Điều gì xảy ra khi xuất hiện ký hiệu cánh bướm trước cửa phòng bệnh?

Tại Anh, biểu tượng con bướm có thể là lời nhắc nhở rằng bệnh nhân đang ở những giờ, ngày cuối đời, cần được chăm sóc bằng sự nhẹ nhàng và tôn trọng. Nhưng tại một số đơn vị chăm sóc trẻ sơ sinh ở Mỹ, Ireland hay Australia, con bướm tím lại mang một thông điệp hoàn toàn khác: Em bé đang được điều trị từng có anh, chị hoặc em sinh cùng nhưng người thân ấy đã không may qua đời.

Vậy tại sao các bệnh viện lại chọn hình ảnh con bướm? Và ở Việt Nam, những trường hợp đặc biệt như vậy được thông báo như thế nào?

Ở Anh, con bướm xanh hoặc tím có thể báo hiệu bệnh nhân đang ở những ngày cuối đời

Tại một số bệnh viện thuộc hệ thống Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), hình ảnh con bướm được sử dụng như một dấu hiệu nhận diện trong chăm sóc cuối đời (end-of-life care).

Chẳng hạn, tại University Hospitals Dorset NHS Foundation Trust, biểu tượng bướm xanh được đặt bên ngoài cửa hoặc rèm khu vực giường bệnh của người đang trong giai đoạn cuối đời. Đây là một phần của mô hình chăm sóc Butterfly WINGS.

Theo bệnh viện, hình ảnh này đóng vai trò như lời nhắc nhở trực quan dành cho toàn bộ nhân viên y tế và những người có liên quan rằng bệnh nhân cùng gia đình đang trải qua một thời điểm đặc biệt nhạy cảm. Mọi người cần chú ý giữ không gian yên tĩnh, hạn chế những gián đoạn không cần thiết, giao tiếp nhẹ nhàng và tôn trọng mong muốn của người bệnh.

Một số cơ sở y tế khác tại Anh lại sử dụng bướm tím. Điển hình là Imperial College Healthcare NHS Trust với mô hình Purple Butterfly Model of Care.

Bệnh viện cho biết biểu tượng bướm tím có thể được đặt gần giường bệnh của người đang ở những giờ hoặc ngày cuối đời. Khi nhìn thấy dấu hiệu này, nhân viên y tế được nhắc nhở cần linh hoạt hơn trong chăm sóc, quan tâm đến nhu cầu của bệnh nhân và tạo điều kiện để gia đình ở bên người thân.

Đáng chú ý, tại Imperial College Healthcare NHS Trust, biểu tượng chỉ được sử dụng khi bệnh nhân hoặc gia đình đồng ý.

Như vậy, con bướm ở đây không phải một hình thức thông báo công khai rằng người bệnh chắc chắn sẽ tử vong vào thời điểm nào. Nó là tín hiệu nội bộ mang tính nhân văn, giúp những người xung quanh hiểu rằng bệnh nhân đang ở giai đoạn cần được chăm sóc đặc biệt về thể chất lẫn tinh thần.

Bướm tím trên lồng ấp trẻ sơ sinh: Một em bé đang sống nhưng đã mất đi người anh, chị hoặc em song sinh

Nếu hình ảnh bướm xanh hoặc tím ở một số bệnh viện Anh gắn với chăm sóc cuối đời, thì bướm tím tại các đơn vị chăm sóc trẻ sơ sinh lại có một câu chuyện khác, thậm chí khiến nhiều người xúc động.

Đây là một phần của Purple Butterfly Project (Dự án Bướm tím), sáng kiến nhằm giúp các gia đình trải qua mất mát trong những ca mang thai và sinh đa thai nhận được sự thấu hiểu.

Câu chuyện bắt đầu từ năm 2016 tại Anh, khi Millie Smith sinh đôi hai bé gái Callie và Skye. Một trong hai em bé, Skye, không may qua đời chỉ vài giờ sau khi chào đời, trong khi người chị em song sinh Callie vẫn phải tiếp tục điều trị tại đơn vị chăm sóc tích cực sơ sinh.

