Khi một chiếc ba lô sinh tồn trở thành khuyến cáo chính thức ở nhiều nước, Việt Nam có động thái gì?

Một chiếc ba lô chứa thực phẩm, nước uống, thuốc men, đèn pin, pin dự phòng và giấy tờ tùy thân. Đây không phải hành trang của một người chuẩn bị đi thám hiểm vùng hoang dã, mà đang trở thành vật dụng được nhiều cơ quan chức năng khuyến cáo mỗi gia đình nên có.

Ngày 2/11/2026, Cục Phòng chống và Giảm nhẹ thiên tai Thái Lan (DDPM) khuyến nghị người dân nước này chuẩn bị túi cứu hộ đủ dùng trong 72 giờ, gồm 6 nhóm vật dụng thiết yếu: thuốc men, thực phẩm và nước uống, thiết bị liên lạc, giấy tờ và tiền mặt, đồ vệ sinh cá nhân, quần áo và chăn màn. Lượng nước được khuyến nghị là 3 lít/người/ngày.

Không riêng Thái Lan, Anh khuyến khích các hộ gia đình dự trữ nhu yếu phẩm đủ dùng trong ít nhất 3 ngày; Nhật Bản đưa ra khuyến nghị tương tự, trong khi Thụy Điển yêu cầu người dân có khả năng tự xoay xở trong ít nhất một tuần.

Những chiếc ba lô sinh tồn vốn gắn với cộng đồng chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp ngày tận thế nay đang xuất hiện trong các hướng dẫn chính thức của nhiều chính phủ. Điều gì khiến tư duy này dần trở nên phổ biến?

Ứng phó khi dịch vụ thiết yếu bị gián đoạn

Đằng sau xu hướng trên là một thế giới ngày càng khó đoán định. Đại dịch COVID-19 từng khiến nhiều quốc gia chứng kiến cảnh siêu thị thiếu hàng, chuỗi cung ứng đứt gãy và người dân đổ xô tích trữ thực phẩm, giấy vệ sinh. Những gì tưởng như chỉ xảy ra trong các kịch bản giả tưởng đã trở thành trải nghiệm thực tế của hàng triệu gia đình.

Tiếp đó, xung đột Nga - Ukraine, căng thẳng Trung Đông, các cuộc tấn công mạng và thiên tai cực đoan tiếp tục làm gia tăng lo ngại về khả năng gián đoạn những dịch vụ thiết yếu như điện, nước, vận tải và thông tin liên lạc.

Ngày 22/10/2026, Chính phủ Anh phát động chiến dịch "Be Ready" kéo dài 3 năm, khuyến khích người dân thực hiện những bước chuẩn bị đơn giản để ứng phó khi các dịch vụ thiết yếu bị gián đoạn. Thông điệp không chỉ hướng tới những cuộc chiến tiềm tàng mà còn bao gồm bão lụt, cháy rừng và sự cố mạng.

Còn theo chính phủ Phần Lan, mỗi hộ gia đình nên chuẩn bị đủ nước, thực phẩm, thuốc men và vật dụng cần thiết để tự xoay xở ít nhất 72 giờ.

Những khuyến cáo này cho thấy chuẩn bị đồ dùng sinh tồn đang dần trở thành một phần của văn hóa phòng ngừa rủi ro.

Niềm tin về "ngày tận thế" và hành vi tích trữ

Trong nhiều năm, "prepping" – thuật ngữ chỉ việc chủ động chuẩn bị cho những tình huống khẩn cấp, thậm chí sự sụp đổ của xã hội – thường gắn với một cộng đồng tương đối nhỏ, được gọi là "preppers". Họ tích trữ lương thực, nước uống, nhiên liệu, thuốc men và thiết bị sinh tồn, với niềm tin rằng một ngày nào đó các hệ thống xã hội có thể ngừng hoạt động.

Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 đã khiến hành vi chuẩn bị này được nhìn nhận theo một cách khác.

