Thị trường chứng khoán lớn thứ hai thế giới bốc hơi 3.500 tỷ USD, vẫn chưa tìm thấy đáy

Tâm lý bi quan đang bao trùm thị trường chứng khoán Trung Quốc khi làn sóng bán tháo ngày càng nghiêm trọng. Các nhà đầu tư phải đối mặt với thực tế rằng nền kinh tế tăng trưởng chậm đang bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp, trong khi tốc độ phục hồi chưa đủ để thúc đẩy Bắc Kinh triển khai các gói kích thích kinh tế mới.

Theo số liệu tổng hợp, thị trường chứng khoán lớn thứ hai thế giới đã mất khoảng 3.500 tỷ USD giá trị kể từ khi đạt đỉnh vào tháng 5. Đà giảm mạnh trong tuần trước đẩy chỉ số CSI 300, đại diện cho nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn trên thị trường nội địa, vào thị trường giá xuống. Trong khi đó, chỉ số công nghệ Hang Seng Tech tại Hong Kong gần như xóa sạch thành quả đạt được kể từ khi Bắc Kinh công bố gói hỗ trợ tăng trưởng toàn diện cách đây hai năm.

Nguyên nhân chính khiến nhà đầu tư lo ngại là tình trạng tiêu dùng suy yếu kéo dài cùng cuộc cạnh tranh khốc liệt giữa các doanh nghiệp đang gây sức ép lên lợi nhuận trên diện rộng, từ ngân hàng, nhà sản xuất xe điện đến các công ty phát triển mô hình AI.

Triển vọng thị trường càng trở nên ảm đạm khi ngày càng có nhiều ý kiến cho rằng giới lãnh đạo Trung Quốc chưa sẵn sàng triển khai các biện pháp mạnh tay để vực dậy nền kinh tế, vốn vẫn tăng trưởng trong ngưỡng được xem là có thể chấp nhận.

“Còn quá sớm để kết luận rằng điều tồi tệ nhất đã qua”, Ulrich Urbahn, người đứng đầu bộ phận chiến lược và nghiên cứu đa tài sản tại Berenberg, nhận định. Theo ông, mối lo ngại lớn nhất nằm ở khả năng sinh lời của doanh nghiệp. Thế mạnh sản xuất và xuất khẩu của Trung Quốc chưa chuyển hóa tương xứng thành nhu cầu nội địa mạnh hơn, khả năng nâng giá bán và lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện.

Lợi nhuận doanh nghiệp gây thất vọng, kỳ vọng tiếp tục bị hạ thấp

Mùa công bố kết quả kinh doanh quý III khởi đầu không thuận lợi khi Contemporary Amperex Technology Co. Ltd. (CATL), một trong những nhà sản xuất pin lớn nhất thế giới, ghi nhận lợi nhuận thấp hơn dự báo. Kết quả này phản ánh tác động của nhu cầu suy yếu và cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Theo số liệu tổng hợp, dự báo lợi nhuận năm 2026 của các doanh nghiệp thuộc chỉ số MSCI China đã giảm hơn 4% kể từ cuối tháng 3. Với chỉ số Hang Seng Tech, nơi tập trung nhiều doanh nghiệp internet Trung Quốc đang cạnh tranh quyết liệt trong lĩnh vực thương mại điện tử, mức giảm trong dự báo lợi nhuận còn lớn hơn, lên tới hơn 13% trong cùng kỳ.

Đáng chú ý, dù kỳ vọng đã được điều chỉnh xuống, các doanh nghiệp thuộc MSCI China đã công bố kết quả kinh doanh vẫn ghi nhận lợi nhuận thấp hơn dự báo của giới phân tích trung bình 9%. Đây là mức hụt kỳ vọng lớn nhất trong một quý và đứng thứ hai trong vòng hai năm qua.

Trong số đó, lợi nhuận ròng của China Mobile trong giai đoạn tháng 1-9 giảm 8% so với cùng kỳ năm trước do áp lực chi phí. Tập đoàn vật liệu Ganfeng Lithium Group cũng không đạt kỳ vọng khi giá sản phẩm đi xuống.

Giám đốc đầu tư tại Bold Wealth Partners, Jason Lemire, cho rằng CATL là ví dụ điển hình cho tình trạng hiện nay: một doanh nghiệp có năng lực đổi mới và đạt được những thành tựu đáng kể vẫn phải chịu sức ép từ cạnh tranh khốc liệt và biên lợi nhuận suy giảm. Theo ông, môi trường cạnh tranh tại Trung Quốc rất khắc nghiệt, trong khi lợi ích của cổ đông chưa chắc được bảo đảm tương xứng với những thành công về sản xuất và công nghệ.

