Người Trung Quốc sắp không còn phải cầm vô lăng? Từ robotaxi, cảng biển đến taxi bay, AI đang viết lại toàn bộ hệ thống giao thông của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới

Trong nhiều năm, thế giới thường nhìn xe tự lái như một cuộc đua công nghệ giữa Tesla, Waymo hay Apple. Nhưng trong khi phần lớn sự chú ý đổ dồn vào chiếc ô tô không người lái, Trung Quốc lại âm thầm theo đuổi một tham vọng lớn hơn nhiều: không phải tự động hóa một phương tiện, mà là tự động hóa cả hệ thống giao thông.

Tự động hóa giao thông

Hãng tin Reuters cho hay nếu như vài năm trước, robotaxi chỉ xuất hiện trong những video thử nghiệm, thì ngày nay tại Bắc Kinh, Vũ Hán, Quảng Châu hay Thâm Quyến, việc gọi một chiếc taxi không tài xế đã trở thành trải nghiệm mà người dân có thể thực hiện bằng điện thoại.

Cùng lúc đó, container tại các cảng biển được vận chuyển bằng xe tự hành, tàu điện ngầm chạy mà không cần lái tàu, xe tải tự lái vận chuyển hàng hóa trên cao tốc và các hãng eVTOL chuẩn bị đưa taxi bay vào khai thác thương mại.

Điều đáng nói là tất cả những mảnh ghép này đang được triển khai gần như đồng thời, tạo nên một hệ sinh thái giao thông tự động mà hiện chưa quốc gia nào xây dựng ở quy mô tương đương.

Khác với Mỹ, nơi Waymo gần như là biểu tượng duy nhất của robotaxi, Trung Quốc sở hữu cùng lúc nhiều doanh nghiệp đang thương mại hóa công nghệ này. Baidu với Apollo Go, WeRide, Pony.ai hay gần đây là XPeng đều đang mở rộng đội xe và phạm vi hoạt động.

Nhiều thành phố đã cấp phép cho xe vận hành hoàn toàn không có tài xế ngồi sau vô lăng trên các tuyến đường được chỉ định, trong khi các quy định pháp lý cũng liên tục được cập nhật nhằm mở rộng quy mô triển khai.

Hãng tin Reuters nhận định Trung Quốc hiện là một trong hai thị trường robotaxi lớn nhất thế giới và đang xây dựng khung pháp lý để xe tự lái xuất hiện không chỉ dưới dạng taxi mà còn ở xe buýt, phương tiện công cộng và logistics.

Điểm khác biệt lớn nhất không nằm ở thuật toán AI mà ở quy mô triển khai. Mỗi ngày, hàng nghìn chuyến xe robotaxi hoạt động trên đường phố Trung Quốc đồng nghĩa với việc các hệ thống AI liên tục thu thập dữ liệu về giao thông thực tế, từ những giao lộ đông đúc, thời tiết xấu cho tới hành vi khó đoán của người đi bộ.

Dữ liệu này trở thành "nhiên liệu" để các mô hình trí tuệ nhân tạo học hỏi nhanh hơn, tạo ra vòng lặp mà càng nhiều xe chạy thì hệ thống càng thông minh. Đây cũng là lợi thế mà nhiều nhà phân tích quốc tế cho rằng rất khó để các đối thủ bắt kịp trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, robotaxi mới chỉ là lớp bề mặt của cuộc chuyển đổi. Một cuộc cách mạng ít được nhắc tới hơn đang diễn ra tại các cảng biển.

Những cảng container lớn như Dương Sơn, Thanh Đảo hay Thiên Tân đã đưa vào vận hành xe container tự hành, cần cẩu điều khiển bằng AI, mạng 5G và hệ thống điều phối logistics theo thời gian thực.

Thay vì phụ thuộc vào hàng nghìn lao động làm việc theo ca, các bến cảng có thể hoạt động gần như liên tục suốt 24 giờ với mức tự động hóa rất cao, giúp tăng năng suất và giảm chi phí vận hành. Điều này đặc biệt quan trọng khi Trung Quốc vẫn là quốc gia xuất khẩu lớn nhất thế giới.

