Người dân sở hữu kim cương có giấy kiểm định của P-Lab có được tiếp tục mua bán, cầm cố hoặc chuyển nhượng?

Ngày 2/7, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết, đơn vị vừa triệt phá thành công một đường dây buôn lậu kim cương xuyên quốc gia do các đối tượng người nước ngoài điều hành.

Đến nay, cơ quan điều tra đã khởi tố 22 bị can, thu giữ 1.100 viên kim cương các loại cùng nhiều tài liệu, dữ liệu điện tử và vật chứng phục vụ điều tra.

Theo kết quả điều tra ban đầu, từ năm 2024 đến nay, đường dây này đã đưa hơn 28.000 viên kim cương nhập lậu vào Việt Nam tiêu thụ, với doanh thu ước tính khoảng 280 tỷ đồng.

Đáng chú ý, nổi lên trong đường dây buôn lậu này là đối tượng Đặng Ngọc Thảo (sinh năm 1974), trú tại phường Bình Thạnh, TP. Hồ Chí Minh. Thảo là Giám đốc Công ty TNHH một thành viên giám định PNJ (PNJ-LAB) thuộc Công ty cổ phần vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ).

Ngay trong tối 2/7, PNJ - LAB (Thương hiệu mới là P-Lab) cũng phát đi thông cáo báo chí, xác nhận ông Đặng Ngọc Thảo, là nguyên Giám đốc P-Lab, bị cơ quan chức năng điều tra về hành vi buôn lậu.

Sáng 3/7, Công ty cổ phần vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ) phát thông báo trên website chính thức liên quan đến vụ việc điều tra đối với ông Đặng Ngọc Thảo.

PNJ nhấn mạnh bảo vệ đầy đủ quyền lợi chính đáng của các bên liên quan.

“Tất cả kim cương do PNJ phân phối được kiểm định tại P-Lab đều áp dụng quy trình kiểm tra chất lượng theo tiêu chuẩn ISO, đồng thời đối soát tiêu chuẩn chất lượng của Viện ngọc học quốc tế GIA và có hồ sơ lưu để có thể truy xuất các thông số kỹ thuật của từng viên theo yêu cầu.

Các hoạt động tại hệ thống PNJ vẫn được triển khai ổn định và xuyên suốt. Khách hàng vẫn được phục vụ đầy đủ theo các chính sách hiện hành, bao gồm bán hàng, bảo hành, thu đổi, hậu mãi và các quyền lợi liên quan”, PNJ nhấn mạnh.

PNJ tiếp tục khẳng định vụ việc thuộc trách nhiệm pháp lý của cá nhân, đang được cơ quan chức năng xem xét theo quy định của pháp luật. PNJ không đưa ra bất kỳ nhận định nào ngoài những thông tin đã được cơ quan có thẩm quyền công bố.

Là công ty mẹ của P-Lab, PNJ cho biết đang phối hợp chặt chẽ cùng P-Lab trong việc thực hiện các yêu cầu của cơ quan chức năng, đồng thời hỗ trợ công tác quản trị nhằm đảm bảo hoạt động của P-Lab được duy trì ổn định, liên tục và tuân thủ các quy định hiện hành.

Trước vụ việc nêu trên, người dân không khỏi hoang mang, lo lắng về sản phẩm kim cương đã mua. Trên các hội nhóm trao đổi, mua bán kim cương, không ít cư dân mạng chia sẻ liệu với những viên kim cương đã mua, có giấy kiểm định của P-LAB thì có bị giả không? Và sau này có thể bán không?.

Dưới góc nhìn pháp lý, ThS. Luật sư Chu Thị Út Quỳnh, Phó Giám đốc Hãng luật Lê Hồng Hiển & Cộng sự đã có những chia sẻ xung quanh vụ án.

Thưa luật sư, với những khách hàng đã mua kim cương có giấy kiểm định do P-Lab cấp có cần lo ngại quyền sở hữu hay không?

Theo tôi, người tiêu dùng không nên đánh đồng giữa chất lượng của viên kim cương và nguồn gốc hợp pháp của hàng hóa. Giấy kiểm định chỉ phản ánh các đặc tính của viên kim cương tại thời điểm kiểm định như trọng lượng, màu sắc, độ tinh khiết…, chứ không phải là căn cứ xác nhận quyền sở hữu hay nguồn gốc hợp pháp của viên đá.

Theo thông tin ban đầu từ cơ quan điều tra, vụ án đang được làm rõ theo hướng một số bị cáo bị cáo buộc lợi dụng hoạt động kiểm định để hợp thức hóa việc lưu thông kim cương có dấu hiệu nhập lậu thông qua việc cấp giấy kiểm định mới. Nếu được chứng minh, vấn đề cốt lõi không nằm ở chất lượng viên kim cương mà ở việc giấy kiểm định bị sử dụng để tạo dựng niềm tin và hợp thức hóa nguồn gốc thương mại của hàng hóa.

