhà nước sẽ ngày càng hiện đại hơn trong điều hành chính sách. Khi đưa ra một mục tiêu, cơ quan quản lý nên đồng thời công bố các phương án thực hiện và chứng minh tính khả thi của những phương án đó.

Khi thị trường nhìn thấy phương án chính sách có cơ sở và khả năng triển khai, các chủ thể sẽ chủ động điều chỉnh hành vi theo định hướng chính sách. Nhờ vậy, hiệu quả điều hành cũng sẽ cao hơn.

Phan Trang