Reuters hé lộ thương vụ bí mật quanh mỏ vonfram lớn nhất Việt Nam: Nhóm Australia – Mỹ – Canada từng muốn mua quyền chi phối nhưng không thành

Một kế hoạch mua cổ phần chi phối tại tổ hợp vonfram lớn nhất Việt Nam từng được các bên đến từ Australia, Mỹ và Canada theo đuổi trong năm 2025, nhưng cuối cùng không thành. Thông tin này xuất hiện trong bài điều tra được Reuters công bố ngày 14/10, dựa trên các tài liệu nội bộ của Liên minh châu Âu (EU) và trao đổi với những người biết về quá trình đàm phán.

Theo Reuters, mục tiêu của kế hoạch là hoạt động vonfram thuộc Masan High-Tech Materials (MSR), gồm mỏ và cơ sở chế biến tại Việt Nam. Tài liệu của EU mô tả đây là nguồn cung vonfram quan trọng cho châu Âu, đặc biệt là Đức.

Một kế hoạch mua quyền chi phối đã không thành

Một trong các tài liệu nội bộ của EU đề cập kế hoạch diễn ra trong năm 2025, với sự tham gia của các đơn vị từ Australia, Mỹ và Canada nhằm mua cổ phần chi phối hoạt động vonfram của Masan High-Tech Materials (MSR).

Hai nguồn tin am hiểu sự việc nói với Reuters rằng kế hoạch được EQ Resources, doanh nghiệp khai khoáng Australia, đứng ra dàn xếp. Reuters không công bố danh tính các bên Mỹ và Canada tham gia kế hoạch.

Các cuộc trao đổi diễn ra riêng tư. EQ Resources không phản hồi đề nghị bình luận của Reuters, trong khi Masan High-Tech Materials từ chối bình luận. Kế hoạch sau đó không thành công.

Đáng chú ý, EQ Resources và Masan High-Tech Materials đã có quan hệ công khai từ trước. Tháng 4/2023, hai doanh nghiệp ký biên bản ghi nhớ liên quan đến dự án vonfram Mt Carbine tại Queensland, Australia. Nội dung hợp tác gồm trao đổi kinh nghiệm thăm dò, khai thác, chế biến vonfram và đánh giá các cơ hội dự án, sản phẩm mới.

Một mắt xích khác xuất hiện vào tháng 10/2024.

Theo hồ sơ được nộp lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), EQ Resources ký hợp đồng bán tinh quặng vonfram scheelite cho Elmet Technologies của Mỹ. Một thư thỏa thuận đi kèm quy định để hợp đồng có hiệu lực, Elmet phải ký một hoặc nhiều thỏa thuận với Masan Tungsten, theo đó Masan mua nguyên liệu, chế biến và bán lại cho Elmet lượng oxide vonfram tương ứng.

Những tài liệu này xác nhận EQ Resources, Elmet và Masan đã có các quan hệ hợp tác trong chuỗi cung ứng vonfram trước thời điểm kế hoạch mua cổ phần chi phối được Reuters cho biết đã diễn ra. Tuy nhiên, hiện không có tài liệu công khai cho thấy các thỏa thuận thương mại trên là một phần của kế hoạch mua quyền chi phối năm 2025.

Mỹ đã chính thức bước vào Masan High-Tech Materials với 4,99%

Dù kế hoạch năm 2025 không thành, một doanh nghiệp Mỹ sau đó đã chính thức trở thành cổ đông Masan High-Tech Materials. Ngày 24/9/2026, Masan công bố Elmet Group sẽ chi 124,75 triệu USD mua 4,99% MSR, tương ứng mức định giá vốn chủ sở hữu khoảng 2,5 tỷ USD.

Giao dịch hoàn tất ngày 1/10 thông qua phương thức thỏa thuận trên UPCoM. Đi kèm khoản đầu tư là hợp đồng cung ứng hơn 8 năm, với sản lượng cam kết khoảng 1.250 tấn WO₃ quy đổi mỗi năm. Masan ước tính tổng doanh thu gộp theo giá vonfram tại thời điểm ký khoảng 1,5 tỷ USD trong thời hạn hợp tác ban đầu.

Elmet đang có vị trí đáng chú ý trong chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược của Mỹ.

Tháng 9, công ty công bố gói cam kết đầu tư 450 triệu USD từ cơ quan quốc phòng Mỹ để mở rộng năng lực vonfram. Công ty con Elmet Technologies đồng thời có hợp đồng với Defense Logistics Agency, với giá trị tối đa lên tới 2 tỷ USD, nhằm hỗ trợ bổ sung vonfram cho Kho Dự trữ Quốc phòng Mỹ.

Sau khi Elmet hoàn tất mua 4,99%, Reuters ngày 14/10 tiếp tục dẫn hai nguồn tin cho biết Masan High-Tech Materials đang đàm phán với một nhà đầu tư nước ngoài không thuộc châu Âu về khả năng bán thêm khoảng 5% cổ phần. Danh tính nhà đầu tư này chưa được tiết lộ và các cuộc thảo luận chưa được công bố là đã hoàn tất.

Trước đó, ngày 28/9, Masan Horizon đăng ký bán tổng cộng hơn 110,49 triệu cổ phiếu MSR, tương đương 10% vốn. Trong đó 4,99% dành cho Elmet, còn tối đa 5,01% được dành cho các nhà đầu tư tổ chức với mức giá tương đương giao dịch Elmet. Masan không công bố danh tính các nhà đầu tư ở phần 5,01% này.

EU cũng để ý tới một dự án khác tại Việt Nam giữa Lynas Rare Earths của Australia và LS Eco Energy của Hàn Quốc, nhằm sản xuất kim loại đất hiếm từ nguyên liệu nhập khẩu. Theo tài liệu được Reuters dẫn lại, dự án này là một sáng kiến khác có nguy cơ khiến EU bị tụt lại trong cuộc cạnh tranh tiếp cận chuỗi cung ứng khoáng sản tại Việt Nam.

Trong các khuyến nghị, tài liệu EU đề xuất tăng hỗ trợ cho hoạt động chế biến khoáng sản tại Việt Nam thông qua các công cụ như khoản vay, tài trợ, hỗ trợ kỹ thuật và bảo hiểm tín dụng xuất khẩu. Mục tiêu được nêu là duy trì và mở rộng khả năng tiếp cận các loại nguyên liệu gồm vonfram, bismuth, antimony và titanium, đồng thời tạo thêm một nguồn cung thay thế Trung Quốc.

Theo Linh Linh