Trong thời gian ở bệnh viện, người mẹ nhận thấy mọi người dần chỉ nhắc đến em bé còn sống. Những gia đình khác không biết chị vừa mất đi một người con. Thậm chí, một lần có người vô tình nói rằng chị thật may mắn vì không phải chăm sóc hai em bé song sinh. Câu nói tưởng chừng vô hại ấy đã khiến người mẹ vô cùng đau lòng.

Từ trải nghiệm này, biểu tượng bướm tím được lựa chọn để đặt bên ngoài phòng bệnh hoặc trên lồng ấp của em bé còn sống. Nó giúp nhân viên y tế và những gia đình xung quanh nhận biết rằng em bé từng có anh, chị hoặc em sinh cùng nhưng người thân ấy đã qua đời.

Theo Nationwide Children's Hospital (Mỹ), bệnh viện tham gia sáng kiến này từ năm 2017. Hình ảnh bướm tím được sử dụng trên cửa phòng của những em bé từng có anh, chị hoặc em trong cùng một ca sinh nhưng không may không sống sót. Biểu tượng vừa tưởng nhớ em bé đã mất, vừa giúp nhân viên và những người xung quanh giao tiếp thận trọng hơn với gia đình.

Tại Ireland, National Maternity Hospital cũng sử dụng hình ảnh bướm tím trên cũi hoặc lồng ấp trẻ sơ sinh. Bệnh viện giải thích đây là dấu hiệu cho biết em bé đang được chăm sóc từng có anh, chị hoặc em sinh đôi, sinh ba đã qua đời.

Irish Neonatal Health Alliance cũng phát triển biểu tượng Butterfly Alert để các đơn vị sơ sinh sử dụng. Mục đích là giúp nhân viên y tế nhận biết hoàn cảnh gia đình, tránh những câu hỏi vô tình khiến cha mẹ phải nhắc lại nỗi đau mất con.

Tại Australia, tổ chức Miracle Babies cũng giới thiệu biểu tượng bướm tím cho các gia đình có em bé nằm tại khoa sơ sinh sau khi mất một hoặc nhiều em bé trong cùng thai kỳ. Việc sử dụng biểu tượng phụ thuộc vào mong muốn của cha mẹ.

Cùng là con bướm nhưng không phải quốc gia nào cũng dùng với một ý nghĩa

Một điểm dễ gây nhầm lẫn là không có quy ước quốc tế thống nhất rằng hình con bướm bên ngoài phòng bệnh luôn mang ý nghĩa bệnh nhân sắp qua đời.

Tùy chương trình chăm sóc, bệnh viện và hoàn cảnh cụ thể, biểu tượng này có thể được sử dụng với những mục đích khác nhau.

Tại Anh, một số bệnh viện sử dụng bướm xanh hoặc tím để nhận diện bệnh nhân đang được chăm sóc cuối đời. Trong khi đó, tại các đơn vị chăm sóc trẻ sơ sinh ở Anh, Mỹ, Ireland và Australia, bướm tím có thể được dùng để ghi nhận hoàn cảnh mất một em bé trong ca sinh đa thai.

Ngay cả tại Ireland, biểu tượng chăm sóc mất mát cũng không hoàn toàn giống nhau giữa các bệnh viện. Hướng dẫn của Cơ quan Dịch vụ Y tế Ireland (HSE) cho biết, mỗi bệnh viện có thể lựa chọn biểu tượng nhận diện riêng cho hoạt động chăm sóc sau mất mát thai kỳ. Riêng trường hợp mất một hoặc nhiều em bé trong thai kỳ đa thai nhưng vẫn còn em bé sống, biểu tượng bướm của Irish Neonatal Health Alliance được khuyến nghị sử dụng.

