Hơn 500 người đã chọn "đóng băng" sau khi qua đời để chờ AI hồi sinh: Canh bạc lớn nhất của nhân loại không phải lên sao Hỏa mà là chống lại tử vong

Năm 1992, một người đàn ông được đưa vào phòng cấp cứu sau cơn đau tim. Các bác sĩ tuyên bố ông đã qua đời. Chỉ vài giờ sau, cơ thể được chuyển đến một cơ sở đặc biệt ở bang Arizona (Mỹ), nơi một nhóm kỹ thuật viên lập tức bắt đầu cuộc chạy đua với thời gian.

Máu được rút khỏi cơ thể. Một loại dung dịch hóa học đặc biệt được bơm vào hệ tuần hoàn. Nhiệt độ cơ thể liên tục giảm xuống mức -196°C trước khi được đặt vào một bình nitơ lỏng khổng lồ.

Ba mươi năm sau, người đàn ông ấy vẫn nằm nguyên ở đó.

Ông không còn được xem là một bệnh nhân, nhưng cũng chưa hẳn được những người theo đuổi cryonics coi là "đã hết hy vọng". Trong suy nghĩ của họ, ông chỉ đang chờ thời điểm mà y học, trí tuệ nhân tạo và công nghệ nano đủ mạnh để hoàn thành điều mà thế kỷ XXI chưa thể làm.

Nghe giống một bộ phim khoa học viễn tưởng.

Nhưng thực tế, điều này đã diễn ra suốt hơn nửa thế kỷ.

Theo số liệu mới nhất từ Alcor Life Extension Foundation và Cryonics Institute, hiện có hơn 520 người trên thế giới đã được “cryopreservation”, nghĩa là bảo quản lạnh sau khi được tuyên bố chết về mặt pháp lý.

Riêng Alcor đang lưu trữ 263 bệnh nhân cùng hơn 1.500 thành viên đã đăng ký, trong khi Cryonics Institute có hơn 2.000 thành viên và khoảng 270 bệnh nhân được bảo quản. Con số này tiếp tục tăng qua từng năm, dù vẫn còn rất nhỏ so với quy mô dân số toàn cầu.

Nếu muốn bảo quản toàn bộ cơ thể tại Alcor, người tham gia hiện phải chuẩn bị khoảng 220.000 USD. Tuy nhiên, phần lớn không tự bỏ ra số tiền này. Họ mua bảo hiểm nhân thọ và chỉ định Alcor là bên thụ hưởng. Khi qua đời, khoản tiền bảo hiểm sẽ chi trả cho quá trình bảo quản.

Thậm chí, hơn một nửa thành viên của Alcor còn chọn phương án rẻ hơn: chỉ bảo quản phần đầu với chi phí khoảng 80.000 USD, bởi họ tin rằng điều đáng lưu giữ nhất không phải cơ thể, mà là bộ não, nơi chứa ký ức, ý thức và bản sắc của một con người.

Danh sách những người đang được bảo quản bằng cryonics có những cái tên gây chú ý như huyền thoại bóng chày Ted Williams, nhà khoa học Robert Ettinger (người đặt nền móng cho phong trào cryonics) hay Hal Finney, lập trình viên tiên phong của Bitcoin và là người đầu tiên nhận giao dịch Bitcoin từ Satoshi Nakamoto.

Điều đáng chú ý là phần lớn những người tham gia không phải tỷ phú công nghệ hay giới siêu giàu.

Nhiều người là kỹ sư, bác sĩ, giáo viên hoặc nhân viên văn phòng. Họ không trả hàng trăm nghìn USD ngay lập tức mà mua bảo hiểm nhân thọ, chỉ định khoản tiền bảo hiểm sẽ thanh toán chi phí cryonics sau khi qua đời. Điều này khiến cryonics dần chuyển từ một ý tưởng dành cho giới tinh hoa thành một dịch vụ có thị trường riêng.

Cuộc chiến chống lại nước

Nếu nhìn dưới góc độ công nghệ, cryonics không phải là "đóng băng xác người" như nhiều bộ phim vẫn mô tả. Đó là một cuộc chiến chống lại nước.

Khi nước trong tế bào đóng băng theo cách thông thường, các tinh thể băng sẽ đâm xuyên màng tế bào, phá hủy cấu trúc protein và mô thần kinh. Một khi điều đó xảy ra, việc phục hồi gần như bất khả thi.

Vì vậy, các tổ chức cryonics sử dụng kỹ thuật vitrification. Thay vì để nước kết tinh thành đá, họ thay thế phần lớn dịch sinh học bằng các chất bảo vệ đông lạnh (cryoprotectant), khiến mô chuyển sang trạng thái giống thủy tinh ở nhiệt độ cực thấp.

Đây cũng là nguyên lý đang được sử dụng trong nhiều lĩnh vực của y học hiện đại như bảo quản phôi, trứng và một số mô sinh học, dù quy mô áp dụng cho toàn bộ cơ thể người lớn phức tạp hơn rất nhiều.

Sau khi hoàn tất quá trình này, cơ thể được đặt trong các bình Dewar chứa nitơ lỏng ở nhiệt độ -196°C. Điều thú vị là hệ thống này gần như không cần điện để duy trì nhiệt độ. Nitơ lỏng tự bay hơi rất chậm và chỉ cần được bổ sung định kỳ, giúp việc lưu trữ kéo dài nhiều thập kỷ với chi phí vận hành tương đối thấp.

