Liệu sinh viên Việt Nam có đang phải mua laptop đắt hơn vì cơn khát AI?

Một năm trước, khoảng giá 15 đến 20 triệu đồng là lựa chọn hàng đầu của học sinh, sinh viên khi mua laptop tại hệ thống bán lẻ Phong Vũ. Năm nay, cán cân đã dịch chuyển lên 20 đến 25 triệu đồng. Đáng chú ý, cấu hình 16 GB RAM đang trở nên phổ biến hơn, trong khi những mẫu 8 GB ngày càng khó thuyết phục người mua.

Thay đổi trên thị trường laptop

Theo Phong Vũ, phân khúc 20 đến 25 triệu đồng hiện bán tốt nhất trong mùa tựu trường. Một nguyên nhân là lượng laptop có sẵn 16 GB RAM tập trung nhiều ở khoảng giá này. Với những mẫu 8 GB, người dùng có thể nâng cấp thêm RAM, song chi phí hiện nay khiến phương án mua một chiếc máy đã có sẵn 16 GB trở nên hợp lý hơn.

Điều đáng nói là sự thay đổi này diễn ra đúng lúc thị trường bộ nhớ toàn cầu đang trải qua một đợt tăng giá mạnh, được thúc đẩy bởi nhu cầu hạ tầng AI. Sinh viên Việt Nam không trực tiếp mua máy chủ AI, song họ đang phải cạnh tranh nguồn tài nguyên phần cứng với những hệ thống có sức chi tiêu lớn hơn rất nhiều.

Gartner dự báo giá kết hợp của DRAM và SSD trong năm 2026 có thể tăng 130% so với năm 2025. Hệ quả là giá PC toàn cầu có thể tăng khoảng 17%, trong khi lượng PC xuất xưởng giảm 10,4%. Smartphone cũng không nằm ngoài vòng xoáy này, với giá bán trung bình được dự báo tăng khoảng 13%.

Đằng sau những con số đó là sự thay đổi trong cách ngành công nghiệp bộ nhớ phân bổ năng lực sản xuất. Các hệ thống AI cần lượng bộ nhớ khổng lồ, từ HBM đi cùng các bộ tăng tốc AI cho tới DRAM máy chủ và SSD doanh nghiệp. Khi nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu tăng mạnh, các nhà sản xuất có động lực ưu tiên những sản phẩm có giá trị cao hơn.

TrendForce dự báo giá hợp đồng DRAM thông thường trong quý III/2026 tăng 13 đến 18% so với quý trước, trong khi NAND Flash tăng 10 đến 15%. Hãng cho rằng việc các nhà sản xuất tiếp tục phân bổ công suất sang các ứng dụng máy chủ đang tạo áp lực lên nguồn cung dành cho PC.

Quy mô của dòng tiền này cho thấy tại sao người dùng phổ thông khó tránh khỏi tác động. Theo TrendForce, doanh thu ngành DRAM trong quý II/2026 đạt khoảng 154,73 tỷ USD, tăng 59,5% so với quý trước. Động lực quan trọng đến từ AI server, khi nhu cầu đối với HBM3e, LPDDR5X và các module bộ nhớ máy chủ dung lượng cao tiếp tục tăng.

NAND Flash cũng đang chịu sức ép tương tự. Các nhà cung cấp bộ nhớ ngày càng ưu tiên SSD doanh nghiệp phục vụ trung tâm dữ liệu AI, trong khi nguồn cung dành cho thiết bị tiêu dùng bị cạnh tranh. TrendForce dự báo DRAM và NAND Flash có thể chiếm khoảng 47% tổng chi tiêu vốn của các nhà cung cấp dịch vụ đám mây lớn trong năm 2026, trước khi tăng lên 68% vào năm 2027.

Với người mua laptop, tác động không chỉ nằm ở giá bán niêm yết. Khi RAM và SSD trở nên đắt hơn, các hãng phải lựa chọn giữa việc tăng giá, chấp nhận biên lợi nhuận thấp hơn hoặc cắt giảm cấu hình để giữ giá. Cả ba phương án đều có thể làm thay đổi quyết định mua hàng.

Người dùng phản ứng

Dữ liệu từ Phong Vũ cho thấy người tiêu dùng đang phản ứng theo cách khá rõ. Trong nhóm laptop dưới 20 triệu đồng, thiết kế là yếu tố được ưu tiên đầu tiên, tiếp đến là CPU rồi RAM. RAM không phải tiêu chí quan trọng nhất, song lại có thể trở thành lý do khiến người mua phải bước sang một phân khúc giá khác.

Đây cũng là lý do câu chuyện 8 GB và 16 GB trở nên đáng chú ý. Nếu trước đây người dùng có thể mua laptop 8 GB để tiết kiệm rồi nâng cấp sau, giá bộ nhớ tăng khiến cách tiếp cận này kém hấp dẫn. Người mua có xu hướng trả thêm tiền ngay từ đầu để sở hữu một chiếc máy 16 GB, kỳ vọng sử dụng lâu hơn.

Gartner cho rằng áp lực chi phí bộ nhớ có thể khiến phân khúc PC giá thấp ngày càng khó tồn tại, đồng thời kéo dài chu kỳ thay mới thiết bị khi người dùng có xu hướng giữ máy lâu hơn.

Tại Việt Nam, các chương trình khuyến mãi có thể giúp giảm bớt cú sốc trong ngắn hạn. Phong Vũ hiện triển khai chương trình quy đổi điểm thi THPT thành voucher, mức ưu đãi được giới thiệu lên tới 5 triệu đồng. Theo doanh nghiệp, nhiều tân sinh viên có thể được giảm hơn 1 triệu đồng, kèm quà tặng có giá trị lên tới 3 triệu đồng.

Dù vậy, khuyến mãi chỉ làm giảm số tiền người mua phải trả tại thời điểm giao dịch. Nó không thay đổi bài toán cung cầu của thị trường bộ nhớ toàn cầu.

Cuộc đua AI đang diễn ra tại những trung tâm dữ liệu trị giá hàng tỷ USD, nơi các doanh nghiệp sẵn sàng chi mạnh cho GPU, HBM, DRAM và SSD. Ở một đầu khác của thị trường, sinh viên Việt Nam đang đứng trước một câu hỏi rất đời thường, liệu có nên bỏ thêm vài triệu đồng để mua một chiếc laptop 16 GB thay vì cố tiết kiệm với máy 8 GB.

Cơn sốt AI vì thế không chỉ được nhìn thấy trên những bảng doanh thu của các hãng chip. Nó có thể xuất hiện ngay trên hóa đơn của chiếc laptop mà một sinh viên mua trong mùa tựu trường năm nay./

Vũ Hoàng