Kỷ nguyên sa thải mãi mãi: Cơn ác mộng của dân công nghệ

Tuần trước, gã khổng lồ phần mềm Microsoft cho biết sẽ cắt giảm khoảng 4.800 việc làm, đánh dấu thêm một đợt thu hẹp nhân sự nữa, trong khi công ty vẫn có lãi và tiếp tục đầu tư mạnh vào AI.

Những đợt sa thải tương tự, từ Amazon đến Meta, đã lan khắp ngành công nghệ trong vài năm qua, trong khi nhiều công ty trong số đó vẫn tích lũy các ngân sách AI khổng lồ.

Tháng 5, Cloudflare cắt giảm hơn 20% lực lượng lao động. CEO Matthew Prince, trong một bài bình luận trên Wall Street Journal sau đợt sa thải, nói rằng chưa từng thấy một doanh nghiệp đại chúng nào khác tại Mỹ cắt giảm nhân sự sâu như vậy trong khi vẫn tăng trưởng hơn 30%.

“Nhưng điều chúng tôi làm nhiều khả năng sẽ trở thành chuẩn mực trong năm tới”, Prince nói.

Có vẻ như các công ty khác đã nhận được thông điệp đó. Tháng 5, Cisco báo cáo doanh thu kỷ lục cho quý III và cho biết sẽ cắt giảm gần 5% lực lượng lao động. Khi công bố các đợt cắt giảm, CEO Chuck Robbins nói rằng những công ty chiến thắng trong kỷ nguyên AI là những công ty có kỷ luật để “liên tục dịch chuyển đầu tư” sang các lĩnh vực có tiềm năng dài hạn lớn nhất.

Thay vì chờ đợi sự chắc chắn, nhiều công ty đang thực hiện các làn sóng cắt giảm việc làm trong lúc tìm cách hiểu AI sẽ tái định hình hoạt động kinh doanh của họ như thế nào.

Về phía người lao động, các đợt cắt giảm lơ lửng không còn giống một mối lo thời suy thoái, mà ngày càng trở thành một đặc điểm thường xuyên của việc làm trong ngành công nghệ.

“TINH CHỈNH LIÊN TỤC”

Các công ty đang nói về cắt giảm thường xuyên hơn, đặc biệt dưới danh nghĩa tiến bộ công nghệ. Số lần đề cập đến sa thải cùng với AI trong các cuộc họp công bố kết quả kinh doanh của doanh nghiệp đã tăng từ dưới 5 lần mỗi quý vào năm 2022, thời điểm ChatGPT ra mắt, lên hơn 100 lần mỗi quý trong năm nay, theo phân tích của AlphaSense về các cuộc họp ở nhiều ngành.

Microsoft nói các đợt cắt giảm mới nhất của họ không liên quan đến AI. Amazon cũng nói rằng AI không phải là lý do cho đại đa số các đợt cắt giảm của công ty trong hai năm qua.

Một người phát ngôn Meta dẫn lại tuyên bố mà công ty đưa ra về đợt sa thải tháng 5, trong đó Meta nói những thay đổi khác nhau tùy từng đội ngũ và bao gồm việc điều chuyển hàng nghìn nhân viên sang các ưu tiên khác.

Một số công ty trong lĩnh vực thông tin bao gồm công nghệ và truyền thông đang cắt giảm sau giai đoạn tuyển dụng mạnh trong đại dịch. Và bởi AI có thể giúp tự động hóa một số công việc, một mức độ tái cấu trúc nhất định có thể giúp các công ty vận hành hiệu quả hơn. Khoản tiết kiệm đó, đến lượt mình, có thể được chuyển sang các khoản đầu tư AI tốn kém.

Dù một số công ty đã cắt giảm sâu trong lúc cố vạch ra con đường phía trước, các doanh nghiệp không có khả năng công bố các đợt sa thải quy mô lớn trừ khi họ đối mặt với một trở ngại như khó khăn tài chính nghiêm trọng, theo Joseph Fuller, giáo sư tại Harvard Business School.

Nhìn chung, Fuller dự đoán nhiều công ty sẽ thực hiện các điều chỉnh nhỏ hơn, lặp lại thường xuyên hơn điều ông gọi là “tinh chỉnh liên tục”.

Một lý do, ông nói, là các công ty đã dành khoảng một phần tư thế kỷ qua để không ngừng cắt giảm chi phí, khiến phần “mỡ thừa” còn lại để cắt không còn nhiều.

Một lý do khác là sự bất định. Các công ty vẫn chưa biết AI sẽ diễn biến ra sao, và bất chấp mọi cuộc nói chuyện về việc doanh nghiệp huy động các tác nhân AI để đảm nhiệm khối lượng lớn công việc của nhân viên, chưa có nhiều điều thực sự thay đổi, ông nói, bởi nhiều công cụ vẫn đang trong quá trình phát triển.