Điều khiến cryonics trở nên đặc biệt không nằm ở kỹ thuật bảo quản, mà nằm ở lời hứa dành cho tương lai.

Những người ủng hộ lĩnh vực này tin rằng con người hiện nay chưa thể cứu họ, nhưng con người trong vài thế kỷ tới có thể làm được.

Trong kịch bản ấy, trí tuệ nhân tạo sẽ không phải là "bác sĩ" theo nghĩa truyền thống mà trở thành hệ thống phân tích ở cấp độ phân tử. AI có thể mô phỏng cấu trúc não, nhận diện những vùng tổn thương sau nhiều thập kỷ bảo quản và thiết kế phương án phục hồi tối ưu.

Công nghệ nano, nếu đạt tới mức kiểm soát từng phân tử, được kỳ vọng có thể sửa chữa các tổn thương mà phương pháp vitrification vẫn chưa thể tránh khỏi. Trong khi đó, y học tái tạo và kỹ thuật nuôi cấy mô có thể tạo ra các cơ quan mới để thay thế những phần đã hư hỏng.

Trong vài thập kỷ qua, y học đã liên tục biến những điều từng bị coi là không tưởng thành hiện thực. Ghép tim, ghép mặt, chỉnh sửa gene bằng CRISPR, nuôi cấy nội tạng, in sinh học 3D, tế bào gốc hay trí tuệ nhân tạo hỗ trợ chẩn đoán đều từng bị xem là viễn tưởng trước khi bước vào đời sống.

Đó là một viễn cảnh hấp dẫn, đặc biệt trong bối cảnh AI đang tiến rất nhanh.

Chỉ trong vài năm, AI đã chuyển từ chatbot thành hệ thống hỗ trợ phát hiện ung thư, thiết kế protein, dự đoán cấu trúc phân tử và rút ngắn đáng kể thời gian nghiên cứu thuốc. Những bước tiến ấy khiến nhiều người tin rằng tốc độ phát triển của khoa học trong thế kỷ XXI có thể còn nhanh hơn toàn bộ lịch sử y học trước đó cộng lại.

Tranh cãi

Tuy nhiên niềm tin không đồng nghĩa với bằng chứng. Đây chính là điểm gây tranh cãi lớn nhất của cryonics.

Cho đến hôm nay, chưa có bất kỳ con người nào từng được hồi sinh sau khi trải qua cryopreservation.

Không chỉ vậy, giới khoa học vẫn chưa biết liệu ký ức, ý thức và bản sắc cá nhân có còn nguyên vẹn sau nhiều thập kỷ bảo quản hay không. Não bộ không chỉ là tập hợp của các tế bào, mà còn là mạng lưới kết nối cực kỳ phức tạp. Chỉ cần một phần rất nhỏ trong cấu trúc này bị phá hủy, toàn bộ ký ức và nhân cách có thể không còn tồn tại.

Nhiều nhà thần kinh học cũng cho rằng vấn đề lớn nhất không phải làm tan băng một cơ thể, mà là khôi phục một bộ não từng trải qua quá trình thiếu oxy, chết tế bào và tổn thương ở cấp độ phân tử trước khi việc bảo quản bắt đầu.

Ngay cả Alcor cũng không tuyên bố rằng họ có thể hồi sinh bệnh nhân. Tổ chức này mô tả cryonics là một "thí nghiệm khoa học dài hạn", trong đó người tham gia chấp nhận đánh cược vào khả năng y học tương lai sẽ giải quyết những vấn đề mà hiện nay chưa có lời giải.

Thực tế, phần lớn cộng đồng khoa học vẫn coi cryonics là một lĩnh vực mang tính suy đoán rất cao. Các rào cản về sinh học, thần kinh học và vật lý hiện đều chưa có lời giải rõ ràng. Điều đó đồng nghĩa với việc khả năng hồi sinh vẫn đang ở mức giả thuyết chứ chưa phải triển vọng khoa học đã được chứng minh.

Thế nhưng, chính sự bất định ấy lại tạo nên sức hút đặc biệt của cryonics. Bởi nếu xác suất thành công là 0%, câu chuyện đã kết thúc từ lâu.

Tuy nhiên nếu xác suất ấy lớn hơn 0 dù chỉ rất nhỏ, thì với nhiều người, đây vẫn là lựa chọn hợp lý hơn so với hỏa táng hay chôn cất, những phương án gần như loại bỏ hoàn toàn khả năng quay trở lại.

Có lẽ vì vậy mà sau hơn 50 năm, số người đăng ký cryonics vẫn tiếp tục tăng.

Có thể vài thế kỷ nữa, những chiếc bình nitơ lỏng tại Arizona và Michigan sẽ chỉ còn là minh chứng cho một giấc mơ bất thành.

Nhưng cũng có thể, lịch sử sẽ nhìn chúng theo một cách hoàn toàn khác: những "buồng ngủ đông" đầu tiên của nhân loại, nơi hơn 500 con người đã đánh cược toàn bộ cơ hội cuối cùng của mình vào một tương lai mà họ sẽ không bao giờ được chứng kiến, trừ khi chính tương lai ấy tìm được cách đánh thức họ./

Mai Mai