GS.TS Nguyễn Đức Thuận: “Làm cò đất, kế toán trưởng phải có chứng chỉ, nhưng làm CEO thì không cần vẫn được bổ nhiệm”

Ngày 12/11, Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam (VACD) tổ chức chương trình Bàn tròn quản trị với chủ đề “Tối ưu quản trị bằng công nghệ và dữ liệu”.

Phát biểu tại chương trình, GS.TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tập đoàn Long Biên, cho rằng sự phát triển của công nghệ đang đặt ra yêu cầu thay đổi căn bản về năng lực quản trị, đặc biệt đối với đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp.

Khi đề cập đến việc đào tạo và đánh giá năng lực quản trị, ông Thuận chỉ ra một nghịch lý đang tồn tại tại Việt Nam.

“Việt Nam chúng ta có nghịch lý... là làm môi giới bất động sản, gọi 'cò đất', cũng phải có chứng chỉ bất động sản mới được làm; hoạt động quản lý dự án cũng phải có chứng chỉ tư vấn dự án mới được làm; làm kế toán phải có chứng chỉ kế toán trưởng mới được làm. Nhưng người quan trọng nhất là vị trí quản lý toàn bộ doanh nghiệp, tức là CEO thì hiện nay không cần chứng chỉ vẫn bổ nhiệm bình thường”, ông Thuận nói.

Từ thực tế này, Chủ tịch VACD đề xuất cần xây dựng hệ thống đánh giá năng lực quản trị, đặc biệt là năng lực quản trị số của đội ngũ CEO. Theo đó, năng lực của người điều hành doanh nghiệp có thể được đánh giá thông qua những tiêu chí cụ thể như tỷ lệ quyết định dựa trên dữ liệu, độ chính xác của các dự báo, thời gian xử lý thông tin và hiệu quả điều hành.

ĐẦU TƯ CÔNG NGHỆ KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI NÂNG CAO NĂNG LỰC QUẢN TRỊ

Theo ông Thuận, trong nền kinh tế số, dữ liệu, tri thức và khả năng khai thác thông tin đang trở thành những yếu tố quan trọng quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Một doanh nghiệp dù sở hữu nguồn vốn lớn, tài sản đáng kể và lực lượng lao động đông đảo vẫn có thể đánh mất lợi thế nếu không kịp thời nhận diện biến động thị trường và đưa ra quyết định phù hợp.

Ngược lại, doanh nghiệp biết sử dụng dữ liệu có thể nâng cao năng suất, kiểm soát rủi ro, tối ưu nguồn lực và phát triển các mô hình kinh doanh mới.

Tuy nhiên, ông cho rằng không thể đánh đồng việc đầu tư công nghệ với nâng cao năng lực quản trị. Nhiều doanh nghiệp đã chi số tiền lớn cho hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm quản lý nhưng hiệu quả điều hành chưa cải thiện tương xứng.

Nguyên nhân là doanh nghiệp mới dừng ở việc số hóa hồ sơ, báo cáo và quy trình, trong khi phương thức ra quyết định vẫn chủ yếu dựa trên kinh nghiệm và cảm tính của người lãnh đạo.

Theo Chủ tịch VACD, quá trình chuyển đổi quản trị cần trải qua ba cấp độ, từ số hóa dữ liệu, sử dụng dữ liệu để hỗ trợ quản lý đến khai thác dữ liệu và AI nhằm đổi mới mô hình kinh doanh, tạo ra giá trị mới.

Điều quan trọng không nằm ở số lượng dữ liệu mà doanh nghiệp nắm giữ, mà ở khả năng chuyển dữ liệu thành tri thức, từ tri thức đưa ra quyết định và biến quyết định thành kết quả kinh doanh.

Ông cũng chỉ ra 5 thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam, bao gồm nhận thức chưa đồng đều về chuyển đổi số, dữ liệu phân tán giữa các bộ phận, năng lực phân tích của lãnh đạo còn hạn chế, nguồn lực đầu tư hạn hẹp và nguy cơ mất an toàn thông tin.

Để giải quyết những vấn đề này, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy quản trị ngay từ cấp lãnh đạo, xây dựng chiến lược dữ liệu gắn với mục tiêu kinh doanh và phát triển hệ thống thông tin quản trị tích hợp.

Ông Thuận đề xuất lộ trình chuyển đổi quản trị dữ liệu trong khoảng 24 tháng, bắt đầu từ đánh giá hiện trạng, chuẩn hóa dữ liệu, đào tạo nhân sự đến thí điểm tại các lĩnh vực trọng yếu như tài chính, dòng tiền, nhân sự và kiểm soát rủi ro, trước khi nhân rộng trên toàn doanh nghiệp.

