Ebola bùng phát ở Congo và Uganda: 246 ca nghi nhiễm, ít nhất 80 người chết
WHO vừa tuyên bố tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu (PHEIC) với ổ dịch Ebola chủng Bundibugyo đang hoành hành tại tỉnh Ituri, Cộng hòa Dân chủ Congo - một chủng hiếm gặp mà hiện chưa có vắc-xin hay thuốc điều trị được phê duyệt.
Ổ dịch hình thành
Ca nghi nhiễm đầu tiên (ca chỉ điểm) là một y tá tử vong tại Trung tâm Y tế Phúc Âm ở Bunia với các triệu chứng sốt, xuất huyết, nôn mửa và suy nhược nặng.
Bộ trưởng Y tế Congo Samuel-Roger Kamba cho biết ca bệnh này có thể bắt đầu từ ngày 24/4. Trong số 13 mẫu xét nghiệm tại Viện Nghiên cứu Y sinh Quốc gia, 8 mẫu cho kết quả dương tính với chủng Bundibugyo - chủng ít phổ biến hơn trong các đợt bùng phát trước đây của Congo.
Số liệu tính đến 16/5/2026
Tính đến ngày 16/5/2026, tỉnh Ituri ghi nhận 8 ca được xác nhận bằng xét nghiệm, 246 ca nghi nhiễm và 80 ca tử vong nghi ngờ, trải rộng trên ít nhất 3 vùng y tế gồm Bunia, Rwampara và Mongbwalu. Tại Kampala (Uganda), hai ca xét nghiệm dương tính không có liên hệ rõ ràng với nhau được phát hiện trong vòng 24 giờ, đều là người đến từ Congo. Một ca dương tính khác được ghi nhận tại Kinshasa - thủ đô Congo - ở người vừa trở về từ Ituri.
Tại sao chủng Bundibugyo đặc biệt đáng lo ngại?
Chủng Bundibugyo chỉ từng gây ra hai đợt bùng phát Ebola trước đây: một ở Uganda năm 2007 với 55 ca, và một ở Congo năm 2012 với 57 ca. Quan trọng hơn, hiện không có vắc-xin hay phương pháp điều trị nào được phê duyệt cho chủng này.
Vắc-xin Ervebo được WHO phê duyệt và các ứng viên điều trị hàng đầu đều được phát triển nhắm vào chủng Zaire. DRC hiện dự trữ khoảng 2.000 liều Ervebo, nhưng chúng có thể không có tác dụng đáng kể với chủng Bundibugyo. "Điều đó thay đổi cách tính toán đáng kể, vì chúng ta không thể chỉ đơn giản triển khai tiêm vắc-xin Ervebo đại trà cho mọi người," theo Jason Kindrachuk, phó giáo sư vi sinh y học và bệnh truyền nhiễm tại Đại học Manitoba.
Một yếu tố làm chậm phát hiện ban đầu: thiết bị xét nghiệm nhanh tại thực địa ở Ituri ban đầu cho kết quả âm tính vì chỉ được hiệu chỉnh cho chủng Zaire.
WHO tuyên bố tình trạng khẩn cấp
WHO tuyên bố ổ dịch Ebola chủng Bundibugyo tại Congo và Uganda là "tình trạng khẩn cấp y tế công cộng quốc tế" (PHEIC), nhưng chưa đáp ứng tiêu chí để được gọi là đại dịch.
WHO khuyến cáo các nước giáp biên giới với Congo đang ở nguy cơ lây lan cao, và kêu gọi kích hoạt cơ chế quản lý khẩn cấp quốc gia. Đồng thời, WHO cũng kêu gọi các nước không đóng cửa biên giới hay hạn chế thương mại vì điều này có thể đẩy người và hàng hóa sang các đường biên giới phi chính thức không được kiểm soát.
Tình trạng khẩn cấp tại Châu Phi trước cơn bão mang tên Ebola.
Nỗi lo mang tên USAID
Mỹ từng là tác nhân bên ngoài lớn nhất trong các đợt ứng phó dịch Ebola trước đây, nhưng các chuyên gia lo ngại rằng những cắt giảm của chính quyền Trump đối với Mỹ có thể ảnh hưởng đến năng lực phản ứng lần này.
"Trước nhiệm kỳ hai của ông Trump, USAID đã có mặt tại thực địa. CDC cũng vậy - ngay lập tức khi có thông báo về một đợt bùng phát Ebola mới," theo chuyên gia Spencer.
Bức tranh phía sau lời cảnh báo đó còn u ám hơn nhiều. Ngay từ ngày đầu nhiệm kỳ hai, ông Trump ký lệnh đóng băng toàn bộ viện trợ nước ngoài, sau đó cho phần lớn nhân viên USAID nghỉ phép hành chính. Đến ngày 1/7/2025, USAID chính thức ngừng hoạt động - 83% chương trình bị hủy, 94% nhân sự bị sa thải. Chính quyền Trump còn có kế hoạch chuyển 2 tỷ USD từ các quỹ y tế toàn cầu - vốn dành cho phòng chống sốt rét, lao, HIV - sang chi trả chi phí đóng cửa USAID.
Các chuyên gia ước tính động thái này có thể gây ra hơn 120.000 ca tử vong có thể phòng ngừa được, chỉ riêng từ bệnh lao. Trong đợt ứng phó Ebola năm 2021, USAID đã cung cấp tới 11,5 triệu USD hỗ trợ trên khắp châu Phi. Mức cam kết tài chính của Mỹ cho đợt ứng phó hiện tại vẫn chưa được công bố.
Bức tranh thực địa
"Mỗi ngày, người ta vẫn đang chết... và điều này đã diễn ra suốt gần một tuần. Chỉ trong một ngày, chúng tôi chôn cất hai, ba, thậm chí nhiều hơn," Jean Marc Asimwe, cư dân Bunia, chia sẻ.
Tỷ lệ dương tính cao trong các mẫu xét nghiệm ban đầu, cùng với việc phát hiện ca bệnh tại cả Kampala lẫn Kinshasa, xu hướng tăng số ca nghi nhiễm và tình trạng bất ổn an ninh, di chuyển dân số lớn, mạng lưới rộng các cơ sở y tế không chính thức - tất cả đều cho thấy đợt bùng phát thực tế có thể lớn hơn nhiều so với những gì đang được phát hiện và báo cáo.
Tổng hợp từ CBS, WHO, Global Defense
