Sẽ không có thảm họa thất nghiệp vì AI: Lời khẳng định của nhà đồng sáng lập Google Brain
Bằng cách dùng nỗi sợ AI, doanh nghiệp có thể tối đa hóa lợi nhuận mà không gặp các rào cản về đạo đức.
Andrew Ng được coi là "người thầy quốc dân" trong giới Trí tuệ nhân tạo (AI). Ông là một trong những nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn nhất thế giới trong việc bình dân hóa kiến thức AI, giúp hàng triệu người tiếp cận lĩnh vực này một cách dễ dàng. Ông là đồng sáng lập Coursera, sáng lập Deeplearning.AI, giảng viên đại học Stanford và là nhà đồng sáng lập Google Brain.
Trong suốt thời gian qua, bóng ma về một cuộc "tận thế việc làm" (jobpocalypse) do trí tuệ nhân tạo (AI) gây ra đã bao trùm lên mọi ngõ ngách của thị trường lao động. Những câu chuyện về việc hàng triệu người sẽ mất việc, các văn phòng trống rỗng và AI thay thế hoàn toàn con người đã được thêu dệt một cách đầy kịch tính.
Thế nhưng, nhà sáng lập Andrew Ng của Google Brain cho rằng sự thật có vẻ đang đi ngược lại những nỗi sợ hãi thái quá đó. Đã đến lúc chúng ta cần gạt bỏ những câu chuyện viễn tưởng để nhìn thẳng vào các con số và bản chất kinh doanh đằng sau làn sóng này.
Nghịch lý ngành phần mềm: Càng nhiều AI, nhu cầu nhân sự càng cao
Kỹ thuật phần mềm là lĩnh vực được dự báo sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi các công cụ hỗ trợ lập trình (coding agents) phát triển với tốc độ chóng mặt. Trên lý thuyết, nếu AI có thể viết code nhanh hơn gấp nhiều lần con người, số lượng lập trình viên cần thiết sẽ giảm đi. Thực tế lại cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác bởi nhu cầu tuyển dụng kỹ sư phần mềm vẫn duy trì ở mức cực kỳ mạnh mẽ.
Ông Andrew Ng
Dù có những ví dụ đơn lẻ về việc AI thay thế nhân sự, nhưng xu hướng tổng thể cho thấy số lượng việc làm được tạo ra ròng (net job creation) lớn hơn rất nhiều so với số việc làm bị mất đi. Điều này hoàn toàn tương đồng với các đợt sóng công nghệ trước đây trong lịch sử.
Minh chứng rõ nét nhất nằm ở con số thực tế. Bất chấp những tiến bộ vượt bậc của AI, tỷ lệ thất nghiệp tại Mỹ vẫn đang ở mức ổn định là 4,3%. Nếu cuộc "tận thế việc làm" thực sự đang diễn ra, những chỉ số kinh tế vĩ mô này chắc chắn đã không thể "đẹp" đến thế.
Nếu thực tế không quá đáng sợ, tại sao chúng ta lại nghe về nó nhiều đến vậy? Andrew Ng đã chỉ ra những động cơ kinh tế đầy toan tính phía sau các thông điệp này.
Đầu tiên, các phòng thí nghiệm AI hàng đầu (Frontier AI labs) có động cơ rất lớn trong việc khiến công nghệ của họ nghe có vẻ quyền năng đến mức "nguy hiểm".
Những kịch bản giả tưởng về việc AI "tiếm quyền" hay gây ra sự diệt vong cho nhân loại vô hình trung lại là một chiêu thức marketing hoàn hảo. Nếu một công nghệ có khả năng thay thế hàng loạt nhân sự, chắc chắn giá trị của nó phải cực kỳ khổng lồ.
Thứ hai là bài toán về giá bán phần mềm. Trong khi các công ty SaaS truyền thống chỉ có thể thu phí từ 100 USD đến 1.000 USD mỗi người dùng/năm, thì các công ty AI có một cái cớ tuyệt vời để tăng giá.
Nếu họ quảng cáo rằng AI có thể thay thế một nhân viên có mức lương 100.000 USD hoặc giúp người đó tăng 50% năng suất, thì việc thu phí 10.000 USD bỗng trở nên vô cùng hợp lý. Bằng cách neo mức giá vào tiền lương thay vì giá phần mềm thông thường, các doanh nghiệp AI có thể tối đa hóa lợi nhuận.
Cuối cùng, chính các doanh nghiệp cũng mượn AI làm "tấm khiên" cho những sai lầm quản trị. Việc tuyên bố cắt giảm nhân sự vì áp dụng AI giúp công ty trông có vẻ thông minh và cấp tiến hơn trong mắt cổ đông.
Thông điệp này dễ nghe hơn nhiều so với việc thừa nhận họ đã tuyển dụng quá mức trong thời kỳ đại dịch, thời điểm vốn rẻ nhờ lãi suất thấp và các gói kích thích tài chính khổng lồ của chính phủ.
Kỷ nguyên của những kỹ sư AI mới
Ông Andrew Ng không phủ nhận việc AI đang làm thay đổi bản chất công việc. Quá trình này có thể gây áp lực, căng thẳng và đòi hỏi sự thích nghi lớn từ người lao động. Tuy nhiên, thay vì một thị trường lao động sụp đổ, ông dự đoán về một "AI Jobapalooza", một sự bùng nổ của những cơ hội mới.
AI sẽ tạo ra vô số việc làm cho các kỹ sư AI thực thụ, và đặc biệt là những công việc này sẽ xuất hiện ở các doanh nghiệp truyền thống vốn không phải là "ông lớn" công nghệ. Những gì một kỹ sư AI thực hiện sẽ rất khác so với kỹ sư phần mềm truyền thống.
Thậm chí trong các vai trò không liên quan trực tiếp đến công nghệ, kỹ năng cần thiết cũng sẽ thay đổi để cộng tác hiệu quả với máy móc.
Lịch sử đã chứng minh nhân loại từng sai lầm khi tự hù dọa mình bằng những câu chuyện thiếu căn cứ thực tế. Nỗi sợ về an toàn hạt nhân đã dẫn đến việc thiếu đầu tư vào năng lượng sạch, nỗi lo về "bom dân số" những năm 1960 dẫn đến những chính sách dân số hà khắc, hay nỗi sợ chất béo trong chế độ ăn uống đã thúc đẩy lối sống tiêu thụ nhiều đường không lành mạnh suốt nhiều thập kỷ.
Chúng ta không nên lặp lại sai lầm đó với trí tuệ nhân tạo. Thay vì lo sợ về một ngày mai không có việc làm, đây chính là thời điểm vàng để mỗi cá nhân trở nên thành thạo AI, sẵn sàng cho những công việc tương lai vốn sẽ khác biệt nhưng chắc chắn là luôn dồi dào./
