Không chỉ có doanh thu nghìn tỷ, đây là cách loạt “ông lớn” Viettel, FPT, GELEX, Vinamilk và Masan đang tạo giá trị cạnh tranh bền vững

Quy mô không phải thước đo duy nhất của sức mạnh doanh nghiệp

Một doanh nghiệp lớn thường được nhận diện qua doanh thu, lợi nhuận và tổng tài sản. Tuy nhiên, những chỉ tiêu tài chính này mới phản ánh kết quả tại một thời điểm, chưa cho thấy đầy đủ năng lực tạo ra kết quả đó cũng như khả năng duy trì lợi thế cạnh tranh trong dài hạn.

Đằng sau những con số tăng trưởng có thể là những động lực rất khác nhau: doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ để làm chủ sản phẩm, tích lũy tri thức để tham gia các hợp đồng có giá trị cao hơn, phân bổ vốn vào những ngành có tiềm năng hoặc tận dụng hệ thống phân phối để cải thiện hiệu quả kinh doanh.

Trên thế giới, các bảng xếp hạng như World’s Best Companies của TIME phối hợp với Statista hay America’s Best Companies của Forbes cũng không chỉ dựa vào kết quả tài chính. Những yếu tố như sự hài lòng của nhân viên, tính minh bạch và hoạt động phát triển bền vững được đưa vào đánh giá nhằm phản ánh nhiều chiều cạnh trong hoạt động doanh nghiệp.

Tại Việt Nam, VALUE500 tiếp cận theo hướng đánh giá toàn diện hơn về năng lực tạo giá trị. Thay vì chỉ nhận diện doanh nghiệp có quy mô lớn, chương trình hướng tới phân tích những mô hình kinh doanh và động lực giúp doanh nghiệp hình thành, duy trì lợi thế cạnh tranh.

Để lý giải cách doanh nghiệp tạo ra thành quả, Bản đồ Kiến tạo Giá trị Doanh nghiệp Việt Nam trong khuôn khổ VALUE500 được xây dựng với 6 nhóm động lực và 20 mô hình kiến tạo giá trị.

Sáu nhóm này bao gồm: khách hàng và thị trường; tri thức, công nghệ và con người; vận hành và chuỗi giá trị; nền tảng và hệ sinh thái; vốn, đầu tư và năng lực chuyển đổi; tài nguyên và giá trị chung.

Cách tiếp cận này đặt trọng tâm vào cơ chế tạo ra lợi thế cạnh tranh thay vì chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng. Một doanh nghiệp có thể phát triển dựa trên năng lực công nghệ, doanh nghiệp khác lại có thế mạnh từ thương hiệu, chuỗi cung ứng hoặc khả năng tổ chức nguồn vốn.

Theo khung nghiên cứu, mỗi doanh nghiệp được nhận diện thông qua một mô hình chủ đạo và tối đa ba mô hình bổ trợ, căn cứ vào bằng chứng hoạt động và kết quả thực tế. Điều này cũng cho thấy không có một công thức tăng trưởng duy nhất phù hợp với tất cả doanh nghiệp.

5 doanh nghiệp, 5 cách tạo dựng lợi thế cạnh tranh

Thực tế hoạt động của Viettel, FPT, GELEX, Vinamilk và Masan cho thấy những cách thức khác nhau trong việc chuyển hóa nguồn lực thành giá trị kinh doanh. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng mà còn ở năng lực đứng phía sau những kết quả đó.

Viettel: Biến hạ tầng viễn thông thành nền tảng phát triển công nghệ

Năm 2025, Viettel ghi nhận doanh thu hợp nhất 220.400 tỷ đồng, tăng 13,8% so với năm trước. Doanh thu từ hoạt động ở nước ngoài tăng 23,9%. Cũng trong năm này, tập đoàn mở rộng mạng 5G lên khoảng 30.000 trạm, đồng thời đưa thiết bị 5G do doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, sản xuất vào khai thác trên mạng lưới thực tế.

Những kết quả này cho thấy hạ tầng viễn thông không chỉ là nguồn tạo doanh thu trực tiếp mà còn trở thành nền tảng để Viettel phát triển công nghệ và mở rộng hoạt động kinh doanh.

Điểm đáng chú ý nằm ở khả năng kết nối các năng lực vốn thường được xem là những lĩnh vực riêng biệt: đầu tư hạ tầng, nghiên cứu và làm chủ thiết bị, phát triển dịch vụ và tổ chức kinh doanh tại thị trường quốc tế. Khi các năng lực này hỗ trợ lẫn nhau, lợi thế của doanh nghiệp không còn chỉ nằm ở quy mô mạng lưới mà còn ở khả năng kiểm soát công nghệ và khai thác hạ tầng trên nhiều thị trường.