Nghiên cứu "Chuẩn bị ứng phó với ngày tận thế trong đại dịch COVID-19" của các tác giả Nina Smith và Susan Jennifer Thomas, đăng trên tạp chí Frontiers in Psychology vào ngày 14/4/2021, khảo sát 384 người để tìm hiểu mối liên hệ giữa niềm tin về "ngày tận thế", hành vi tích trữ và các yếu tố tâm lý.

Nghiên cứu ghi nhận hành vi chuẩn bị và tích trữ có mối liên hệ với lo âu, triệu chứng ám ảnh cưỡng chế và mức độ khó chấp nhận sự bất định. Đáng chú ý, những người tham gia khảo sát cho biết họ tích trữ không chỉ vì sợ dịch bệnh mà còn vì lo siêu thị đóng cửa, hạn chế đi lại và chứng kiến người khác mua quá nhiều hàng hóa.

Điều này phần nào lý giải một đặc điểm của tâm lý con người: Khi không thể kiểm soát những biến cố bên ngoài, chúng ta thường tìm cách kiểm soát những gì nằm trong khả năng của mình. Chuẩn bị một lượng thực phẩm dự phòng, sạc đầy pin điện thoại hay lập kế hoạch liên lạc trong gia đình có thể đem lại cảm giác chủ động trước những nguy cơ khó lường.

Một nghiên cứu tổng hợp đăng trên tạp chí Communications Earth & Environment thuộc hệ thống xuất bản của tạp chí Nature vào ngày 8/1/2026, phân tích 167 mẫu nghiên cứu độc lập với tổng cộng 110.683 người tại 30 quốc gia, cũng cung cấp góc nhìn đáng chú ý.

Theo các tác giả Sofiia Skipor và Magnus Bergquist, những yếu tố có mối liên hệ nổi bật với mức độ chuẩn bị ứng phó khẩn cấp là chuẩn mực xã hội và niềm tin vào hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa. Nói cách khác, con người có xu hướng chuẩn bị nhiều hơn khi họ tin rằng những việc mình làm thực sự hữu ích và nhận thấy những người xung quanh cũng hành động tương tự.

Chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp không đồng nghĩa với sống trong sợ hãi thường trực

Thụy Điển là một ví dụ đáng chú ý. Trong cuốn cẩm nang "Trong trường hợp xảy ra khủng hoảng hoặc chiến tranh" phát hành năm 2024, Cơ quan Phòng vệ dân sự và Khả năng chống chịu Thụy Điển hướng dẫn người dân chuẩn bị cho những tình huống từ mất điện, thiên tai, tấn công mạng đến xung đột vũ trang. Mục tiêu là giúp mỗi người có thể tự đáp ứng nhu cầu cơ bản trong ít nhất một tuần.

Phần Lan cũng khuyến nghị các gia đình dự trữ thực phẩm và vật dụng thiết yếu đủ dùng trong 72 giờ. Đáng chú ý, chính phủ nước này nhấn mạnh đây không phải một kho hàng riêng biệt, mà nên là những sản phẩm gia đình vẫn sử dụng thường xuyên, được bổ sung dần trong sinh hoạt hằng ngày.

Cách tiếp cận này cho thấy ranh giới giữa chuẩn bị chủ động và tích trữ hoảng loạn rất quan trọng. Chính hướng dẫn của Phần Lan cũng cảnh báo việc mua quá nhiều hàng hóa có thể gây xáo trộn hoạt động của cửa hàng và chuỗi cung ứng, khiến những người khác khó tiếp cận nhu yếu phẩm trong trường hợp xảy ra khủng hoảng.

Có lẽ điều đáng chú ý nhất không phải là ngày càng nhiều người chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp, mà là ngày càng nhiều người nhận ra cuộc sống bình thường không phải lúc nào cũng được bảo đảm. Một chiếc ba lô cứu hộ hay dự trữ thực phẩm cho vài ngày không nhất thiết xuất phát từ nỗi sợ hãi, mà có thể đơn giản là cách con người học cách thích nghi với một thế giới ngày càng khó đoán định.