Hàng triệu nhà đầu tư chứng khoán Hàn Quốc lao đao khi thị trường lao dốc

Các nhà đầu tư cá nhân Hàn Quốc từng tin rằng mình đang đặt cược vào "đường ống dẫn tiền" của cơn sốt AI toàn cầu. Nhưng chỉ sau vài tuần, canh bạc vào Samsung Electronics và SK Hynix, hai ông lớn chip nhớ đứng sau làn sóng trung tâm dữ liệu AI đã trở thành một trong những cú đảo chiều đau đớn nhất trên thị trường chứng khoán châu Á.

Trên các diễn đàn giao dịch trực tuyến, những lời than vãn xuất hiện dày đặc. "Tôi chỉ muốn quay lại thời điểm trước khi chơi chứng khoán. Hãy trả lại tiền cho chúng tôi", một nhà đầu tư viết, sau khi các quỹ ETF đòn bẩy gắn với SK Hynix và Samsung lao dốc mạnh.

Một người khác cay đắng: "Các người đang quyết tâm đẩy tôi vào đường cùng rồi". Theo CNBC, các nhà đầu tư cá nhân Hàn Quốc đã mua ròng khoảng 14.000 tỷ won, tương đương 9,4 tỷ USD, các quỹ ETF đòn bẩy đơn cổ phiếu kể từ khi sản phẩm này ra mắt ngày 27/5, vượt xa mức khoảng 2.000 tỷ won của nhà đầu tư nước ngoài.

Điều khiến cú ngã này trở nên trớ trêu là Samsung và SK Hynix không hề là những doanh nghiệp yếu. Ngược lại, họ đang nằm ở một trong những vị trí "đẹp" nhất trong chuỗi giá trị AI toàn cầu: Sản xuất chip nhớ, đặc biệt là các loại bộ nhớ hiệu năng cao phục vụ trung tâm dữ liệu. Trong khi các đại gia công nghệ Mỹ như Alphabet, Amazon, Meta và Microsoft đang đốt hàng trăm tỷ USD cho trung tâm dữ liệu, những người bán "cuốc xẻng" cho cơn sốt AI như Nvidia, Samsung và SK Hynix lại là bên trực tiếp thu tiền.

The Economist gọi đây là một trong những cuộc chuyển giao tiền mặt xuyên biên giới lớn nhất trong lịch sử doanh nghiệp: Tiền từ Thung lũng Silicon chảy sang các nhà cung cấp phần cứng và chip ở Mỹ, Hàn Quốc. Nvidia hưởng lợi từ GPU, còn Samsung và SK Hynix hưởng lợi từ chip nhớ, loại linh kiện tưởng như "phổ thông" hơn nhưng đang ngày càng trở thành tài nguyên chiến lược trong kỷ nguyên AI.

Nhưng thị trường chứng khoán không chỉ phản ánh lợi nhuận hiện tại. Nó còn phản ánh kỳ vọng, đòn bẩy và nỗi sợ. Khi một câu chuyện đầu tư trở nên quá đông người tham gia, ngay cả kết quả kinh doanh rất tốt cũng có thể không đủ để giữ giá cổ phiếu tiếp tục tăng.

Theo The Economist, từ đỉnh tháng 6, cổ phiếu Samsung và SK Hynix có thời điểm đã lao dốc lần lượt 41% và 52%, thổi bay khoảng 1.200 tỷ USD khỏi thị trường chứng khoán Hàn Quốc vốn có mức độ tập trung rất cao. Cổ phiếu SK Hynix thậm chí giảm hơn 1/5 chỉ trong một tuần, dù lợi nhuận hoạt động quý tăng gấp 6 lần so với cùng kỳ năm trước. Nói cách khác, vấn đề không phải doanh nghiệp không kiếm được tiền, mà là nhà đầu tư đã trả giá quá cao cho kỳ vọng rằng doanh nghiệp sẽ còn kiếm được nhiều tiền hơn nữa.

