Không còn là lựa chọn, số hóa là điều kiện sinh tồn của các SME Việt Nam

Ông Sharad Jain, Giám đốc Quốc gia Mastercard tại Việt Nam, Campuchia và Lào, đã có những chia sẻ chuyên sâu về rào cản tài chính và hành trình số hóa của doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) tại Việt Nam.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) vẫn đối mặt với các rào cản trong quản lý vận hành và tiếp cận tài chính. Những thách thức phổ biến nhất mà ông quan sát được ở các SME tại Việt Nam hiện nay là gì?

Mặc dù các SME đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp phải các thách thức về mặt cấu trúc trong quản lý tài chính và tiếp cận nguồn vốn. Những thách thức này thường xuất phát từ cách SMEs tổ chức và vận hành hoạt động hàng ngày cũng như hệ thống tài chính của mình.

Một trong những rào cản lớn nhất là khả năng tiếp cận tài chính. Mỗi năm, hàng chục nghìn hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp chính thức, tuy nhiên phần lớn vẫn thuộc nhóm siêu nhỏ, với nguồn vốn hạn chế, hệ thống kế toán chưa hoàn chỉnh và thiếu tài sản đảm bảo - những yếu tố khiến việc tiếp cận vốn vay ngân hàng trở nên khó khăn. Theo khảo sát của Hiệp hội Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa Việt Nam, gần 60% SMEs gặp khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng, đặc biệt trong giai đoạn đầu sau khi chính thức hoạt động kinh doanh. Các rào cản chính bao gồm thiếu tài sản đảm bảo, lịch sử tín dụng hạn chế và quy trình vay vốn phức tạp.

Một thách thức khác là tình trạng quản lý rời rạc, khi nhiều SMEs vẫn phụ thuộc vào các quy trình thủ công hoặc các công cụ rời rạc để quản lý tài chính. Nhiều doanh nghiệp cũng vận hành chủ yếu theo bản năng hay kinh nghiệm thay vì áp dụng các phương pháp quản trị có hệ thống. Phần lớn SMEs vẫn quản lý dữ liệu qua Excel - một công cụ thiếu tính bảo mật, ít khả năng kiểm soát truy cập và phân tích thời gian thực cần thiết khi quy mô doanh nghiệp mở rộng. Điều này làm hạn chế khả năng theo dõi dòng tiền và giảm độ chính xác trong việc đánh giá hiệu quả tài chính.

Nhìn chung, những thách thức này cho thấy nhu cầu cấp thiết về các giải pháp vốn lưu động linh hoạt và các công cụ tài chính dễ tiếp cận, giúp SMEs nâng cao khả năng minh bạch tài chính và hiệu quả vận hành. Những cải thiện này sẽ giúp SMEs tăng trưởng ổn định và tự tin hơn.

Từ góc nhìn của ông, thanh toán số và dữ liệu tài chính đóng vai trò như thế nào trong việc hỗ trợ SMEs tiếp cận nguồn vốn?

Một trong những rào cản lớn nhất đối với SMEs tại Việt Nam từ trước đến nay là việc khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn chính thức do thiếu tài sản đảm bảo hoặc hồ sơ tài chính truyền thống. Thanh toán số có thể đóng vai trò mang tính chuyển đổi trong việc thu hẹp khoảng cách này.

Với định hướng phát triển kinh tế tư nhân theo các nghị quyết lớn như Nghị quyết 68-NQ/TW, Việt Nam đang tạo điều kiện mạnh mẽ để SME tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường một cách công bằng hơn. Một điểm quan trọng là sự thay đổi trong mô hình đánh giá tín dụng. Thay vì chỉ dựa vào tài sản đảm bảo, các ngân hàng đang dần đánh giá doanh nghiệp dựa trên dữ liệu dòng tiền, lịch sử giao dịch và hiệu quả kinh doanh thực tế. Cách tiếp cận này đặc biệt hiệu quả khi SMEs tham gia vào nền kinh tế số, nơi các giao dịch được chuẩn hóa và có thể truy xuất.