Điều này cho thấy màu sắc, hình dáng và vị trí đặt biểu tượng đều cần được hiểu trong bối cảnh cụ thể. Không thể nhìn thấy một con bướm rồi kết luận ngay tình trạng sức khỏe của người bệnh bên trong phòng.

Ở Việt Nam, vì sao không phổ biến biểu tượng con bướm trước cửa phòng bệnh?

Tại Việt Nam, hiện chưa có hướng dẫn thống nhất của Bộ Y tế quy định sử dụng biểu tượng con bướm bên ngoài phòng bệnh để nhận diện bệnh nhân đang ở giai đoạn cuối đời hoặc gia đình vừa trải qua mất mát chu sinh.

Thay vào đó, các thông tin liên quan đến tình trạng bệnh, tiên lượng và kế hoạch điều trị thường được bác sĩ trao đổi trực tiếp với người bệnh hoặc thân nhân theo hoàn cảnh cụ thể.

Theo Điều 9 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023, người bệnh có quyền được thông tin, giải thích về tình trạng sức khỏe và phương pháp khám, chữa bệnh. Điều 10 của luật cũng quy định quyền được tôn trọng danh dự và bảo vệ bí mật riêng tư trong quá trình khám, chữa bệnh.

Đây là những nguyên tắc quan trọng khi trao đổi các thông tin nhạy cảm liên quan đến sức khỏe, tiên lượng bệnh và hoàn cảnh gia đình. Việc sử dụng một biểu tượng công khai bên ngoài phòng bệnh, nếu không có quy ước rõ ràng và sự đồng thuận phù hợp, có thể khiến người khác suy đoán về tình trạng của bệnh nhân hoặc vô tình làm lộ những thông tin riêng tư.

Tuy nhiên, không nên hiểu rằng bệnh viện Việt Nam hoàn toàn không có các dấu hiệu nhận diện nội bộ. Từng cơ sở y tế có thể xây dựng quy trình riêng để nhân viên nhận biết bệnh nhân cần chăm sóc đặc biệt, người bệnh nặng hoặc các trường hợp cần hỗ trợ tâm lý.

Điểm khác biệt chủ yếu là hiện chưa có một biểu tượng con bướm được phổ biến và chuẩn hóa trên toàn hệ thống bệnh viện như một số mô hình tại nước ngoài.

Một biểu tượng nhỏ, nhưng nhắc nhở về điều quan trọng trong y tế

Dù được sử dụng trong chăm sóc cuối đời hay hỗ trợ gia đình mất con, những biểu tượng này đều có chung một mục đích: giúp nhân viên y tế và những người xung quanh nhận biết hoàn cảnh đặc biệt để ứng xử phù hợp hơn.

Với bệnh nhân đang ở những ngày cuối đời, đó là sự yên tĩnh, tôn trọng mong muốn cá nhân, tạo điều kiện để người thân ở bên và được chăm sóc với phẩm giá.

Với cha mẹ mất một em bé trong ca sinh đa thai, đó là sự thấu hiểu, tránh những câu hỏi vô tình gây tổn thương và không để người con đã mất bị lãng quên trong hành trình chăm sóc người con còn sống.

Suy cho cùng, chăm sóc y tế không chỉ là thuốc men, máy móc hay những can thiệp chuyên môn. Đôi khi, một dấu hiệu nhỏ cũng có thể giúp nhân viên y tế tránh một câu nói khiến gia đình tổn thương, giúp người bệnh có thêm sự bình yên trong thời khắc khó khăn nhất.

Vì vậy, nếu bắt gặp hình con bướm bên ngoài cửa phòng bệnh, đừng vội suy đoán người nằm bên trong đang ở tình trạng nào. Hãy hỏi nhân viên y tế về ý nghĩa cụ thể của biểu tượng tại bệnh viện đó, đồng thời tôn trọng sự riêng tư của bệnh nhân và gia đình.

(Ảnh: Internet)

Theo Tuấn Khang