Đáng nói, khi cổ phiếu đảo chiều, chính lớp nhà đầu tư cá nhân dùng đòn bẩy trở thành nhóm chịu thiệt hại nặng nhất. MarketWatch dẫn các báo cáo thị trường cho biết khoảng 1,2 triệu tài khoản nhà đầu tư cá nhân tại Hàn Quốc đã bị gọi ký quỹ, trong đó khoảng 360.000 tài khoản bị "xóa sạch" trong tháng. Đây là lý do cú giảm của Samsung và SK Hynix không còn chỉ là câu chuyện định giá ngành chip, mà đã trở thành một cú sốc xã hội đối với thế hệ nhà đầu tư cá nhân Hàn Quốc vừa lao vào chứng khoán trong cơn sốt AI.

CÚ SẬP

Cơn sốt này không tự nhiên xuất hiện. Hàn Quốc trong năm qua chứng kiến làn sóng nhà đầu tư cá nhân đổ tiền vào chứng khoán, trong bối cảnh chính phủ cũng muốn vực dậy tâm lý thị trường. Chỉ số KOSPI từng tăng mạnh, được hỗ trợ bởi niềm tin vào AI, bán dẫn và kỳ vọng Hàn Quốc sẽ trở thành một trong những trung tâm hưởng lợi lớn nhất từ cuộc đua công nghệ toàn cầu.

Nhà đầu tư cá nhân rút tiền khỏi bảo hiểm, ngân hàng để mua cổ phiếu. Người lao động trong các công ty chip đòi thưởng theo kiểu Phố Wall. Theo The Economist, nhân viên SK Hynix và bộ phận chip của Samsung đã đạt được cơ chế thưởng tương đương 10% lợi nhuận hoạt động; riêng tại SK Hynix, khoản này có thể lên tới 500.000 USD/người trong năm nay và 800.000 USD/người vào năm tới. Những con số này cho thấy cơn sốt AI không chỉ nằm trên bảng điện chứng khoán, mà đã lan sang cả văn hóa lương thưởng và kỳ vọng làm giàu trong xã hội Hàn Quốc.

Điểm bùng phát rủi ro nằm ở các quỹ ETF đòn bẩy đơn cổ phiếu. Đây là sản phẩm được thiết kế để nhân đôi biến động hằng ngày của một cổ phiếu cơ sở. Nếu SK Hynix tăng 1%, nhà đầu tư có thể lãi khoảng 2%. Nhưng nếu cổ phiếu giảm 10%, khoản lỗ có thể bị phóng đại tương ứng. Vấn đề là trong một thị trường đang hưng phấn, mặt trái này thường bị xem nhẹ.

Cơ quan Dịch vụ Tài chính Hàn Quốc cho biết các quỹ ETF đòn bẩy gắn với Samsung Electronics và SK Hynix mới ra mắt từ tháng 5, nhưng đã góp phần làm gia tăng biến động thị trường. Cơ quan này sau đó phải tạm dừng niêm yết các ETF mới theo dõi hai cổ phiếu này, đồng thời nâng yêu cầu tiền ký quỹ tối thiểu đối với nhà đầu tư cá nhân lên 30 triệu won tiền mặt, từ mức 10 triệu won bằng tiền mặt và cổ phiếu trước đó.

Theo Reuters, nhà đầu tư cá nhân còn phải học thêm các khóa đào tạo về rủi ro, trong khi các công ty chứng khoán được khuyến nghị không tung thêm sản phẩm ETF đòn bẩy mới hoặc các chương trình khuyến mãi liên quan. Biện pháp này được đưa ra sau cuộc họp giữa các nhà hoạch định chính sách kinh tế hàng đầu, bao gồm Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc.

Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc cũng đã cảnh báo rằng các ETF đòn bẩy theo dõi Samsung và SK Hynix có thể khuếch đại biến động, trong bối cảnh hai cổ phiếu chip lớn này chiếm hơn một nửa thị trường chứng khoán Hàn Quốc nếu xét theo vốn hóa và giá trị giao dịch. Nói cách khác, khi nhà đầu tư cá nhân dùng đòn bẩy để đặt cược vào hai cổ phiếu vốn đã quá lớn, họ không chỉ tự làm rủi ro cho mình, mà còn có thể làm cả thị trường dao động dữ dội hơn.

Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa một câu chuyện đầu tư đúng và một canh bạc nguy hiểm. AI có thể là xu hướng dài hạn thật. Samsung và SK Hynix có thể là những doanh nghiệp hưởng lợi thật. Nhưng khi dòng tiền đổ vào quá nhanh, cộng thêm đòn bẩy, một cổ phiếu tốt vẫn có thể trở thành cái bẫy.

Số liệu từ SBS cho thấy chỉ trong giai đoạn 16/6-15/7, tổng cộng 16 sản phẩm ETF đòn bẩy và inverse theo dõi riêng Samsung Electronics và SK Hynix đã hút khoảng 7.336 tỷ won. Riêng KODEX SK Hynix Single Stock Leverage ETF ghi nhận dòng vốn vào khoảng 3.447 tỷ won.

Sự bùng nổ này phản ánh tâm lý FOMO rất mạnh: Nếu AI là tương lai, nếu Nvidia đã tăng phi mã, nếu các hãng công nghệ Mỹ vẫn tiếp tục chi tiền cho trung tâm dữ liệu, thì tại sao không dùng đòn bẩy để "ăn dày" hơn ở Samsung và SK Hynix? Nhưng chính logic đó khiến cú đảo chiều trở nên tàn khốc. Khi giá bắt đầu giảm, các tài khoản dùng margin bị gọi ký quỹ. Một số tài khoản bị đóng. Áp lực bán kỹ thuật chồng lên áp lực tâm lý, tạo ra vòng xoáy giảm giá.

Câu hỏi lớn hơn là: Liệu đây chỉ là cú điều chỉnh của một giao dịch quá đông người, hay là dấu hiệu đầu tiên cho thấy chu kỳ lợi nhuận của chip nhớ đang tới đỉnh?

Phe lạc quan cho rằng nhu cầu trung tâm dữ liệu, AI, robot và điện toán hiệu năng cao sẽ giúp chip nhớ thiếu cung trong nhiều năm. Nếu kịch bản này đúng, Samsung và SK Hynix có thể tiếp tục hưởng lợi lớn. Nhưng phe thận trọng nhìn ngành chip nhớ như một ngành hàng hóa có tính chu kỳ rất cao: giá tăng mạnh sẽ kích thích đầu tư công suất mới, và chỉ sau một hoặc hai năm, nguồn cung bổ sung có thể kéo giá và lợi nhuận đi xuống.

The Economist chỉ ra rằng dù cổ phiếu đã tăng mạnh, Samsung và SK Hynix trong năm qua vẫn thường giao dịch ở mức P/E dự phóng một chữ số. Điều này cho thấy thị trường không hoàn toàn tin rằng lợi nhuận hiện tại có thể kéo dài mãi. Nhà đầu tư có thể đang định giá hai doanh nghiệp như những công ty ở gần đỉnh chu kỳ, thay vì những cổ phiếu tăng trưởng ổn định kiểu phần mềm.

RỦI RO

Rủi ro thứ nhất là "hàng hóa hóa". Với các loại chip nhớ kém tiên tiến hơn, Samsung và SK Hynix đang đối mặt với sức ép từ các đối thủ Trung Quốc. Trong lĩnh vực AI, một rủi ro tương tự cũng đang xuất hiện với các công ty phát triển mô hình của Mỹ: các mô hình mã nguồn mở từ Trung Quốc có thể khiến lợi thế công nghệ bị thu hẹp nhanh hơn dự kiến.

Rủi ro thứ hai là các cam kết dài hạn từ khách hàng có thể không chắc chắn như vẻ ngoài. Samsung và SK Hynix thường nhấn mạnh các hợp đồng dài hạn, khoản trả trước và khả năng nhìn thấy doanh thu trong nhiều năm. Nhưng nhà đầu tư bắt đầu đặt câu hỏi: nếu chu kỳ AI chững lại, nếu các công ty phát triển mô hình cắt giảm chi tiêu, liệu khách hàng có tìm cách đàm phán lại, trì hoãn hoặc thoát khỏi hợp đồng?