Khi SMEs chuyển từ tiền mặt sang giao dịch số, họ tạo ra "dấu chân số" (digital footprint) minh bạch và đáng tin cậy. Nguồn dữ liệu theo thời gian thực này là phương án thay thế giá trị cho các hồ sơ tài chính truyền thống. Nhờ có lịch sử thanh toán rõ ràng, các tổ chức tài chính có thể đánh giá chính xác hơn hiệu quả hoạt động và mức độ rủi ro của doanh nghiệp, từ đó thúc đẩy các mô hình cho vay dựa trên dữ liệu và mở rộng cơ hội tiếp cận vốn cho các doanh nghiệp còn gặp hạn chế trong việc tiếp cận nguồn vốn.

Đồng thời, Việt Nam cũng đang siết chặt lộ trình quản lý thuế, hóa đơn điện tử và minh bạch tài chính, đặc biệt với hộ kinh doanh. Năm 2026 được kỳ vọng sẽ là một cột mốc quan trọng khi dữ liệu tài chính chuẩn hóa trở nên phổ biến hơn. Trong bối cảnh này, số hóa không còn là lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để SME nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo cho sự phát triển bền vững trong dài hạn.

Với chuyên môn và mạng lưới toàn cầu, ông có thể chia sẻ cách Mastercard đang hỗ trợ các SME tại Việt Nam tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số?

Mastercard tin rằng việc trao quyền cho SMEs là yếu tố then chốt để xây dựng một nền kinh tế số toàn diện. Tại Việt Nam, chúng tôi tận dụng chuyên môn toàn cầu và mạng lưới hợp tác sâu rộng tại địa phương để hỗ trợ SMEs áp dụng thanh toán số, cải thiện quy trình quản lý tài chính và mở rộng cơ hội hợp tác kinh tế.

Mastercard tích cực hợp tác với các đối tác để triển khai các chương trình nâng cao năng lực tài chính và kỹ năng số cho doanh nghiệp. Thông qua sáng kiến Strive Women phối hợp cùng CARE Việt Nam, Mastercard hỗ trợ các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ và SMEs với các nguồn lực và công cụ nhằm nâng cao khả năng phục hồi tài chính và năng lực vận hành, bao gồm đào tạo, phát triển kỹ năng số và mở rộng mạng lưới. Sáng kiến này tiếp nối thành công của chương trình Ignite, do Mastercard Impact Fund tài trợ, đã giúp giải ngân hơn 1,5 nghìn tỷ đồng (64,1 triệu USD) vốn vay tại Việt Nam và trực tiếp hỗ trợ hơn 47.000 doanh nhân Việt Nam (99% là phụ nữ). Sau chương trình, 80% người tham gia tăng doanh thu và 86% tự tin hơn trong quản lý kinh doanh.

Mastercard cũng hợp tác với các ngân hàng thương mại để phát triển các giải pháp tài chính được thiết kế riêng cho doanh nghiệp nhỏ. Điển hình là thẻ tín dụng kinh doanh VPBank CommCredit nhằm đáp ứng nhu cầu của hộ kinh doanh và tiểu thương. Dòng thẻ này không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn lưu động linh hoạt mà còn giúp quản lý chi tiêu hiệu quả hơn thông qua các ưu đãi hoàn tiền được thiết kế riêng cho nhóm khách hàng này.

Bên cạnh đó, Mastercard cũng làm việc với các đối tác để mở rộng mạng lưới chấp nhận thanh toán số trong cộng đồng tiểu thương. Thông qua hợp tác với SmartPay, giải pháp thanh toán QR của Mastercard đã được triển khai tại hơn 600.000 điểm chấp nhận trên toàn quốc. Sáng kiến này giúp các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa chấp nhận thanh toán số dễ dàng và an toàn, đồng thời tiếp cận hàng triệu chủ thẻ trong nước và quốc tế. Việc giảm phụ thuộc vào tiền mặt cũng góp phần nâng cao tính minh bạch tài chính và củng cố dữ liệu giao dịch phục vụ cho việc tiếp cận tín dụng.

Các sáng kiến này phản ánh cam kết của Mastercard trong việc hỗ trợ SMEs số hóa, chuẩn hoá và mở rộng quy mô. Thông qua việc kết hợp công nghệ, hợp tác và đổi mới, chúng tôi hướng tới việc đảm bảo mọi doanh nghiệp đều có thể tham gia vào vào sự tăng trưởng của nền kinh tế số Việt Nam.

Ánh Dương