FPT: Chuyển từ cung cấp nhân lực sang những hợp đồng giải pháp giá trị lớn

Nếu lợi thế của Viettel được xây dựng trên nền tảng hạ tầng và công nghệ, FPT cho thấy một hướng tạo giá trị khác: chuyển hóa tri thức và nguồn nhân lực thành những hợp đồng công nghệ có quy mô lớn hơn.

Năm 2025, doanh thu dịch vụ công nghệ thông tin nước ngoài của FPT đạt 35.382 tỷ đồng, tăng 14,3%. Giá trị hợp đồng ký mới đạt 40.636 tỷ đồng, tăng 23,2%. Đáng chú ý, doanh nghiệp ghi nhận 26 hợp đồng có quy mô trên 10 triệu USD, gấp đôi năm trước.

Theo báo cáo thường niên, FPT đang chuyển dần từ mô hình cung cấp nhân lực theo thời gian sang dịch vụ quản trị và hợp đồng giải pháp trọn gói.

Sự dịch chuyển này có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng tăng trưởng. Trong mô hình cung cấp nhân lực, giá trị kinh doanh phần lớn gắn với số lượng nhân sự và thời gian làm việc. Trong khi đó, việc đảm nhận các hợp đồng giải pháp phức tạp đòi hỏi doanh nghiệp phải có năng lực tư vấn, tích lũy tri thức chuyên ngành, quản lý dự án và chịu trách nhiệm về kết quả đầu ra.

Như vậy, lợi thế cạnh tranh của FPT không chỉ nằm ở số lượng kỹ sư mà còn ở khả năng tổ chức đội ngũ để thực hiện những dự án có quy mô và yêu cầu kỹ thuật cao hơn. Công nghệ, vốn con người và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế trở thành những yếu tố bổ trợ cho nhau.

GELEX: Tăng trưởng từ ngành kinh doanh cốt lõi và hiệu quả phân bổ vốn

Với GELEX, khả năng tạo giá trị thể hiện qua sự kết hợp giữa quản trị danh mục kinh doanh và tăng trưởng của các lĩnh vực sản xuất chủ lực.

Năm 2025, doanh thu hợp nhất của GELEX đạt khoảng 39.519 tỷ đồng, tăng 17,1%; lợi nhuận trước thuế đạt 4.636 tỷ đồng, tăng 28,3%. Riêng mảng thiết bị điện mang về 25.052 tỷ đồng, chiếm 63,4% doanh thu hợp nhất và tăng 21% so với năm trước.

Danh mục hoạt động của tập đoàn tập trung vào sản xuất công nghiệp, hạ tầng và bất động sản, với những thương hiệu như CADIVI, THIBIDI và Viglacera.

Cơ cấu doanh thu cho thấy thiết bị điện đang giữ vai trò đáng kể trong kết quả kinh doanh của GELEX. Điều này cũng cho thấy tăng trưởng của tập đoàn không đơn thuần đến từ việc mở rộng quy mô thông qua nhiều lĩnh vực, mà có đóng góp rõ rệt từ những hoạt động sản xuất có vị thế trên thị trường.

Ở góc độ quản trị, bài toán đặt ra là phân bổ nguồn vốn giữa các lĩnh vực như thế nào để vừa duy trì động lực tăng trưởng, vừa kiểm soát hiệu quả sử dụng vốn và rủi ro của danh mục đầu tư.

Vinamilk: Dùng thương hiệu và tiêu chuẩn chất lượng để mở rộng thị trường

Trong khi GELEX khai thác lợi thế từ danh mục kinh doanh, Vinamilk cho thấy thương hiệu và năng lực bảo đảm chất lượng có thể trở thành nền tảng mở rộng thị trường, đặc biệt là xuất khẩu.

Năm 2025, Vinamilk đạt doanh thu hợp nhất 63.724 tỷ đồng, tăng 3,1%. Trong đó, doanh thu xuất khẩu đạt 7.105 tỷ đồng, tăng 25,4%. Sản phẩm của doanh nghiệp đã có mặt tại 65 thị trường trên thế giới.

Theo báo cáo thường niên, Vinamilk tiếp tục duy trì các chứng nhận chất lượng quốc tế và phát triển sản phẩm phù hợp với yêu cầu của từng thị trường.

Đáng chú ý, trong khi doanh thu hợp nhất chỉ tăng trưởng một chữ số, doanh thu xuất khẩu tăng hơn 25%. Chênh lệch này cho thấy thị trường nước ngoài đang là một động lực tăng trưởng đáng kể của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, thương hiệu tự thân không đủ để bảo đảm khả năng mở rộng xuất khẩu. Uy tín cần được củng cố bằng tiêu chuẩn chất lượng, năng lực phát triển sản phẩm, hệ thống sản xuất và khả năng đáp ứng yêu cầu riêng của từng thị trường. Đây là sự kết hợp giúp giá trị thương hiệu chuyển hóa thành doanh thu thực tế thay vì chỉ dừng ở mức độ nhận diện.

