Đúng xu hướng vẫn có thể lỗ với quyền chọn hàng hóa

Một nhà đầu tư dự báo giá hàng hóa tăng và quyết định mua quyền chọn mua, hay Call Option. Sau đó, giá hợp đồng tương lai cơ sở thực sự đi lên nhưng giá trị quyền chọn tăng không đáng kể, thậm chí vị thế vẫn ghi nhận thua lỗ.

Nghịch lý này không hiếm trên thị trường quyền chọn. Nguyên nhân là giá của một hợp đồng quyền chọn hàng hóa không chỉ phản ánh câu hỏi "giá tăng hay giảm", mà còn phụ thuộc vào thị trường sẽ biến động bao xa, diễn ra nhanh hay chậm và còn bao nhiêu thời gian trước ngày đáo hạn.

Tại chương trình chia sẻ chuyên sâu dành cho học viên cao học ngành Tài chính – Ngân hàng tại Trường Đại học Ngoại thương trong tháng 6/2026, ông Trần Sơn Tùng, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Giao dịch Hàng hóa Đông Nam Á (SACT), nhấn mạnh cách tiếp cận quyền chọn dựa trên cấu trúc lãi – lỗ thay vì chỉ dự báo hướng giá. SACT hiện là Thành viên Kinh doanh mã 045, đang hoạt động tại Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV).

"Đúng hướng" chưa đồng nghĩa với vượt điểm hòa vốn

Với quyền chọn mua được giữ đến ngày đáo hạn, điểm hòa vốn bằng giá thực hiện cộng Premium đã trả. Vì vậy, quyền chọn có giá trị nội tại chưa chắc đồng nghĩa giao dịch đã có lãi.

Giả sử giá hợp đồng tương lai cơ sở là 100, nhà đầu tư mua Call Option có giá thực hiện 105 với Premium 4. Điểm hòa vốn tại đáo hạn là 109. Nếu giá cơ sở tăng lên 107, dự báo tăng giá là đúng và quyền chọn có 2 đơn vị giá trị nội tại, nhưng nhà đầu tư vẫn lỗ 2 đơn vị do chưa bù được Premium.

Ví dụ cho thấy nhà đầu tư không chỉ cần xác định đúng hướng mà còn phải dự báo đủ biên độ biến động. Premium càng cao, giá cơ sở càng phải dịch chuyển mạnh để vượt điểm hòa vốn.

Trước ngày đáo hạn, quyền chọn còn giá trị thời gian nên kết quả có thể khác. Tuy nhiên, nhà đầu tư vẫn cần xác định mức giá mục tiêu, thời gian dự kiến và biên độ biến động trước khi mở vị thế.

Theta decay: Kịch bản đúng nhưng xảy ra quá chậm

Premium thường gồm giá trị nội tại và giá trị thời gian. Khi ngày đáo hạn đến gần, giá trị thời gian suy giảm. Theta phản ánh mức độ giảm của giá quyền chọn do thời gian trôi qua khi các yếu tố khác không đổi.

Với người mua Call hoặc Put, Theta thường âm. Nếu giá cơ sở không biến động đủ thuận lợi, quyền chọn có thể mất giá mỗi ngày, đặc biệt khi gần đáo hạn.

Do đó, nhà đầu tư phải đúng cả về hướng và thời điểm. Dự báo giá hàng hóa tăng trong vài tháng có thể chính xác, nhưng quyền chọn đáo hạn sau vài tuần vẫn có thể mất phần lớn giá trị trước khi kịch bản xảy ra. Chọn kỳ hạn ngắn để giảm Premium ban đầu cũng đồng nghĩa áp lực thời gian lớn hơn.

Theo ông Trần Sơn Tùng, nhà đầu tư quyền chọn phải trả lời ba câu hỏi: Giá đi theo hướng nào, đi bao xa và phải xảy ra trước thời điểm nào?

IV giảm có thể làm mất lợi thế từ hướng giá

Implied Volatility, hay độ biến động hàm ý, phản ánh mức biến động tương lai được thị trường kỳ vọng và định giá vào Premium, nhưng không dự báo hướng tăng hay giảm.

Trước các sự kiện quan trọng, nhu cầu mua quyền chọn có thể khiến IV và Premium tăng. Sau sự kiện, bất định giảm khiến IV co lại nhanh. Hiện tượng "IV crush" có thể làm giá quyền chọn giảm dù tài sản cơ sở đi đúng hướng.

