Sự đáng sợ của AI: Tập đoàn công nghệ hơn 100 năm tuổi 'bay' 31 tỷ USD trong 1 ngày, dừng tuyển dụng hàng nghìn vị trí

Cổ phiếu IBM đã mất 13,1% giá trị chỉ trong một phiên giao dịch sau khi Anthropic công bố công cụ mới dành cho nền tảng Claude Code, làm dấy lên lo ngại rằng làn sóng AI tạo sinh đang đe dọa mảng dịch vụ phần mềm và tư vấn công nghệ truyền thống của tập đoàn hơn 100 năm tuổi này.

Hệ quả tức thì là khoảng 31 tỷ USD vốn hóa bị thổi bay khỏi IBM chỉ trong một phiên, khi giá trị thị trường của hãng giảm từ 240,8 tỷ USD xuống còn khoảng 208,7 tỷ USD. Theo Reuters, thị trường phản ứng mạnh sau khi Anthropic giới thiệu các tính năng giúp Claude Code tự động hóa sâu hơn quy trình viết và tối ưu mã nguồn, vốn là lĩnh vực trọng tâm trong hoạt động tư vấn công nghệ doanh nghiệp - một mảng kinh doanh quan trọng của IBM. Nhà đầu tư lo ngại rằng các công cụ AI ngày càng mạnh có thể thay thế một phần dịch vụ kỹ thuật mà các tập đoàn công nghệ lâu đời cung cấp.

Theo công ty, công cụ này có thể giúp hiện đại hóa mã COBOL, ngôn ngữ lập trình ra đời từ thập niên 1960 và hiện vẫn xử lý khoảng 95% giao dịch ATM tại Mỹ, đồng thời vận hành hệ thống chi trả an sinh xã hội cùng nhiều nền tảng của các tổ chức tài chính và hãng hàng không. Anthropic cho rằng COBOL hiện chỉ còn được giảng dạy tại “một số ít” trường đại học, việc tìm kiếm kỹ sư có thể đọc hiểu loại mã này ngày càng khó khăn và AI có thể đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa hệ thống cũ kỹ này.

Sự kiện phản ánh nỗi lo rộng hơn về việc AI có thể “bào mòn” biên lợi nhuận của các công ty dịch vụ công nghệ truyền thống. Trong nhiều thập kỷ, IBM vốn dựa vào mảng tư vấn, tích hợp hệ thống và phần mềm doanh nghiệp để tạo dòng tiền ổn định. Tuy nhiên, nếu các công cụ AI như Claude có thể tự động hóa lập trình và quản lý hạ tầng ở quy mô lớn, nhu cầu thuê ngoài dịch vụ công nghệ có thể giảm.

IBM không phải là doanh nghiệp đứng ngoài cuộc chơi AI. Theo Financial Times, tập đoàn này đã đầu tư mạnh vào AI thông qua nền tảng Watson và các giải pháp AI doanh nghiệp, tập trung vào mô hình ngôn ngữ phục vụ khách hàng tổ chức thay vì thị trường đại chúng. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng IBM đang phải cạnh tranh trực tiếp với các công ty AI mới nổi linh hoạt hơn và được hậu thuẫn bởi dòng vốn đầu tư mạo hiểm dồi dào.

Reuters dẫn ý kiến các nhà phân tích cho rằng thị trường đang đánh giá lại định giá của IBM trong bối cảnh cạnh tranh AI ngày càng gay gắt. Trong khi các công ty như Anthropic, OpenAI và Google liên tục công bố công cụ lập trình tự động mới, IBM cần chứng minh rằng họ có thể tích hợp AI vào danh mục sản phẩm hiện hữu để bảo vệ thị phần.

Tuy nhiên, theo một số chuyên gia, không phải mọi phản ứng của thị trường đều hợp lý. Nhiều nhà kinh tế cảnh báo nhà đầu tư có thể đang phóng đại tác động ngắn hạn của AI. Chuyên gia Adam Turnquist của LPL Financial nhận định biến động mạnh ở nhóm cổ phiếu phần mềm và các ngành tiếp xúc nhiều với AI chủ yếu phản ánh sự thay đổi trong “câu chuyện thị trường”, chứ không xuất phát từ sự suy giảm doanh thu hay lợi nhuận thực tế.

Đầu tháng này, JPMorgan cũng nhận định lập luận cho rằng AI sẽ phá vỡ toàn bộ ngành phần mềm là “thiếu cơ sở”. Mối lo của giới đầu tư đang bị thổi phồng bởi AI rốt cuộc sẽ mang lại động lực tăng trưởng mới cho các doanh nghiệp, thay vì trở thành mối đe dọa trực tiếp như thị trường đang lo ngại.

Trước đó, vào năm 2023, CEO Arvind Krishna cho biết IBM sẽ tạm dừng tuyển dụng cho khoảng 7.800 vị trí có thể được thay thế bằng AI trong dài hạn, đặc biệt là các vai trò hành chính, nhân sự và “back-office”. Ông nói rằng khoảng 30% các vị trí không trực tiếp tiếp xúc khách hàng có thể được tự động hóa trong vòng 5 năm nhờ AI và công nghệ tự động hóa quy trình.

Cũng trong năm đó, tập đoàn này cắt giảm khoảng 3.900 việc làm, chủ yếu liên quan đến việc tách mảng hạ tầng được quản lý (Kyndryl) và bộ phận chăm sóc sức khỏe (Watson Health). Tuy nhiên, Reuters lưu ý rằng song song với cắt giảm, IBM vẫn tuyển dụng ở các lĩnh vực tăng trưởng cao như điện toán đám mây và AI.

Đến năm 2024–2025, IBM tiếp tục sử dụng AI để thay thế một phần công việc trong bộ phận nhân sự và vận hành nội bộ, dù không công bố một “đợt sa thải diện rộng chỉ vì AI” một cách chính thức. Thay vào đó, tập đoàn tái cơ cấu lực lượng lao động: giảm các vai trò có thể tự động hóa, đồng thời tăng tuyển dụng ở các mảng AI, phần mềm và tư vấn công nghệ.

Thực tế, AI vừa là cơ hội vừa là thách thức với IBM. Nếu tận dụng tốt, AI có thể giúp IBM nâng cao năng suất nội bộ và cung cấp giải pháp giá trị cao hơn cho khách hàng doanh nghiệp. Nhưng nếu chậm thích nghi, tập đoàn này có nguy cơ bị “chen chân” bởi các nền tảng AI có khả năng cung cấp dịch vụ tương tự với chi phí thấp hơn.

Theo: Forbes, Reuters

Vũ Anh