Một startup bia thủ công vừa phá sản: Bị thâu tóm rẻ mạt, 200.000 cổ đông trắng tay
Hãng này vừa khép lại chương huy hoàng bằng một thương vụ bán mình đầy cay đắng.
Từng là biểu tượng của sự nổi loạn và tư duy đột phá trong ngành bia, BrewDog vừa khép lại chương huy hoàng bằng một thương vụ bán mình đầy cay đắng, để lại nỗi thất vọng cho hàng trăm nghìn người hâm mộ trót tin vào giấc mơ “Equity for Punks” (Cổ phần cho dân chơi).
Alistair Smith, một chuyên gia tư vấn 53 tuổi đến từ Perth (Scotland), ban đầu đầu tư vào BrewDog đơn giản vì ông thích “cái gu” của họ. Thành lập năm 2007, công ty tự xây dựng hình ảnh như một kẻ phá bĩnh chống lại các thiết chế cũ - cam kết trả lương đủ sống cho nhân viên và trung hòa carbon - đồng thời bán những dòng bia có cái tên đầy cá tính như Wingman hay Elvis Juice.
“Nó mang lại cảm giác thú vị và tích cực”, ông Smith chia sẻ. Ông là một trong hơn 220.000 nhà đầu tư nhỏ lẻ đã rót khoảng 95 triệu bảng Anh (tương đương 125 triệu USD) vào công ty thông qua chương trình “Equity for Punks” (Cổ phần cho dân chơi). Vào năm 2019, khi ông bỏ ra khoảng 700 bảng, BrewDog đang trên đà thăng hoa, phủ sóng khắp các siêu thị và mở rộng chuỗi pub ra toàn cầu. Đó dường như là một khoản đầu tư thông minh vào một doanh nghiệp đầy triển vọng.
Cú rơi từ đỉnh cao
Tuy nhiên, sau nhiều năm chìm trong sai lầm và bê bối, BrewDog phá sản và bị bán tháo với giá vỏn vẹn 33 triệu bảng (44 triệu USD) cho Tilray Brands - một tập đoàn cần sa và hàng tiêu dùng của Mỹ chuyên thu mua các thương hiệu bia thủ công thất thế. Đây là một sự sụt giảm giá trị gây sốc đối với một công ty từng được định giá tới 1 tỷ USD cách đây chưa đầy một thập kỷ.
Hệ lụy của thương vụ là vô cùng lớn: gần 40 quán bar bị đóng cửa, khoảng 500 nhân viên mất việc và đặc biệt là hơn 200.000 “cổ đông dân chơi” chính thức trắng tay. AlixPartners, đơn vị tái cấu trúc thương vụ, xác nhận các nhà đầu tư nhỏ lẻ sẽ không nhận được bất kỳ đồng nào từ số tiền bán công ty.
Góc khuất của mô hình gọi vốn cộng đồng
Sự sụp đổ của BrewDog đã dấy lên hồi chuông cảnh báo về rủi ro và sự thiếu hụt hành lang pháp lý trong mô hình gọi vốn cộng đồng bằng cổ phần (equity crowdfunding). Khác với quyên góp đơn thuần, mô hình này cho phép nhà đầu tư mua cổ phần với hy vọng công ty sẽ IPO hoặc được mua lại với giá hời.
BrewDog đã quảng bá chương trình của mình như một cách “độc bản” để những người yêu bia trở thành người làm chủ. Tuy nhiên, thực tế khắc nghiệt hơn nhiều:
- Tính thanh khoản bằng không: Cổ phiếu rất khó chuyển nhượng, chỉ có thể bán lại cho công ty vào những “ngày giao dịch” hiếm hoi (lần cuối là năm 2022).
- Thứ tự ưu tiên thấp: Quyền lợi của các “dân chơi” xếp sau các nhà đầu tư chuyên nghiệp và các chủ nợ khác.
Giáo sư Hadar Gafni từ King’s College London nhận định: “BrewDog đã xóa nhòa ranh giới giữa đầu tư tài chính và lòng hâm mộ. Họ quá chú trọng vào yếu tố cộng đồng và phi tài chính, khiến người ta lầm tưởng mình đang tham gia một câu lạc bộ thay vì một thương vụ rủi ro”.
Chuỗi bê bối tự hủy diệt
Dưới sự dẫn dắt của đôi bạn thân James Watt và Martin Dickie, BrewDog từng lớn mạnh thần tốc. Nhưng trong những năm gần đây, công ty liên tục thua lỗ và vướng vào các bê bối đánh thẳng vào giá trị cốt lõi của họ.
Năm 2021, cựu nhân viên tố cáo James Watt tạo ra văn hóa sợ hãi. Năm 2022, ông bị cáo buộc có hành vi không chuẩn mực với phụ nữ. Ngoài ra, BrewDog còn bị tước chứng nhận B Corp (chứng nhận doanh nghiệp có đạo đức với môi trường và xã hội).
CEO của Tilray, ông Irwin D. Simon, cho biết mục tiêu hàng đầu hiện nay là ổn định và đưa BrewDog trở lại quỹ đạo lợi nhuận. Đối với các nhà đầu tư nhỏ, ông chỉ có thể hứa tiếp tục duy trì các ưu đãi giảm giá bia như một sự an ủi.
“Đã từ lâu rồi tôi không còn muốn mặc chiếc áo phông mang thương hiệu BrewDog nữa”, CEO của Tilray nói.
Giờ đây, khi thuộc về Tilray, BrewDog từ một kẻ nổi loạn đã chính thức trở thành một phần của hệ thống tài chính mà nó từng công kích. Dù các dòng bia như Punk IPA vẫn sẽ tiếp tục hiện diện trên kệ siêu thị, nhưng linh hồn của một thương hiệu từng khao khát thay đổi thế giới đã tan biến, để lại một bài học đắt giá về ranh giới mong manh giữa đam mê sáng tạo và tham vọng tăng trưởng bằng mọi giá.
Theo: The NY Times, Guardian