Masan: Mở rộng bán lẻ phải đi cùng hiệu quả vận hành

Một hướng tạo giá trị khác được thể hiện tại WinCommerce, đơn vị vận hành hệ thống WinMart, WinMart+ và WiN trong hệ sinh thái Masan. Trường hợp này cho thấy bài toán của doanh nghiệp bán lẻ không chỉ là mở rộng số lượng điểm bán mà còn phải cải thiện hiệu quả kinh doanh trên từng cửa hàng.

Năm 2025, WinCommerce đạt doanh thu 38.979 tỷ đồng, tăng 18,3%, đồng thời ghi nhận lợi nhuận sau thuế 501 tỷ đồng. Hệ thống mở mới 764 cửa hàng trong năm. Theo công bố của Masan, khoảng 90,3% số cửa hàng đã vượt điểm hòa vốn EBITDA cấp cửa hàng.

Những con số này cho thấy tăng trưởng mạng lưới đã đi kèm với tiến triển về hiệu quả vận hành. Đây là yếu tố quan trọng đối với mô hình bán lẻ, bởi việc mở rộng quá nhanh nhưng không kiểm soát được chi phí và hiệu quả từng điểm bán có thể tạo áp lực lên lợi nhuận.

Trong hệ sinh thái Masan, thương hiệu tiêu dùng, kênh phân phối và dữ liệu khách hàng có điều kiện hỗ trợ lẫn nhau, qua đó cải thiện độ phủ và năng suất phục vụ. Dù vậy, tỷ lệ cửa hàng vượt điểm hòa vốn EBITDA cấp cửa hàng mới phản ánh hiệu quả ở cấp độ điểm bán, chưa đủ để lượng hóa toàn bộ giá trị cộng hưởng của hệ sinh thái.

Từ nhận diện doanh nghiệp đến giải mã năng lực cạnh tranh

Năm trường hợp trên cho thấy quy mô lớn có thể được xây dựng từ những nền tảng rất khác nhau. Viettel kết hợp hạ tầng với năng lực công nghệ; FPT chuyển tri thức và nhân lực thành các hợp đồng giải pháp; GELEX dựa vào danh mục kinh doanh và ngành sản xuất cốt lõi; Vinamilk khai thác thương hiệu, tiêu chuẩn chất lượng để mở rộng xuất khẩu; còn WinCommerce cho thấy vai trò của hiệu quả vận hành trong quá trình mở rộng bán lẻ.

Điểm chung là nguồn lực chỉ thực sự tạo ra lợi thế khi được tổ chức thành năng lực kinh doanh có thể duy trì và phát triển. Công nghệ cần được thương mại hóa, nhân lực cần được chuyển hóa thành giải pháp, vốn cần được phân bổ hiệu quả, thương hiệu phải gắn với chất lượng và mạng lưới phân phối cần tạo ra hiệu quả vận hành.

Đây cũng là cơ sở để đánh giá chất lượng tăng trưởng của doanh nghiệp trong bối cảnh môi trường kinh doanh liên tục thay đổi. Trí tuệ nhân tạo, sự dịch chuyển chuỗi cung ứng, yêu cầu chuyển đổi xanh và biến động của dòng vốn đang đặt ra những đòi hỏi mới về năng lực thích ứng.

Trong bối cảnh đó, việc nhận diện doanh nghiệp có thành tích nổi bật cần đi cùng nghiên cứu mô hình kinh doanh và những năng lực đứng sau thành tích ấy. VALUE500 hướng tới ba lớp hoạt động: Recognize - nhận diện doanh nghiệp tiêu biểu; Decode – nghiên cứu mô hình và năng lực tạo giá trị; Learn - chia sẻ kinh nghiệm, bài học thực tiễn và các đối chuẩn quản trị. Bản đồ Kiến tạo Giá trị Doanh nghiệp Việt Nam là một trong những công cụ phục vụ định hướng này.

Trong năm 2026, Viet Research phối hợp cùng Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức Lễ Công bố và Vinh danh các doanh nghiệp tiêu biểu, với chủ đề “Doanh nghiệp Việt Nam 2026: Trọng người tài - Kiến tạo giá trị”.

Trong khuôn khổ sự kiện, chương trình sẽ công bố Top 500 Doanh nghiệp tạo giá trị hàng đầu Việt Nam 2026 (VALUE500), Top 10 Doanh nghiệp tạo giá trị hàng đầu Việt Nam theo ngành 2026 (VALUE10), cùng các danh sách doanh nghiệp và nhà tuyển dụng tiêu biểu.

Bên cạnh hoạt động ghi nhận, chương trình hướng tới tạo không gian kết nối và chia sẻ kinh nghiệm giữa các doanh nghiệp. Tuy nhiên, giá trị lâu dài của một chương trình đánh giá không chỉ nằm ở danh sách được công bố mà còn ở chất lượng dữ liệu, phương pháp nghiên cứu và khả năng cung cấp thông tin hữu ích cho nhà quản trị, nhà đầu tư và cộng đồng kinh doanh.

Theo Vương Ngọc