Tuy nhiên, người đã mua kim cương có giấy kiểm định của P-Lab không nên quá hoang mang. Đến nay, chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền cho rằng toàn bộ giấy kiểm định do P-Lab phát hành đều không có giá trị hoặc toàn bộ kim cương được kiểm định đều có nguồn gốc bất hợp pháp.

Về mặt pháp lý, quyền sở hữu của người mua được xác lập trên cơ sở giao dịch hợp pháp và được chứng minh bằng hóa đơn, chứng từ thanh toán, hợp đồng mua bán (nếu có), giấy kiểm định cùng các tài liệu liên quan. Chỉ khi cơ quan tiến hành tố tụng xác định cụ thể viên kim cương là vật chứng của vụ án hoặc là tài sản có nguồn gốc từ hành vi phạm tội thì mới có căn cứ áp dụng các biện pháp xử lý theo quy định của pháp luật.

Do đó, người mua nên bình tĩnh, lưu giữ đầy đủ hồ sơ giao dịch và theo dõi thông tin chính thức từ cơ quan có thẩm quyền để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Nếu viên kim cương được xác định có nguồn gốc từ hàng nhập lậu, người mua ngay tình có bị thu hồi tài sản hay không? Và quyền lợi của họ được pháp luật bảo vệ như thế nào?

Cần phân biệt giữa quyền lợi của người mua trong quan hệ dân sự và việc xử lý vật chứng trong vụ án hình sự. Đây là hai vấn đề có liên quan nhưng không hoàn toàn trùng nhau.

sTheo Điều 163 và Điều 164 Bộ luật Dân sự 2015, quyền sở hữu hợp pháp của cá nhân, tổ chức được pháp luật bảo vệ. Chủ sở hữu có quyền tự bảo vệ tài sản của mình bằng những biện pháp không trái với luật, cũng như yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền buộc người xâm phạm phải trả lại tài sản, chấm dứt hành vi vi phạm và bồi thường thiệt hại nếu có.

Nếu cơ quan tiến hành tố tụng xác định viên kim cương là vật chứng thì tài sản có thể bị tạm giữ để phục vụ điều tra, truy tố, xét xử. Việc xử lý cuối cùng sẽ căn cứ vào bản chất pháp lý của tài sản và phán quyết của Tòa án.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa người mua ngay tình đương nhiên mất quyền lợi. Nếu chứng minh được việc mua bán công khai, có hóa đơn, chứng từ hợp pháp và không biết, cũng không có căn cứ để biết tài sản có nguồn gốc bất hợp pháp thì họ vẫn được pháp luật bảo vệ với tư cách người thứ ba ngay tình.

Trong trường hợp quyền sở hữu bị ảnh hưởng bởi kết quả giải quyết vụ án, người mua vẫn có quyền yêu cầu bên bán hoàn trả tiền, bồi thường thiệt hại hoặc thực hiện các nghĩa vụ dân sự khác theo quy định của pháp luật.

Trong thời gian vụ án đang điều tra, người sở hữu những viên kim cương có giấy kiểm định liên quan có thể tiếp tục mua bán, cầm cố hoặc chuyển nhượng không thưa Luật sư?

Theo Điều 158 Bộ luật Dân sự 2015, quyền định đoạt là một trong những quyền cơ bản của chủ sở hữu. Vì vậy, nếu viên kim cương chưa bị cơ quan có thẩm quyền tạm giữ, kê biên, niêm phong hoặc áp dụng biện pháp ngăn chặn khác thì chủ sở hữu vẫn có quyền mua bán, chuyển nhượng hoặc cầm cố theo quy định.

Tuy nhiên, có một nguyên tắc mà tôi cho rằng người dân cần đặc biệt lưu ý, đó là quyền được thực hiện giao dịch không đồng nghĩa với việc giao dịch đó không có rủi ro pháp lý. Trong bối cảnh cơ quan điều tra đang xác minh nguồn gốc của một số viên kim cương và làm rõ phương thức bị cáo buộc hợp thức hóa hàng hóa thông qua giấy kiểm định, việc tiếp tục chuyển nhượng những viên kim cương thuộc diện có dấu hiệu liên quan đến vụ án có thể khiến các bên phải đối mặt với những rủi ro pháp lý không đáng có. Nếu sau này tài sản được xác định là vật chứng thì các giao dịch phát sinh có thể bị ảnh hưởng, đồng thời quá trình xác minh quyền và nghĩa vụ của các bên sẽ trở nên phức tạp hơn.

Do đó, xét dưới góc độ quản trị rủi ro pháp lý, tôi không khuyến khích người đang sở hữu những viên kim cương thuộc diện cơ quan điều tra xác minh tiếp tục thực hiện các giao dịch mua bán, cầm cố hoặc chuyển nhượng cho đến khi có kết luận rõ ràng của cơ quan có thẩm quyền.