Câu hỏi này không chỉ dành cho ngành chip nhớ. Nó còn treo trên toàn bộ hệ sinh thái AI. Các công ty công nghệ Mỹ đang cam kết hàng trăm tỷ USD cho trung tâm dữ liệu. Meta, Microsoft, Alphabet, Amazon đều chạy đua hạ tầng. Nhưng nếu doanh thu AI không theo kịp tốc độ đầu tư, các cam kết thuê trung tâm dữ liệu, mua chip, đặt công suất có thể trở thành gánh nặng.

Nvidia đang đóng vai trò giống một "ngân hàng trung ương" của cơn sốt AI. Jensen Huang không chỉ bán chip, mà còn tham gia sâu vào việc duy trì niềm tin của hệ sinh thái. Theo The Economist, Nvidia được cho là đang đàm phán để bảo lãnh 250 tỷ USD cam kết từ OpenAI nhằm thuê trung tâm dữ liệu, đồng thời công bố một quan hệ đối tác mơ hồ trị giá 500 tỷ USD với SK Hynix. Những động thái này có thể giúp bữa tiệc AI kéo dài, nhưng cũng làm nhà đầu tư lo ngại hơn: nếu một doanh nghiệp phải liên tục dùng bảng cân đối kế toán và uy tín của mình để chống đỡ hệ sinh thái, liệu thị trường có đang quá mong manh?

Với Hàn Quốc, cú sập cổ phiếu Samsung và SK Hynix còn là bài kiểm tra cho mô hình "tư bản nhà nước cộng đầu cơ thị trường". Chính phủ muốn thị trường chứng khoán tăng để cải thiện niềm tin và tài sản hộ gia đình. Nhà đầu tư cá nhân muốn làm giàu từ AI. Doanh nghiệp muốn hưởng lợi từ chu kỳ chip. Các công ty chứng khoán và quản lý quỹ muốn bán sản phẩm đòn bẩy. Khi tất cả cùng nhìn về một hướng, thị trường có thể tăng rất nhanh. Nhưng khi kỳ vọng đảo chiều, cú rơi cũng nhanh không kém.

Điều nguy hiểm nhất của ETF đòn bẩy không nằm ở chỗ nó sai trong mọi trường hợp. Trong thị trường tăng một chiều, sản phẩm này có thể tạo lợi nhuận cực lớn. Nhưng nó được thiết kế theo biến động hằng ngày, nên trong một thị trường giằng co mạnh, nhà đầu tư có thể mất tiền ngay cả khi cổ phiếu cơ sở sau một thời gian không giảm quá sâu. Với nhà đầu tư cá nhân, đây là sản phẩm đòi hỏi hiểu biết cao về biến động, tái cân bằng và rủi ro thanh lý những điều thường bị bỏ qua trong giai đoạn hưng phấn.

Bởi vậy, câu chuyện Hàn Quốc không chỉ là chuyện riêng của Samsung, SK Hynix hay vài quỹ ETF đòn bẩy. Nó là một lát cắt điển hình của cơn sốt AI toàn cầu: doanh nghiệp thật, lợi nhuận thật, nhu cầu thật nhưng được phủ lên bởi kỳ vọng quá lớn, đòn bẩy quá cao và tâm lý làm giàu quá nhanh.

Nhà đầu tư Hàn Quốc từng nghĩ mình đang mua cổ phiếu của những người bán "cuốc xẻng" trong cơn sốt vàng AI. Nhưng khi quá nhiều người cùng dùng margin để mua cuốc xẻng, chính chiếc cuốc cũng có thể trở thành vật sắc khiến họ bị thương.

Sau cùng, AI có thể vẫn là cuộc cách mạng lớn. Samsung và SK Hynix có thể vẫn là những người thắng dài hạn. Nhưng cú sốc trên thị trường Hàn Quốc cho thấy một điều cũ kỹ nhưng luôn đúng: không có xu hướng nào, dù hấp dẫn đến đâu, đủ an toàn để được mua bằng đòn bẩy vô tội vạ.

Và trong một thị trường đã bị đẩy lên bằng niềm tin rằng "lần này sẽ khác", câu hỏi quan trọng không còn là AI có thật hay không. Câu hỏi là: nhà đầu tư đã trả bao nhiêu tiền cho niềm tin ấy và họ vay bao nhiêu để trả.

Theo: The Economist, BI, Financial Times

Phương Linh