Vega đo độ nhạy của Premium với IV. Với vị thế mua quyền chọn, IV tăng thường có lợi, còn IV giảm gây bất lợi.

Chẳng hạn, nhà đầu tư mua Call trước một thông tin quan trọng. Sau sự kiện, giá cơ sở tăng nhẹ nhưng thấp hơn mức biến động đã được phản ánh vào Premium, trong khi IV giảm mạnh. Lợi ích từ Delta có thể không đủ bù tác động tiêu cực của Vega và Theta.

Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là giá có tăng hay không, mà mức tăng thực tế có vượt kỳ vọng thị trường đã định giá hay không.

Greeks là bản đồ rủi ro, không phải tín hiệu mua bán riêng lẻ

Greeks giúp nhà đầu tư đánh giá các nguồn rủi ro của quyền chọn. Delta đo độ nhạy với giá tài sản cơ sở; Gamma phản ánh tốc độ thay đổi của Delta; Theta đo tác động của thời gian; Vega đo độ nhạy với IV; Rho phản ánh ảnh hưởng của lãi suất.

Các chỉ số này không cố định mà thay đổi theo giá cơ sở, trạng thái trong tiền hoặc ngoài tiền, thời gian còn lại và mức IV.

Vì vậy, chỉ nhìn Delta tại thời điểm mở lệnh là chưa đủ. Khi giá tiến gần giá thực hiện hoặc ngày đáo hạn đến gần, Gamma có thể khiến Delta thay đổi nhanh, đặc biệt với các quyền chọn ngắn hạn. Nhà đầu tư cần theo dõi đồng thời các Greeks và chủ động quản trị vị thế.

Trong bài chia sẻ tại Đại Học Ngoại Thương với chủ đề Góc nhìn thực tiễn về hợp đồng quyền chọn, CEO SACT ông Trần Sơn Tùng cho rằng điểm khác biệt của quyền chọn nằm ở khả năng thiết kế trước cấu trúc lãi – lỗ cho từng kịch bản. Nhà đầu tư cần hiểu đồng thời rủi ro, thời gian, biến động và mục tiêu của vị thế, thay vì coi Call hay Put là công cụ đặt cược đơn giản vào xu hướng.

Checklist trước khi mở vị thế quyền chọn

Trước khi giao dịch, nhà đầu tư cần xác định rõ kịch bản giá cơ sở, thời điểm dự kiến kịch bản xảy ra, điểm hòa vốn tại đáo hạn, mức lỗ tối đa và phần Premium có thể mất.

Bên cạnh đó, cần đánh giá IV hiện tại đang cao hay thấp so với chính hợp đồng hoặc thị trường liên quan; mức độ nhạy của vị thế với Delta, Gamma, Theta và Vega; chênh lệch Bid – Ask; khối lượng giao dịch; Open Interest và phương án thoát lệnh khi nhận định ban đầu không còn hiệu lực.

Với người mua quyền chọn, rủi ro thường được giới hạn ở Premium đã trả, nhưng nhà đầu tư có thể mất toàn bộ khoản này nếu hợp đồng hết hạn không có giá trị. Trong khi đó, người bán nhận Premium trước nhưng đi kèm nghĩa vụ thực hiện; một số cấu trúc bán quyền chọn có thể phát sinh mức rủi ro lớn hơn đáng kể.

Quyền chọn cho phép nhà đầu tư thể hiện nhận định không chỉ về hướng giá mà còn về thời gian và độ biến động. Chính sự linh hoạt này tạo nên giá trị của sản phẩm, đồng thời khiến quyền chọn phức tạp hơn một giao dịch mua – bán thông thường.

Như cách tiếp cận được CEO SACT Trần Sơn Tùng nhấn mạnh, câu hỏi quan trọng không chỉ là thị trường sẽ đi đâu, mà còn là thị trường phải đi bao xa, trong bao lâu và với mức biến động nào để cấu trúc lãi – lỗ hoạt động đúng như dự kiến.

Bài viết mang tính cung cấp kiến thức, không phải khuyến nghị giao dịch. Hợp đồng quyền chọn là sản phẩm phái sinh phức tạp và có thể không phù hợp với mọi nhà đầu tư.

Ánh Dương