Áp lực lợi nhuận cũng khiến nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các tập đoàn internet lớn đang chạy đua đầu tư vào cơ sở hạ tầng AI tốn kém, ngày càng thiếu hụt nguồn tiền. Một số công ty buộc phải huy động vốn thông qua thị trường chứng khoán, trong đó có Alibaba Group Holding với đợt phát hành cổ phiếu bổ sung trị giá 10 tỷ USD. Những đợt huy động vốn quy mô lớn như vậy có thể tiếp tục gây sức ép lên giá cổ phiếu hiện hữu.

Stanley Tang, quản lý danh mục đầu tư cấp cao tại Sumitomo Mitsui DS Asset Management, cho biết ông thường ưu tiên cổ phiếu Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan hơn cổ phiếu Trung Quốc do các doanh nghiệp tại những thị trường này có khả năng sinh lời tốt hơn. Ông cho rằng ngay cả việc Trung Quốc tiếp tục nội địa hóa công nghệ cũng chưa chắc đủ sức thúc đẩy giá cổ phiếu trong bối cảnh hiện tại.

Nhà đầu tư rút lui, lực lượng vốn nhà nước khó đảo ngược xu hướng

Sự suy yếu trong niềm tin của nhà đầu tư còn thể hiện qua các chỉ số giao dịch. Khối lượng giao dịch trên thị trường chứng khoán nội địa Trung Quốc đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ tháng 7 năm ngoái. Trong khi đó, hoạt động giao dịch ký quỹ, tức sử dụng vốn vay để đầu tư chứng khoán, cũng rơi xuống mức thấp nhất trong một năm.

Trước đà suy giảm của thị trường, chính quyền Trung Quốc đã huy động nguồn vốn nhà nước, thường được gọi là “đội tuyển quốc gia”, nhằm hỗ trợ thị trường và hạn chế những biến động quá mức.

Dù vậy, đợt bán tháo gần đây cũng khiến cổ phiếu Trung Quốc trở nên hấp dẫn hơn đối với một số nhà đầu tư. Chi nhánh Trung Quốc của Bridgewater Associates cho biết họ đã chuyển sang trạng thái “lạc quan thận trọng” với cổ phiếu trong nước. Tổ chức này cho rằng đà giảm trong quý III chủ yếu xuất phát từ yếu tố thanh khoản, trong khi định giá cổ phiếu chưa ở mức quá cao.

Bridgewater cũng nhận định chính sách khuyến khích hình thành vốn dài hạn, cùng khả năng dòng tiền chuyển từ trái phiếu sang cổ phiếu trong bối cảnh lợi suất trái phiếu thấp, có thể tạo thêm động lực cho thị trường.

Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư vẫn hoài nghi về khả năng phục hồi bền vững. Các biện pháp hỗ trợ từ nguồn vốn nhà nước có thể giúp ổn định thị trường trong ngắn hạn, nhưng triển vọng dài hạn vẫn đối mặt nhiều thách thức nếu Bắc Kinh tiếp tục thận trọng với các gói kích thích quy mô lớn.

GDP của Trung Quốc tăng 4,5% trong quý III so với cùng kỳ năm trước, đưa mức tăng trưởng trong chín tháng đầu năm trở lại phạm vi mục tiêu cả năm của chính phủ, ở mức 4,5-5%.

Việc đạt được mục tiêu tăng trưởng có thể khiến giới hoạch định chính sách có thêm lý do duy trì cách tiếp cận hỗ trợ nền kinh tế từng bước, thay vì tung ra các biện pháp kích thích mạnh có nguy cơ ảnh hưởng đến kỷ luật tài chính hoặc tiếp tục kéo chi phí vay vốn xuống mức thấp kỷ lục.

Theo người đứng đầu bộ phận nghiên cứu cổ phiếu tiền mặt khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại BNP Paribas, William Bratton, cho rằng các nhà hoạch định chính sách dường như vẫn chấp nhận đặc điểm hiện tại của tăng trưởng kinh tế Trung Quốc. Bắc Kinh có thể đang chủ động giữ nguồn lực dự phòng, hoặc không thực sự tin rằng các biện pháp tài khóa mạnh tay sẽ mang lại hiệu quả. Dù vì lý do nào, chính phủ vẫn chưa thể hiện sự cấp bách trong việc triển khai các chính sách quy mô lớn nhằm thúc đẩy tiêu dùng.

Trong bối cảnh lợi nhuận doanh nghiệp tiếp tục chịu sức ép, nhà đầu tư thiếu niềm tin và chính sách hỗ trợ chưa có dấu hiệu chuyển hướng mạnh mẽ, thị trường chứng khoán Trung Quốc vẫn đối mặt nguy cơ kéo dài đà suy yếu.

Theo The Japan Times

Hà Thu