Đặc biệt, nếu một người biết rõ tài sản có liên quan đến vụ án nhưng vẫn cố tình chuyển dịch nhằm che giấu nguồn gốc hoặc gây khó khăn cho quá trình điều tra thì tùy tính chất, mức độ và mục đích của hành vi, họ có thể phải đối mặt với những hậu quả pháp lý khác theo quy định của pháp luật.

Nếu cá nhân lãnh đạo của đơn vị giám định bị khởi tố, trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp sẽ được xem xét như thế nào?

Theo Điều 74 Bộ luật Dân sự quy định về điều kiện của pháp nhân thì pháp nhân phải đáp ứng điều kiện có tài sản độc lập và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình. Vì vậy, cần phân biệt trách nhiệm của cá nhân quản lý với trách nhiệm của pháp nhân. Việc lãnh đạo doanh nghiệp bị khởi tố không đồng nghĩa doanh nghiệp đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự hoặc chấm dứt hoạt động. Doanh nghiệp vẫn là một chủ thể pháp lý độc lập và có thể thay đổi người đại diện theo pháp luật để bảo đảm hoạt động bình thường theo quy định của Luật Doanh nghiệp.

Đối với trách nhiệm hình sự, cơ quan điều tra sẽ làm rõ hành vi bị cáo buộc có được thực hiện nhân danh doanh nghiệp, vì lợi ích của doanh nghiệp và có sự chỉ đạo, chấp thuận của doanh nghiệp hay không. Chỉ khi đáp ứng các điều kiện theo Bộ luật Hình sự thì pháp nhân thương mại mới có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Điều đó cũng có nghĩa, trách nhiệm hình sự của doanh nghiệp và của người quản lý không loại trừ nhau. Trong một số trường hợp, cả pháp nhân và cá nhân quản lý đều có thể bị truy cứu; nhưng cũng có trường hợp chỉ cá nhân phải chịu trách nhiệm nếu hành vi vi phạm hoàn toàn mang tính cá nhân, vượt quá thẩm quyền hoặc không nhằm phục vụ lợi ích của doanh nghiệp.

Ngoài trách nhiệm hình sự, nếu kết quả điều tra xác định khách hàng hoặc đối tác bị thiệt hại thì doanh nghiệp còn có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường dân sự theo quy định của pháp luật. Vì vậy, việc doanh nghiệp có phải chịu trách nhiệm hay không sẽ phụ thuộc vào kết quả điều tra và chứng cứ của vụ án, chứ không chỉ căn cứ vào việc một cá nhân bị khởi tố.

Qua vụ việc này, luật sư khuyến nghị người mua kim cương cần lưu ý điều gì để hạn chế rủi ro pháp lý?

Theo tôi, bài học lớn nhất từ vụ việc này là người tiêu dùng không nên chỉ quan tâm đến giá trị của viên kim cương hay uy tín của giấy kiểm định mà cần quan tâm đến tính minh bạch của toàn bộ giao dịch.

Thứ nhất , nên lựa chọn doanh nghiệp kinh doanh có uy tín, có đầy đủ tư cách pháp lý và thực hiện nghiêm túc chế độ hóa đơn, chứng từ. Đối với những tài sản có giá trị lớn như kim cương, việc mua bán qua các kênh chính thức luôn giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý.

Thứ hai, cần lưu giữ đầy đủ hóa đơn giá trị gia tăng, hợp đồng mua bán (nếu có), chứng từ thanh toán, giấy kiểm định và các tài liệu liên quan đến giao dịch. Đây là những chứng cứ quan trọng để chứng minh quyền sở hữu hợp pháp cũng như bảo vệ quyền lợi của người mua nếu phát sinh tranh chấp hoặc có yêu cầu xác minh từ cơ quan có thẩm quyền.

Thứ ba, người mua không nên chỉ kiểm tra giấy kiểm định mà cần đối chiếu các thông tin trên giấy với viên kim cương thực tế, như mã số khắc laser (nếu có), đồng thời tìm hiểu rõ về nguồn gốc hàng hóa. Đối với các viên kim cương có giá trị lớn, người mua hoàn toàn có quyền yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin về nguồn gốc hoặc hồ sơ chứng minh việc nhập khẩu hợp pháp.

Thứ tư , cần thận trọng với những giao dịch có giá bán thấp bất thường hoặc thiếu minh bạch về nguồn gốc. Trong thực tế, giá rẻ không phải lúc nào cũng là cơ hội, mà đôi khi lại là dấu hiệu cảnh báo về những rủi ro pháp lý tiềm ẩn.

Cuối cùng, cũng cần nhìn nhận vụ việc trên cơ sở nguyên tắc suy đoán vô tội. Việc một cá nhân hoặc một tổ chức đang bị điều tra không đồng nghĩa với việc toàn bộ giấy kiểm định hoặc mọi giao dịch liên quan đều vi phạm pháp luật.

Nguyễn Phượng