Lãi suất tăng lên mức cao nhất 15 năm, hàng triệu hộ gia đình ở Australia đối mặt áp lực trả nợ

Ngày thứ ba tuần này, Ngân hàng Dự trữ Australia (RBA) quyết định tăng lãi suất điều hành thêm 0,25 điểm phần trăm lên 4,6%, mức cao nhất kể từ năm 2011.

RBA cho biết lạm phát vẫn ở mức cao và những "rủi ro theo chiều hướng tăng" từng được cảnh báo trước đó đã trở thành hiện thực, trong đó có giá năng lượng tăng do cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran và chi phí công nghệ tăng mạnh liên quan đến làn sóng AI.

"Triển vọng hoạt động kinh tế trong nước và lạm phát vẫn còn nhiều bất định ở mức cao", hội đồng chính sách tiền tệ của RBA cho biết trong một tuyên bố.

"Xung đột Trung Đông vẫn chưa được giải quyết và có những kịch bản trong đó lạm phát cao hơn, trong khi hoạt động kinh tế thấp hơn so với dự báo", cơ quan này cho biết.

"Sự gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu đang tiếp tục gây áp lực tăng lên giá năng lượng và lạm phát trên thế giới cũng như tại Australia. Một giai đoạn bất ổn kéo dài cũng có thể khiến tăng trưởng ở nước ngoài và tại Australia thấp hơn".

Lạm phát hàng năm của Australia ở mức 3,5% trong tháng 7, cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2-3% của ngân hàng trung ương.

Các ngân hàng trung ương thường nâng lãi suất điều hành khi các nhà hoạch định chính sách cho rằng giá cả đang tăng quá nhanh.

Lãi suất cao hơn làm tăng chi phí đi vay, bao gồm cả các khoản vay mua nhà, từ đó làm giảm nhu cầu tiêu dùng và góp phần kéo lạm phát xuống.

Đợt tăng lãi suất mới nhất được dự báo sẽ tiếp tục gây sức ép lên các hộ gia đình Australia, vốn đã phải đối mặt với ba lần tăng lãi suất trước đó trong năm nay.

Trong một báo cáo nghiên cứu công bố đầu tháng này, Roy Morgan cho biết tính đến tháng 7, gần 1/3 số người vay mua nhà tại Australia, tương đương gần 1,8 triệu người, có nguy cơ rơi vào tình trạng "căng thẳng thế chấp" (mortgage stress), tức các hộ gia đình phải dành khoảng 25 - 45% thu nhập sau thuế để trả các khoản vay.

Bộ trưởng Tài chính Australia Jim Chalmers, người không chịu trách nhiệm quyết định lãi suất, thừa nhận đợt tăng lần này sẽ khiến cuộc sống của nhiều người Australia khó khăn hơn.

"Chúng tôi biết rất nhiều người Australia đang chịu áp lực và quyết định này sẽ khiến mọi thứ trở nên khó khăn hơn", ông Chalmers viết trên mạng xã hội X.

"Lạm phát và lãi suất đang tăng trên khắp thế giới, nhưng chúng tôi hiểu rằng điều đó không làm giảm bớt tác động của quyết định ngày hôm nay".

Ông Chalmers cho biết chính phủ sẽ chịu trách nhiệm đối với "phần việc của mình trong cuộc chiến chống lạm phát".

"Điều đó có nghĩa là tiếp tục quản lý ngân sách một cách có trách nhiệm, triển khai các biện pháp cắt giảm thuế và hỗ trợ chi phí sinh hoạt, đồng thời giải quyết những thách thức dài hạn của nền kinh tế trong một môi trường toàn cầu đầy bất định", ông nói.

KHỦNG HOẢNG GIÁ NHÀ

Trong nhiều thập kỷ, mỗi khi giá nhà tại Australia giảm, ngân hàng trung ương nước này thường vào cuộc bằng cách cắt giảm lãi suất, nhằm hỗ trợ nhu cầu trong nền kinh tế và duy trì chi tiêu của các hộ gia đình.

Giá nhà Australia một lần nữa đang đi xuống. Nhưng lần này, ngân hàng trung ương lại tăng lãi suất, có nguy cơ đẩy thị trường nhà ở vào đợt suy giảm nghiêm trọng nhất trong một thế hệ.

"Tôi nghĩ chúng ta đang bước vào một thế giới mới", Thống đốc RBA Michele Bullock nói hôm thứ Ba, khi so sánh tình hình hiện tại với thời kỳ thương mại tự do, cởi mở và lạm phát thấp khi nhiệm vụ của ngân hàng trung ương chủ yếu là quản lý nhu cầu.

"Những cú sốc từ phía cung của nền kinh tế như thế này rất khó để chính sách tiền tệ xử lý".

