Nóng: Trung Quốc chặn thương vụ Meta thâu tóm “kỳ lân” AI Manus
Trong một động thái cho thấy sự kiểm soát ngày càng chặt chẽ đối với lĩnh vực AI, Bắc Kinh đã chính thức chặn thương vụ thâu tóm startup AI Manus của Meta Platforms.
Quyết định của Trung Quốc chặn Meta Platforms trong thương vụ trị giá 2 tỷ USD nhằm thâu tóm startup AI Manus đang được giới phân tích nhìn nhận như một tín hiệu cảnh báo rõ ràng đối với cộng đồng doanh nhân công nghệ.
AI trở thành “tài sản chiến lược”
Sự kiện này không phải chỉ là đơn thuần là vấn đề về kinh tế mà cho thấy cách Trung Quốc coi AI là tài sản chiến lược tương tự chất bán dẫn hay dữ liệu lớn.
Trong vài năm qua, Bắc Kinh liên tục siết chặt các giao dịch xuyên biên giới liên quan đến công nghệ lõi, đặc biệt khi bên mua là các tập đoàn Mỹ như Meta.
Manus, dù đăng ký tại Singapore, lại có phần lớn hoạt động nghiên cứu và phát triển tại Trung Quốc đại lục. Điều này khiến thương vụ rơi vào “vùng xám” pháp lý: một công ty mang danh quốc tế nhưng sở hữu công nghệ, nhân sự và dữ liệu có nguồn gốc từ Trung Quốc.
Theo nguồn tin từ South China Morning Post (SCMP), giới chức lo ngại nếu để thương vụ diễn ra, nó có thể tạo tiền lệ để các startup AI khác “di cư pháp lý” ra nước ngoài, rồi bán lại cho các công ty phương Tây qua đó làm suy yếu hệ sinh thái công nghệ nội địa.
Xu hướng “ra khơi” và phản ứng của Bắc Kinh
Trong những năm gần đây, nhiều công ty công nghệ Trung Quốc theo đuổi chiến lược “chuhai” (ra khơi), tức thành lập pháp nhân ở nước ngoài để tiếp cận vốn quốc tế, tránh rào cản pháp lý và mở rộng thị trường.
Manus là một ví dụ điển hình: startup này chuyển trụ sở sang Singapore vào giữa năm 2025, cắt giảm nhân sự tại Trung Quốc và dần “quốc tế hóa” hoạt động.
Trong bối cảnh căng thẳng công nghệ leo thang giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, ngày càng nhiều startup có nguồn gốc Trung Quốc tìm cách “tái định danh” pháp lý để giảm thiểu sự gắn kết với đại lục.
Một số công ty, bao gồm cả “gã khổng lồ” thời trang nhanh Shein, đã lựa chọn mô hình đặt trụ sở tại Singapore hoặc các trung tâm tài chính quốc tế khác, chiến lược thường được giới quan sát gọi là “Singapore washing”, theo CNBC
Cách tiếp cận này nhằm giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn toàn cầu, đồng thời hạn chế rủi ro từ các biện pháp kiểm soát ngày càng chặt chẽ đối với công ty công nghệ có yếu tố Trung Quốc, đến từ cả Washington lẫn Bắc Kinh.
Tuy nhiên, động thái của Bắc Kinh cho thấy chính quyền không còn đứng ngoài xu hướng này. Thay vào đó, họ đang tìm cách thiết lập “quyền phủ quyết” đối với các giao dịch liên quan đến công nghệ nhạy cảm không ngoại trừ công ty đã đăng ký ở nước ngoài.
Điều này tương đồng với cách Mỹ sử dụng các cơ quan như Ủy ban Đầu tư nước ngoài tại Hoa Kỳ để ngăn chặn các thương vụ có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.
Manus và cuộc đua AI thế hệ mới
Manus không phải một startup bình thường. Công ty gây chú ý từ tháng 3/2025 khi tuyên bố phát triển “tác nhân AI tổng quát” — một dạng hệ thống có thể tự động thực hiện nhiệm vụ thay người dùng, vượt xa chatbot truyền thống.
Đây cũng là hướng đi mà nhiều phòng thí nghiệm lớn như OpenAI hay Google DeepMind đang theo đuổi: chuyển từ mô hình ngôn ngữ (LLM) sang các hệ thống AI có khả năng hành động (AI agents). Chính vì vậy, việc một công ty như Manus rơi vào tay Meta có thể giúp tập đoàn công nghệ hàng đầu Mỹ tăng tốc đáng kể trong cuộc đua.
Đồng thời, thời điểm công bố quyết định chặn thương vụ mang nhiều hàm ý chiến lược. Động thái này diễn ra chỉ vài ngày trước khi Meta Platforms chuẩn bị công bố báo cáo tài chính quý và chưa đầy một tháng trước chuyến thăm dự kiến của Tổng thống Donald Trump tới Bắc Kinh, nơi các vấn đề thương mại, đầu tư và công nghệ được dự báo sẽ chiếm vị trí trung tâm trong chương trình nghị sự.
Không chỉ là một thương vụ bị hủy, sự kiện này đang tạo ra tác động lan rộng đến cách các doanh nghiệp và quỹ đầu tư toàn cầu định vị chiến lược trong cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung.
Khi AI ngày càng gắn liền với dữ liệu, nhân lực trình độ cao và tài sản trí tuệ, rủi ro chính trị và pháp lý cũng trở thành biến số không thể bỏ qua trong mọi quyết định đầu tư.
Theo Chris Pereira, CEO của iMpact, sự kiện này hé lộ một mặt trận mới trong cuộc đua công nghệ giữa hai siêu cường: cuộc cạnh tranh giành nhân tài.
Khi các chính phủ siết chặt kiểm soát dòng chảy công nghệ, con người đặc biệt là các kỹ sư và nhà nghiên cứu AI hàng đầu, đang trở thành tài sản chiến lược không kém gì dữ liệu hay thuật toán.
Theo SCMP, CNBC, BI