Trong lĩnh vực logistics đường bộ, xe tải tự lái cũng đang được triển khai với tốc độ nhanh. Ban đầu, các phương tiện này chỉ hoạt động trong khu công nghiệp hoặc khu khai khoáng, nơi điều kiện giao thông đơn giản hơn. Nhưng hiện nay, nhiều doanh nghiệp đã đưa xe lên cao tốc để vận chuyển hàng hóa giữa các trung tâm logistics.

Việc tự động hóa đội xe tải không chỉ giúp giảm chi phí nhân công mà còn hướng tới vận hành liên tục, điều mà tài xế con người không thể thực hiện vì các quy định về thời gian nghỉ ngơi.

Một mảnh ghép khác cho thấy tham vọng của Trung Quốc là hệ thống metro tự động. Nhiều tuyến tàu điện ngầm tại Bắc Kinh, Thượng Hải hay Quảng Châu đã đạt mức tự động hóa cao nhất, nơi đoàn tàu có thể tự tăng tốc, giảm tốc, mở cửa và xử lý vận hành mà không cần người lái.

Khi kết hợp với AI quản lý lưu lượng hành khách, camera giám sát và dữ liệu thời gian thực, mạng lưới giao thông công cộng dần trở thành một hệ thống số hóa hoàn chỉnh thay vì chỉ là phương tiện vận tải.

Trong khi đó tờ Financial Times cho hay nếu như mặt đất đang được AI tiếp quản thì bầu trời thấp cũng được xem là mặt trận tiếp theo. Trong vài năm qua, khái niệm "low-altitude economy" hay nền kinh tế tầm thấp đã trở thành một chiến lược quan trọng của Trung Quốc.

Các doanh nghiệp như EHang và XPeng AeroHT đang phát triển máy bay điện cất hạ cánh thẳng đứng (eVTOL) nhằm phục vụ vận tải hành khách, du lịch, cứu hộ và logistics. Financial Times nhận định Trung Quốc đang có lợi thế nhờ chuỗi cung ứng pin, chính sách hỗ trợ và tiến trình cấp phép nhanh hơn nhiều quốc gia khác.

Một số thành phố đã chuẩn bị hạ tầng để đón dịch vụ taxi bay thương mại trong nửa sau của thập kỷ này, dù việc triển khai đại trà vẫn còn phụ thuộc vào các yêu cầu về an toàn và quản lý không phận.

Điều đáng chú ý là tất cả các dự án này không tồn tại độc lập. Robotaxi, xe tải tự lái, cảng thông minh, metro không người lái và taxi bay đều dựa trên cùng một nền tảng gồm AI, điện toán hiệu năng cao, mạng 5G, cảm biến, bản đồ số và dữ liệu thời gian thực.

Nói cách khác, Trung Quốc đang xây dựng một "hệ điều hành giao thông" thống nhất, nơi mọi phương tiện đều có thể kết nối và phối hợp với nhau.

Chính vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng cuộc cạnh tranh trong tương lai sẽ không còn là Tesla đối đầu Baidu hay Waymo đối đầu Pony.ai. Cuộc đua thực sự sẽ diễn ra giữa các quốc gia có khả năng xây dựng được hệ sinh thái giao thông tự động hoàn chỉnh với những quốc gia chỉ sở hữu từng công nghệ riêng lẻ.

Nếu điều đó trở thành hiện thực, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn nằm ở việc ai chế tạo chiếc xe tự lái tốt hơn, mà ở việc ai có thể khiến toàn bộ mạng lưới vận chuyển con người và hàng hóa vận hành như một cỗ máy thông minh thống nhất.

Trong cuộc đua ấy, Trung Quốc đang cho thấy họ không chỉ muốn sản xuất phương tiện của tương lai, mà còn muốn định nghĩa lại cách cả một nền kinh tế di chuyển trong kỷ nguyên AI.

*Nguồn: Reuters, Wall Street Journal, FInancial Times

Lâm Mộc