Hệ quả là lạm phát có thể duy trì ở mức cao lâu hơn so với những gì thường thấy trong một chu kỳ suy giảm kinh tế, đồng nghĩa việc giá nhà giảm, nếu đứng riêng lẻ, sẽ không đủ để buộc RBA phải hạ lãi suất.

Trong khi nhiều người Australia đang gặp khó khăn về tài chính, thị trường lao động lại cho thấy khả năng chống chịu mạnh một cách bất thường, qua đó hỗ trợ thu nhập. Điều này giúp các hộ gia đình vẫn còn đủ tiền dư để chi tiêu cho những mặt hàng như xe điện, ngay cả khi giá dầu tăng mạnh.

Luke Yeaman, kinh tế trưởng tại Commonwealth Bank of Australia cho rằng việc kiểm soát lạm phát sẽ đòi hỏi mức lãi suất cao hơn so với trước đây.

RBA đã tăng lãi suất ba lần trong năm nay, đưa lãi suất tiền mặt trở lại mức đỉnh sau đại dịch là 4,35%. Trước đây, mức lãi suất này từng đủ để kéo lạm phát xuống từ mức đỉnh 7,8%.

Thị trường nhà ở cho thấy chính sách thắt chặt tiền tệ đã bắt đầu phát huy tác động. Giá nhà trên toàn quốc đã giảm gần 4% so với mức đỉnh, trong khi sự sụt giảm còn bị khuếch đại bởi một thay đổi về chính sách thuế của chính phủ đối với bất động sản đầu tư, khiến hoạt động cho vay đối với nhà đầu tư bị hạn chế.

Ngày càng nhiều nhà kinh tế dự báo giá nhà Australia có thể giảm 10% từ đỉnh xuống đáy trong chu kỳ này, mức giảm lớn nhất trong ba thập kỷ.

HSBC thậm chí dự báo giá nhà có thể giảm 13% nếu RBA tăng lãi suất thêm hai lần nữa. Nhưng đối với các nhà hoạch định chính sách, ngay cả mức giảm đó vẫn có thể chưa đủ.

Sarah Hunter, trợ lý Thống đốc RBA, đã hạ thấp mức độ liên hệ giữa giá nhà giảm và chi tiêu hộ gia đình. Đầu tháng này, bà cho rằng giá nhà phải giảm 10% và duy trì mức giảm đó thì mới tạo ra ảnh hưởng đáng kể đối với chi tiêu của các hộ gia đình.

"Điều đó có nghĩa giá nhà không phục hồi trong khoảng thời gian từ một đến hai năm", bà nói. "Ít nhất xét trong bối cảnh lịch sử, việc chứng kiến điều đó xảy ra sẽ khá bất thường".

Thị trường đã nhận được thông điệp.

Các nhà giao dịch hiện đã định giá đầy đủ khả năng lãi suất tiếp tục tăng lên 4,85%, đồng thời đánh giá xác suất lãi suất chạm 5,1% ở mức 70%.

Khi RBA giữ nguyên chính sách tại cuộc họp thứ hai liên tiếp vào tháng 8, ngân hàng trung ương đã đặc biệt chỉ ra xung đột Mỹ - Israel với Iran và làn sóng bùng nổ trung tâm dữ liệu là hai rủi ro lớn đối với lạm phát.

Giá dầu đã trở lại trên 100 USD/thùng, làm gia tăng nguy cơ áp lực giá năng lượng lan rộng sang nhiều loại hàng hóa và dịch vụ khác.

Trong khi đó, Phó Thống đốc RBA Andrew Hauser gần đây trở về từ Mỹ với mức độ lo ngại lớn hơn về chi phí, sau khi tận mắt chứng kiến cơn sốt đầu tư được thúc đẩy bởi AI.

Theo Lachlan Dynan, chiến lược gia vĩ mô tại Deutsche Bank, phần lớn những yếu tố đang thúc đẩy hoạt động kinh tế trong năm nay như cơn sốt trung tâm dữ liệu, chi tiêu tài khóa và nhập cư đều không nhạy cảm với lãi suất.

Điều này khác với giai đoạn trước đại dịch, khi các hộ gia đình là khu vực phải hấp thụ phần lớn tác động từ những thay đổi của chính sách tiền tệ.

Và điều đó khiến thị trường nhà ở phải hấp thụ phần áp lực mà những khu vực khác của nền kinh tế không chịu.

"Bạn hoàn toàn có thể bi quan về thị trường nhà ở nhưng đồng thời vẫn cho rằng RBA sẽ tiếp tục tăng lãi suất", Dynan nói.

"Để đưa toàn bộ nền kinh tế trở lại trạng thái cân bằng, có lẽ Australia cần một đợt suy giảm của thị trường nhà ở lớn hơn so với bình thường".

Phương Linh