Cùng lúc đó, nỗi lo của các CEO về đối thủ cũng nuôi dưỡng nhu cầu “liên tục đánh giá lại”, Fuller nói. “Nếu họ cứ chỉ làm những việc nhỏ lẻ, trong khi một đối thủ then chốt dốc toàn lực, họ có thể thức dậy vào một buổi sáng và thấy mình bị dẫn 21-0 trước cả khi trận đấu bắt đầu”, ông nói.

Áp lực cạnh tranh đó đang thúc đẩy các lãnh đạo đưa ra quyết định về nhân sự. “Sự bất định này, tôi nghĩ, sẽ có xu hướng nghiêng về sa thải”, Fuller nói.

CEO Carrol Chang của Andela, công ty kết nối nhân tài kỹ thuật AI với doanh nghiệp nói: “Trong nhiều trường hợp, các đợt sa thải không xảy ra vì nhà tuyển dụng hoàn toàn thay thế người lao động bằng AI”. Thay vào đó, bà cho biết nhiều hội đồng quản trị đang ngày càng gây áp lực lên ban điều hành để chứng minh mức tăng năng suất nhờ AI mà không làm chi tiêu tăng mạnh, chẳng hạn cho token.

Tuy vậy, rất ít công ty lớn đã đạt tới điểm mà AI cho phép họ vận hành với lực lượng lao động nhỏ hơn đáng kể, bà nói.

Thay vì mặc định rằng AI có thể ngay lập tức thay thế người lao động, Chang nói các công ty thường sẽ được phục vụ tốt hơn nếu giúp nhân viên hiện tại học cách sử dụng công nghệ này một cách hiệu quả. Một phần, bà nói, là vì các công ty rất khó tuyển được đúng loại nhân tài mà họ muốn.

“Những lao động thực sự AI-native và thành thạo AI cực kỳ khan hiếm, và khi bạn có thể tìm thấy họ, họ cực kỳ đắt đỏ”, bà nói.

Dù nguyên nhân là gì, người lao động vẫn đang cảm nhận tác động của những tờ giấy sa thải có thể đến bất cứ lúc nào. Sau khi các thông tin rò rỉ khiến Meta phải thông báo vào tháng 4 rằng công ty sẽ sa thải nhân viên khoảng một tháng sau đó, một nhân viên mô tả khoảng thời gian chờ đợi ấy là “28 ngày địa ngục”.

Moyan Chen, một nhà khoa học dữ liệu bị Meta sa thải trong đợt cắt giảm tháng 5, trước đó nói với Business Insider rằng khi đợt sa thải mà cô đã lo lắng cuối cùng xảy ra, “đó giống sự nhẹ nhõm hơn là đau đớn”.

TRẢ GIÁ

Các đội ngũ nhỏ hơn có thể giảm sự kém hiệu quả và các tầng quản lý trung gian. Tuy nhiên, một số công ty đang nhận ra họ đã đi quá xa và phải tuyển lại cho những vị trí từng bị loại bỏ, sau khi hy vọng AI có thể làm thay công việc đó.

Việc liên tục sa thải nhân viên rồi tuyển người thay thế có thể trở thành một vòng lặp tốn kém, xét đến chi phí trợ cấp thôi việc, tuyển dụng, đào tạo và thuê thêm nhà thầu, Jeffrey Pfeffer, giáo sư tại Trường Kinh doanh Sau đại học của Đại học Stanford nói.

Nếu sa thải lặp đi lặp lại tiếp tục là một chiến lược quản trị thay vì chiến thuật thời suy thoái, các công ty có thể đang đánh giá thấp những gì họ đánh mất, ông nói.

Pfeffer cho rằng các vòng sa thải lặp lại tạo ra sự bất định kéo dài bên trong tổ chức, khuyến khích những nhân sự giỏi nhất rời đi, đồng thời làm suy yếu các mối quan hệ và tri thức tổ chức vốn giúp doanh nghiệp vận hành hiệu quả.

Khi một công ty tuyển người trở lại, ông nói, “sự phối hợp và giao tiếp sẽ không còn như trước nếu bạn từng làm việc cùng nhau trong một thời gian”.

Fuller của Harvard nói rằng khi AI đảm nhận nhiều công việc hơn, các công ty sẽ cần nhiều hơn, chứ không phải ít hơn, những người có hiểu biết bối cảnh sâu sắc về quy trình của công ty, thị trường, đối thủ cạnh tranh, khách hàng, nhà cung cấp và quy định ngành.

“Bạn cần giữ lại những người biết họ đang nói về điều gì”, ông nói.

Theo: BI

Phương Linh