Đặc biệt, ông nhấn mạnh rằng công nghệ và AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Con người vẫn phải là chủ thể xác lập mục tiêu, lựa chọn phương án và chịu trách nhiệm cuối cùng đối với các quyết định.

CEO THỜI AI PHẢI THAY ĐỔI CÁCH LÃNH ĐẠO VÀ ĐIỀU HÀNH

Cùng quan điểm về yêu cầu đổi mới năng lực điều hành, ông Nguyễn Mạnh Hùng, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch sáng lập Viện Lãnh đạo, Quản trị và Quản lý Việt Nam, cho rằng AI đang làm thay đổi đồng thời ba chức năng quan trọng của CEO là lãnh đạo, quản trị và quản lý.

Theo ông Hùng, việc doanh nghiệp có nhiều nhân viên sử dụng AI không đồng nghĩa với việc tổ chức đã hình thành năng lực mới. Sự thay đổi chỉ thực sự diễn ra khi AI tác động đến cách doanh nghiệp vận hành và cách người đứng đầu suy nghĩ, ra quyết định, hành động.

Trong hoạt động lãnh đạo, CEO cần chuyển từ việc chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, trực giác sang kết hợp với dữ liệu và AI. Khi công nghệ giúp mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, lợi thế của nhà lãnh đạo không còn đơn thuần là biết nhiều hơn người khác mà nằm ở khả năng xác định đúng vấn đề chiến lược.

Thay vì dành phần lớn thời gian tìm kiếm câu trả lời, người đứng đầu doanh nghiệp cần tập trung đặt ra những câu hỏi quan trọng, đánh giá các phương án và quyết định hướng phát triển.

Ở góc độ quản trị, ông Hùng cho rằng doanh nghiệp phải thiết kế lại cách phối hợp giữa con người và AI, thay vì chỉ trang bị thêm công cụ công nghệ cho từng vị trí nhưng giữ nguyên toàn bộ bộ máy cũ.

Một số công việc có thể được AI thực hiện, một số cần con người phê duyệt và những nhiệm vụ khác đòi hỏi sự phối hợp giữa hai bên. Doanh nghiệp phải xác định rõ phạm vi được phép tự động hóa cũng như trách nhiệm đối với kết quả cuối cùng.

Việc ứng dụng AI còn cho phép doanh nghiệp phân quyền sâu hơn, đưa quyền quyết định đến gần khách hàng và hoạt động thực tế, đồng thời tăng khả năng giám sát thông qua dữ liệu cập nhật liên tục.

Đối với chức năng quản lý, nguyên Bộ trưởng cho rằng CEO cần chuyển từ tiếp nhận báo cáo định kỳ sang theo dõi diễn biến hoạt động theo thời gian thực, dự báo kết quả và điều chỉnh nguồn lực linh hoạt.

Thay vì dành nhiều thời gian đôn đốc từng đầu việc, nhà quản lý cần tập trung xác định và tháo gỡ những điểm nghẽn lớn đang ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng các bảng điều khiển dữ liệu không thể thay thế hoàn toàn việc tiếp xúc thực tế. Dữ liệu chỉ phản ánh những gì đã được ghi nhận, trong khi người quản lý còn phải nhận diện những vấn đề mà hệ thống chưa phát hiện.

Theo ông Hùng, hiệu quả ứng dụng AI trong quản trị doanh nghiệp cuối cùng phải được thể hiện qua chất lượng quyết định, hiệu quả hành động, kết quả kinh doanh và khả năng tích lũy tri thức của tổ chức sau mỗi công việc.

Ở góc độ ứng dụng, tham luận “Nền tảng công nghệ cho quản trị doanh nghiệp” của bà Phạm Thị Thủy, đại diện Công ty Cổ phần Phần mềm BRAVO đi sâu vào phân tích và nhấn mạnh vai trò của các giải pháp và nền tảng công nghệ trong hỗ trợ doanh nghiệp để giúp nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành.

BRAVO là doanh nghiệp 27 năm tuổi, chuyên cung cấp và thiết kế các phần mềm quản trị, số hoá dữ liệu doanh nghiệp, đang hợp tác với nhiều Tập đoàn lớn như Hoà Phát, Hợp Lực, THACO, Hoàng Anh Gia Lai,...

Theo Yên Chi